تضمنات سیاسی نظریۀ صدق در اندیشۀ «ریچارد رورتی»
الموضوعات : پژوهش سیاست نظری
سمیرا غلامی
1
,
محمد مهدی مجاهدی
2
,
مجید توسلی رکن آبادی
3
,
ایرج رنجبر
4
1 - دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - استادیار گروه پژوهشی مطالعات بین¬رشته¬ای، پژوهشکده دانشنامه¬نگاری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
3 - استاد علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 - استادیار گروه علوم سیاسی، واحد کرمانشاه، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران
الکلمات المفتاحية: نظریۀ صدق, عمل‌گرایی, دموکراسی بورژوازی, چرخش زبانی و حقیقتِ برساخته.,
ملخص المقالة :
نظریۀ صدق در سنت فلسفۀ غرب، غالباً بر الگوی «مطابقت» استوار بوده است؛ الگویی که صدق را در کشف و انطباق با واقعیتی بنیادین، فراتاریخی و مستقل از ذهن و زبان می‌جوید و از همین‌رو، میتواند متضمن سیاستی حقیقت‌محور و مبتنی بر مرجعیت‌های عینی و فرابشری باشد. رورتی با نقد این تلقی، صدق را نه بازنماییِ واقعیتی غایی، بلکه حاصل توافق زبانی، عادت‌های اجتماعی و سودمندی عملی در درون جماعت‌های انسانی می‌داند. این مقاله با رویکردی فرانظری و روشی توصیفی- تحلیلی، تضمنات سیاسیِ این جابه‌جایی از «صدق مطابقتی» به «صدق پراگماتیستی» را بررسی نموده و به این یافته منتج شده که نظریۀ صدق رورتی با نفی دموکراسی لیبرالِ فلسفی، به «دموکراسی لیبرال بورژوایی» راه می‌برد؛ دموکراسی‌ای که بینیاز از بنیادهای متافیزیکی، بر همبستگی، گفت‌وگو و پیشامدی‌بودن باورها تکیه می‌کند. بدینسان پیامد چنین دریافتی میتواند، نقد ایدئولوژی‌های حقیقت‌مدار، تقویت پلورالیسم سیاسی، پذیرش تکثر فرهنگی، کاهش خودسانسوری ایدئولوژیک و پرورش شهروندانی آیرونیک باشد که باورهای خویش را پیوسته بازاندیشی می‌کنند.
اکرمی، موسی و محسن محمودی (1388) «ریچارد رورتی: از نوعمل‌گرایی ضد مابعدالطبیعی تا طرد فلسفه»، نشریه متافیزیک، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دوره جدید، شماره 3 و 4، صص 43-64.
Dor:20.1001.1.20088086.1388.1.3.3.7.
اصغری، محمد (1389) نگاهی به فلسفة ریچارد رورتی، تهران، علم.
اصغری، محمد و ﺳﻠﯿﻤﺎنی اﷲ نبی (1388) «رویکرد نئوپراگماتیستی ریچارد رورتی به مفهوم حقیقت»، فصلنامه فلسفی شناخت، شماره 1، صص27-52.
باقری، خسرو و نرگس سجادیه (1384) «عاملیت آدمی از دیدگاه ریچارد رورتی و پیامدهای آن در تربیت اجتماعی»، فصلنامه نوآوری‌های آموزشی، سال چهارم، شماره 13، صص 111- 132.
جعفری رستگار، سیده اعظم و مجتبی حسین‌نیا کلور (1394) «چارچوبی برای تحلیل آیرونی از نگاه ریچارد رورتی در اثر نمایشی با نگاهی بر نمایشنامه زمستان 66 محمد یعقوبی»، فصلنامه تخصصی تئاتر، شماره 61، صص 28-49.
حسینی‌زاده، محمدعلی (1397) چرخش زبانی و تأثیر آن بر فلسفه سیاسی، تهران، هرمس.
رورتی، ریچارد (1385) پیامدهای پراگماتیسم، عبدالحسین آذرنگ، تهران، نی.
---------- (1390) فلسفه و آینه طبیعت، مرتضی نوری، تهران، مرکز.
---------- (1393) اولویت دموکراسی بر فلسفه، خشایار دیهیمی، تهران، طرح نو.
----------- (1398) پیشامد، بازی و همبستگی، پیام یزدانجو، تهران، نی.
رورتی، ریچارد (1399) «چرخش زبانی: مقالاتی در مورد روش فلسفی»، ترجمه سید محمد حسن شیرازی، تهران، شب¬خیز رورتی، ریچارد و پاسکال آنژل (1395) صدق به چه کار می‌آید؟، روح‌الله محمودی، تهران، کرگدن.
سردارنیا، خلیل¬الله و حسین محسنی (1399) «مبانی و کاربست دیگری برای نظم سیاسی- اجتماعی از منظر ریچارد رورتی»، نشریه پژوهش سیاست نظری، شمارۀ 27، صص 223- 254.
سلیمانی، نبی¬الله و دیگران (1394) «مفهوم حقیقت در اندیشه ریچارد رورتی»، نشریه پژوهش¬های مابعدالطبیعی، سال دوم، شماره 1، صص137-164.
صادقی اول، هادی و حسین محسنی (1398) «آیرونی سیاسی و تعامل آن با دموکراسی در اندیشه ریچارد رورتی»، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره چهل-ونهم، شماره 4، صص1081-1099.
doi: 10.22059/jpq.2019.234534.1007079 .
صفوی، عباس و محمد مشکات (1404) «رئالیسم پس از چرخش زبانی از منظر رورتی»، دوفصلنامۀ علمی متافیزیک، دوره هفدهم،، شماره 2، صص 25-51.
doi: 10.22108/mph.2024.141814.1572.
کریمی، بهزاد و احمدحسین شریفی (1396) «نقد فلسفه تحلیلی در اندیشه ریچارد رورتی»، فصلنامه فلسفه، دوره چهل¬وچهارم، شماره 2، صص23-61.
کهون، لارنس (1380) از مدرنیسم تا پست‌مدرنیسم، عبدالکریم رشیدیان، تهران، نی.
گاتینگ، گری (1395) «نقد رورتی بر معرفت‌شناسی»، در: صدق به چه کار می‌آید؟، ریچارد رورتی و پاسکال آنژل، ترجمه روح‌الله محمودی، تهران، کرگدن.
نوذری، حسینعلی (1392) «تأثیر نئوپراگماتیسم ریچارد رورتی بر دموکراسی مساوات‌طلبانه در نظریه سیاسی معاصر»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، سال نهم، شماره 22، صص 7-46.
نیچه، فریدریش (1373) «در باب حقیقت و دروغ به مفهوم غیراخلاقی»، ترجمه مراد فرهادپور، ارغنون، صص 121-136.
ویلیامز، مایکل (1395) «دیدگاه ریچارد رورتی در باب معرفت و صدق»، در: صدق به چه کار می‌آید؟، ریچارد رورتی و پاسکال آنژل، ترجمه روح‌الله محمودی، تهران، کرگدن، صص 87-116.
Dewey, John (1927) The Public and Its Problems. New York: Henry Holt. -------------- (1929) The Quest for Certainty. New York: Minton, Balch & Company.
Habermas, Jürgen (2000) Richard Rorty’s Pragmatic Turn. In R. B. Brandom (Ed.), Rorty and His Critics (pp. 31-55). Oxford: Blackwell Publishers.
Heidegger, Martin (1962) Being and Time. Translated by John Macquarrie & Edward Robinson. New York: Harper & Row. (Original work published 1927.
James, William (1907) Pragmatism: A New Name for Some Old Ways of Thinking. New York: Longmans, Green, and Co.
---------------- (2005) The Works of William James. Cambridge: Harvard University Press.
Jonston, Paul (1989) The Contradictions of Modern Moral Philosophy. London: Routledge.
Nietzsche, Friedrich (1873/1999) The Birth of Tragedy and Other Writings. Translated by Ronald Speirs. Cambridge: Cambridge University Press.
--------------------- (1887/1996) On the Genealogy of Morals. Translated by Douglas Smith. Oxford: Oxford University Press.
Puolakka, Kalle (2008) Irony and Commitment in Richard Rorty’s Thought. Helsinki: University of Helsinki Press.
Putnam, Hilary (1990) Realism with a Human Face. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Rorty, Richard (1979) Philosophy and the Mirror of Nature. Princeton: Princeton University Press.
---------------- (1982) Consequences of Pragmatism. Minneapolis: University of Minnesota Press.
---------------- (1988) Contingency, Irony, and Solidarity. Cambridge: Cambridge University Press.
--------------- (1989) Contingency, Irony, and Solidarity. Cambridge: Cambridge University Press.
--------------- (1991) Objectivity, Relativism, and Truth: Philosophical Papers, Volume 1. Cambridge: Cambridge University Press.
-------------- (2000) Philosophy and Social Hope. London: Penguin Books.
Sellars, Wilfrid (1963) Science, Perception and Reality. London: Routledge & Kegan Paul.
Wittgenstein, Ludwig (1953) Philosophical Investigations. Translated by G.E.M. Anscombe. Oxford: Blackwell.
