معلم به عنوان «کنشگر بدنمند»؛ بازاندیشی در برنامه کارورزی دانشگاه فرهنگیان بر اساس معرفت‌شناسی «دانش ضمنی»

چکیده مقاله :

هدف پژوهش حاضر این بود که بر اساس مبنای معرفت‌شناختی «دانش ضمنی» و «بدنمندی دانش» به نقد و بازاندیشی برنامه کارورزی دانشگاه فرهنگیان بپردازد و الگوی نوینی در این باب ارائه دهد. برای رسیدن به این هدف از سنت کیفی- فلسفی و «روش استنتاجی» (پس‌رونده و پیش‌رونده) استفاده شده است. یافته‌های این پژوهش نشان از آن دارد که الگوی نوین کارورزی در دانشگاه فرهنگیان که مبتنی بر الگوی نظری «معلم فکور» است، از لحاظ دیدگاه موقعیتی به کارورزی و یادگیری مورد قبول است، ولی با سعی مداوم در تحلیل آگاهانه دانش تربیتی موجب وسواس تحلیل، ترس و دوری از موقعیت واقعی و پویای تدریس می‌شود. مایکل پولانی و برخی دیگر از متفکران معتقدند که بخش زیادی از دانش ما در تعامل بدنمند با موقعیت ساخته می‌شود و تلاش برای تحلیل عقلانی دانش موجب بی‌توجهی به بخش عظیمی از آن می‌شود که قابل بیان نیست. در این پژوهش بر مبنای نظریه دانش بدنمند، الگوی «اکتشاف موقعیتی شهودی» (SID) برای کارورزی ارائه شده است. این الگو سه مرحله دارد: «مشارکت و همنوایی بدنی»، «کنش شهودی» و «اکتشاف». در این فرایند سه مرحله‌ای سعی بر آن است تا دانشجو معلمان در فرآیندی بدنمند در تدریس و موقعیت یادگیری درگیر شده و با کسب درک شهودی از موقعیت، به سوی خبرگی در تدریس هدایت شوند. در انتهای کارورزی نیز به جای گزارش‌نویسی مستمر، به تحلیل پدیدار‌شناختی تجارب تدریس به خصوص در مواجهه با شرایط غیر قابل پیش‌بینی پرداخته می‌شود. این الگو نقش نوینی برای معلم راهنما و استاد راهنما در فرایند کارورزی تعریف می‌کند.

چکیده انگلیسی :

Objective: The primary objective of this research was to critically examine and reconstruct the internship curriculum at Farhangian University, predicated on the epistemological foundations of “Tacit Knowledge” and “Embodied Knowledge.” Methodology: To achieve this aim, the study adopts a qualitative-philosophical approach, employing a “Deductive Method” (encompassing both regressive and progressive analysis). Findings: The findings indicate that the incumbent internship model at Farhangian University, which is grounded in the “Reflective Practitioner” paradigm, possesses validity regarding its situational view of learning. However, by relentlessly enforcing the conscious analysis of pedagogical knowledge, it precipitates a form of “hyper-reflective paralysis,” fostering anxiety and alienation from the dynamic, lived reality of teaching. Drawing upon Michael Polanyi and other phenomenological thinkers, the study argues that a significant portion of human knowledge is constituted through “embodied interaction” with the environment; consequently, the endeavor to subject this knowledge to rational dissection results in the neglect of its vast, ineffable dimension.  Based on the theory of Embodied Knowledge, this research proposes the “Situated-Intuitive Discovery” (SID) model for the internship practicum. This model comprises three distinct phases: “Bodily Participation and Attunement,” “Intuitive Action,” and “Discovery.” Through this triadic process, the aim is to immerse student-teachers in the teaching and learning situation via an embodied modality, guiding them toward pedagogical expertise by cultivating an intuitive grasp of the context. Furthermore, the model advocates superseding the requirement for continuous textual reporting with the “Phenomenological Analysis” of teaching experiences, particularly regarding the confrontation with unpredictable classroom contingencies. .

منابع و مأخذ:





منابع
- امام جمعه، سید محمدرضا و مهرمحمدی، محمود. (1385). نقد و بررسی رویکردهای تدریس فکورانه به منظور ارایه برنامه درسی تربیت معلم فکور. مطالعات برنامه درسی. 1(3): 30-66
- باقری، خسرو؛ سجادیه، نرگس؛ توسلی، طیبه. (1389) رویکردها و روش‌های پژوهش در فلسفه تعلیم و تربیت. تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی
- جعفر، آمنه و الهامیان، نگار . (1399). بررسی برنامه‌درسی کارورزی با رویکرد تربیت معلم فکور از منظر استادان دانشگاه فرهنگیان. فصلنامه پژوهش در تربیت معلم. 3 (2): 9- 37.
- خبازی کناری، م.، و سبطی، ص. (۱۳۹۵). «بدن‌مندی» در پدیدارشناسی هوسرل، مرلوپونتی و لویناس. دوفصلنامه حکمت و فلسفه، ۱۲(۳)، ۷۵–۹۸.
- خروشی، پوران. (1399) رویکرد سازنده‌گرایی و برنامه درسی کارورزی دانشگاه فرهنگیان. فصلنامه مطالعات کارورزی در تربیت معلم. 2 (2): 1- 23
- زارع‌صفت، ص. (۱۳۹۶). واکاوی تجربه‌های زیسته کارورزی در دانشگاه فرهنگیان: الگوی مفهومی. دوفصلنامه نظریه و عمل در برنامه درسی، ۵(۹)، ۳۷–۶۸.
- صفرنواده، م.، موسوی‌پور، ن.، ظهیری، م.، و محمدشفیعی، ع. (۱۳۹۸). تجربه زیسته دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان از برنامه درسی کارورزی. دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی، ۱۰(۱۹)، ۱۵۱–۱۷۶.
- عرب زاده, عبدالرضا , حسینی, سید رسول و اولادیان, معصومه . (1401). طراحی و تبیین الگوی برنامه درسی کارورزی تربیت معلم فکور در دانشگاه فرهنگیان . مطالعات آموزشی و آموزشگاهی 11(3): 37-66.
- غلامپور، میثم؛ احمدی، غلامعلی و امام جمعه، سید محمدرضا. (1401) الگوی جاری برنامه درسی کارورزی دانشگاه فرهنگیان مبتنی بر تحلیل زمینه‌ای. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی. 1: 187- 219
- گروه هماهنگی برنامه درسی تربیت معلم. (1398). برنامه درسی رشته آموزش ابتدایی دانشگاه فرهنگیان.
https://cfu.ac.ir/file/2/attach2021021927317140582959.pdf
- ملکی، صغری؛ احمدی، غلامعلی؛ مهرمحمدی، محمود؛ امام جمعه، سیدمحمدرضا. (1400) ارزیابی برنامه کارورزی دانشگاه فرهنگیان. فصلنامه پژوهش در تربیت معلم. 63-99

- Dewey, J. (1910). How Do We Think, Los Angeles: the Library of University of California.
- Dreyfus, S. E. (2004). The five-stage model of adult skill acquisition. Bulletin of Science, Technology & Society, 24 (3), 177–181. https://doi.org/10.1177/0270467604264992
- Fuchs, T., & Koch, S. C. (2014). Embodied affectivity: On moving and being moved. Frontiers in Psychology, 5, Article 508. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.00508
- Fuchs, T. (2016). Embodied knowledge – embodied memory. In S. Rinofner-Kreidl & H. A. Wiltsche (Eds.), Analytic and continental philosophy: Methods and perspectives (pp. 215–229). De Gruyter.
- Groth, C. (2024). Apprenticeship as a model for teaching and learning in formal education. In: Shilhab, T & Groth, C. (Eds.) Embodied Learning and Teaching Using the 4E Cognition Approach. Routledge.
- Groth, C. & Gulliksen, M. (2024). Thinking through hands in education. In: Shilhab, T & Groth, C. (Eds.) Embodied Learning and Teaching Using the 4E Cognition Approach. Routledge.
- Lakoff, G. (2001). How the body shapes thought: Thinking with an all-too-human brain. In M. P. Lynch (Ed.), The nature of truth: Classic and contemporary perspectives (pp. 183–207). MIT Press.
- Malafouris, L. (2020). Thinking as “Thinging”: Psychology with things. Current Directions in Psychological Science, 29(1), 3–8. https://doi.org/10.1177/0963721419873349
- Polanyi, M. (1962). Personal knowledge: Towards a post-critical philosophy. Routledge & Kegan Paul.
- Schon, D. (1987). Educating Reflective Practioner. London: Jossey-Bass Publishers
- Shilhab, T & Groth, C. (2024) Introduction to the anthology. In: Shilhab, T & Groth, C. (Eds.) Embodied Learning and Teaching Using the 4E Cognition Approach. Routledge.
Tanaka, S. (2011). The notion of embodied knowledge. In P. Stenner, J. Cromby, J. Motzkau, J. Yen, & Y. Haosheng (Eds.), Theoretical psychology: Global transformations and challenges (pp. 149–157). Captus Press.