مهاجرت حوضه پیش بوم طی فاز اصلی کوهزایی زاگرس: مطالعه موردی در ناحیه بالارود )شمال فروافتادگی دزفول(
محورهای موضوعی : زمین شناسی ساختمانيمحمد سراج 1 , فریبا زحمتی 2 , ایرج عبدالهی 3 , سید مرتضی موسوی 4
1 - شرکت ملی نفت مناطق جنوب ایران
2 - بیرجند
3 - مدیریت اکتشاف، شرکت ملی نفت ایران
4 - دانشگاه بیرجند
کلید واژه: رخسارههای رودخانه‌ای حوضه پیش‌بوم, سامانه پیش‌بوم زاگرس, مهاجرت حوضه پیش‌بوم, نرخ مهاجرت مرکز انباشت رسوبات,
چکیده مقاله :
سامانه یا حوضه پیش‌بوم، یک فروافتادگی طویل میان کمربند کوهزایی و کراتون محسوب می‌شود که هم‌زمان با دگرشکلی ناشی از همگرایی صفحات بوجود می‌آید. فروافتادگی دزفول بخشی از سامانه پیش‌بوم نئوژن کوهزایی زاگرس است. تکتونیک فشارشی ناشی از همگرایی بین صفحات عربی و ایران، سبب تغییر رخسارههای رسوبی این حوضه پیش‌بوم شده است. هدف این مطالعه بررسی روند مهاجرت مرکز انباشت رسوبات حوضه پیش‌بوم در زمان رسوبگذاری سازند آغاجاری است. برای دستیابی به این هدف، با تلفیق اطلاعات چاه و مکعب لرزه‌نگاری سه‌بعدی، تغییرات ضخامت لایه‌ها بررسی شد. در ناحیه بالارود در شمال فروبار دزفول، سه واحد رسوبی اصلی شامل بخش پایینی سازند آغاجاری با درصد بیشتری از رسوبات دانه‌درشت، بخش بالایی سازند آغاجاری (بخش لهبری) با غلبه رسوبات دانه‌ریز، و سازند کنگلومرایی بختیاری با دانه‌هایی در اندازه ریگ تا قلوه‌سنگ تشخیص داده شدند. نتایج نشان می‌دهد که ضخامت بخش پایینی سازند آغاجاری از شمال‌شرق به جنوب‌غرب کاهش می‌یابد، در حالی که ضخامت بخش بالایی این سازند روندی افزایشی دارد. از زمان رسوبگذاری سازند آغاجاری (حدود ۱۴ میلیون سال پیش)، مرکز انباشت رسوبات رودخانه‌ای به‌طور تدریجی در پاسخ به کوتاه شدن کمربند زاگرس، حدود ۲۰ کیلومتر به سمت جنوب غرب جابه‌جا شده است. افزایش کوتاه‌شدگی منجر به تشدید چین‌خوردگی و فرسایش تاقدیس‌ها در کمربند چین‌خورده شده و درنتیجه، سازند کنگلومرای پساکوهزایی بختیاری نهشته شده است. تکامل زمین‌شناختی این منطقه، بیانگر برهم‌کنش پیچیده نیروهای تکتونیکی و فرایندهای رسوبی در شکل‌دهی سیمای زمین‌شناسی آن است.
A foreland basin is an elongated depression situated between a mountain belt and a stable craton, formed alongside the deformation from plate convergence. The Dezful Embayment, as a part of the Neogene foreland basin related to the Zagros orogen, illustrates this interaction. The compressional tectonic regime resulted from the convergence of the Arabian and Iranian plates, and significantly affected the sedimentary facies developed in the basin. This study investigates the migration trend of the foreland basin’s depocenter during the deposition of the Aghajari Formation, utilizing integrated well data and 3D seismic cube to analyze thickness variations in the stratigraphic units. In the Balarud area, north of the Dezful Embayment, three sedimentary units were identified: the lower Aghajari Formation, characterized by more coarse-grained deposits; the upper Aghajari Formation (Lahbari Member), which is primarily composed of fine-grained sediments; and the Bakhtiari Conglomerate, consisting of gravel to cobble-sized clasts. The results indicate that the thickness of the lower Aghajari Formation decreases from northeast to southwest, while the thickness of the upper Aghajari Formation increases in the same direction.Since the deposition of the Aghajari Formation around 14 million years ago, the depocenter of fluvial sediment accumulation has shifted approximately 20 kilometers to the southwest, driven by the ongoing shortening of the Zagros belt. This process of shortening has intensified folding and erosion within the anticlines of the folded belt, ultimately giving rise to the significant deposition of the post-orogen Bakhtiari Conglomerate Formation. This dynamic geological evolution underscores the intricate interplay between tectonic forces and sedimentary processes in shaping the landscape.
مطیعی، ه. (1372). زمین شناسی ایران: چینه شناسی زاگرس، طرح تدوین کتاب زمین شناسی ایران. سازمان زمین‌شناسی کشور.
Abdollahie Fard, I., Braathen, A., Mokhtari, M., and Alavi, S. A., 2006. Interaction of the Zagros Fold-Thrust Belt and the Arabian-type, deep-seated folds in the Abadan Plain and the Dezful Embayment, SW Iran. Petroleum Geoscience, 12(4), 347–362. https://doi.org/10.1144/1354-079305-706
Abdollahie Fard, I., Sepehr, M., and Sherkati, S., 2011. Neogene salt in SW Iran and its interaction with Zagros folding. Geological Magazine, 148(5–6), 854–867. https://doi.org/10.1017/S0016756811000343
Burbank, D.W., 1992. Causes of recent Himalayan uplift deduced from deposited patterns in the Ganges Basin. Nature, 357, 680–682.
Catuneanu, O., 2019. First-order foreland cycles: Interplay of flexural tectonics, dynamic loading, and sedimentation. Journal of Geodynamics, 129(January), 290–298. https://doi.org/10.1016/j.jog.2018.03.001
Chao et al., 2023. Migration Processes of the Cenozoic Intracontinental Foreland Basins in Western China and Their Tectonics Implications. Advances in Earth Science, 38(7), 729–744.
DeCelles, P. G., and Giles, K. A., 1996. Foreland basin systems. Basin Research, 8(2), 105–123. https://doi.org/10.1046/j.1365-2117.1996.01491.x
Derikvand, B., Alavi, S. A., Abdollahie Fard, I., and Jalali, L., 2019. Changing in fold geometry from faulted detachment fold to fault-bend fold, a case study: The Zeloi Anticline in the Dezful Embayment, southwest of Iran. Journal of Petroleum Science and Engineering, 173, 381–401. https://doi.org/10.1016/j.petrol.2018.10.033
Emami, H., Vergés, J., Nalpas, T., Gillespie, P., Sharp, I., Karpuz, R., Blanc, E.P., Goodarzi, M.G.H., 2010. Structure of the Mountain Front Flexure along the Anaran anticline in the Pusht-e Kuh Arc (NW Zagros, Iran): Insights from sand box models. Geol. Soc. Spec. Publ. 330, 155–178. https://doi.org/10.1144/SP330.9
Falcon, N. L., 1974. Southern Iran: Zagros Mountains. Geological Society Special Publication, 4, 199–211. https://doi.org/10.1144/GSL.SP.2005.004.01.11
Frostick, L. E., and Steel, R. J., 1994. Tectonic controls and signatures in sedimentary successions. Tectonic Controls and Signatures in Sedimentary Successions. https://doi.org/10.1016/0037-0738(95)90043-8
Gérard, B., Rouby, D., Huismans, R. S., Robin, C., Fillon, C., and Braun, J., 2023. Impact of inherited foreland relief on retro-foreland basin architecture. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 128, e2022JB024967. https://doi.org/10.1029/2022JB024967
Haynes, S. J., and McQuillan, H., 1974. Evolution of the Zagros suture zone, Southern Iran. Bulletin of the Geological Society of America, 85(5), 739–744. https://doi.org/10.1130/0016-7606(1974)85<739>2.0.CO;2
Hessami, K., Koyi, H. A., and Talbot, C. J., 2001. The significance of strike-slip faulting in the basement of the Zagros fold and thrust belt. Journal of Petroleum Geology, 24(1), 5–28. https://doi.org/10.1111/j.1747-5457.2001.tb00659.x
James, G.A., and Wynd, J.G., 1965. Stratigraphic Nomenclature of Iranian Oil Consortium Agreement Area. AAPG Bulletin, 49, 2182–2245. https://doi.org/10.1306/a663388a-16c0-11d7-8645000102c1865d
Kashfi, M. S., 1976. Plate tectonics and structural evolution of the Zagros geosyncline, southwestern Iran. Bulletin of the Geological Society of America, 87(10), 1486–1490. https://doi.org/10.1130/0016-7606(1976)87<1486>2.0.CO;2
Lashgari, A., Hayhat, M. R., Vergés, J., Beamud, E., Naja, M., Khatib, M. M., and Karimnejad, H. R., 2020. Age of synorogenic deposits and timing of folding in Dezful embayment, SW Zagros Fold Belt. Marine and Petroleum Geology, 113, 104148. https://doi.org/10.1016/j.marpetgeo.2019.104148
Navabpour, P., Angelier, J., and Barrier, E., 2010. Mesozoic extensional brittle tectonics of the Arabian passive margin, inverted in the Zagros collision (Iran, interior Fars). Geol. Soc. Spec. Publ. 330, 65–96. https://doi.org/10.1144/SP330.5
Nissen, E., Tatar, M., Jackson, J.A., and Allen, M.B., 2011. New views on earthquake faulting in the Zagros fold-and-thrust belt of Iran. Geophys. J. Int. 186, 928–944. https://doi.org/10.1111/j.1365-246X.2011.05119.x
Pirouz, M., Avouac, J. P., Gualandi, A., Hassanzadeh, J., and Sternai, P., 2017. Flexural bending of the Zagros foreland basin. Geophysical Journal International, 210(3), 1659–1680. https://doi.org/10.1093/gji/ggx252
Pirouz, M., Simpson, G., Bahroudi, A., and Azhdari, A., 2011. Neogene sediments and modern depositional environments of the Zagros foreland basin system. Geological Magazine, 148(5–6), 838–853. https://doi.org/10.1017/S0016756811000392
Razavi Pash, R., Sarkarinejad, K., Sherkati, S., and Motamedi, H., 2021. Analogue model of the Bala Rud Fault, Zagros-an oblique basement ramp in a fold-and-thrust belt. Int. J. Earth Sci. https://doi.org/10.1007/s00531-021-01987-0
Sepehr, M., Cosgrove, J.W., 2004. Structural framework of the Zagros Fold-Thrust Belt, Iran. Mar. Pet. Geol. 21, 829–843. https://doi.org/10.1016/j.marpetgeo.2003.07.006
Sherkati, S., and Letouzey, J., 2004. Variation of structural style and basin evolution in the central Zagros (Izeh zone and Dezful Embayment), Iran. Marine and Petroleum Geology, 21(5), 535–554. https://doi.org/10.1016/j.marpetgeo.2004.01.007
Sabbatino, M., Vitale, S., Tavani, S., Consorti, L., Corradetti, A., Cipriani, A., Arienzo, I., and Parente, M., 2021. Forebulge migration in the foreland basin system of the central-southern Apennine fold-thrust belt (Italy): New high-resolution Sr-isotope dating constraints. Basin Research, 33, 2817–2836. https://doi.org/10.1111/bre.12587
Sherkati, S., Letouzey, J., and De Lamotte, D. F., 2006. Central Zagros fold-thrust belt (Iran): New insights from seismic data, field observation, and sandbox modeling. Tectonics, 25(4), 1–27. https://doi.org/10.1029/2004TC001766
Sherkati, S., Molinaro, M., Frizon de Lamotte, D., and Letouzey, J., 2005. Detachment folding in the Central and Eastern Zagros fold-belt (Iran): Salt mobility, multiple detachments and late basement control. Journal of Structural Geology, 27(9), 1680–1696. https://doi.org/10.1016/j.jsg.2005.05.010
Vergés, J., Casini, G., Ruh, J., Cosgrove, J., Sherkati, S., Najafi, M., Casciello, E., Saura, E., Abdollahie Fard, I., Piryaei, A., de Lamotte, D. F., Letouzey, J., Goodarzi, H., Soleimany, B., and Jahani, S., 2024. Structural Style and Timing of NW-SE Trending Zagros Folds in SW Iran: Interaction With North-South Trending Arabian Folds and Implications for Petroleum Geology. Journal of Petroleum Geology, 47(1), 3–74. https://doi.org/10.1111/jpg.12850
Yaghoubi, A., Dusseault, M.B., and Leonenko, Y., 2023. Stress Variation around the Balarud Lineament in the Zagros Fold and Thrust Belt and its Implication for Reservoir Geomechanics. 57th US Rock Mechanics Symposium. https://doi.org/10.56952/ARMA-2023-0270
Yaghoubi, A., Mahbaz, S., Dusseault, M.B., and Leonenko, Y., 2021. Seismicity and the state of stress in the Dezful Embayment, Zagros Fold and Thrust Belt. Geosciences, 11, 1–22. https://doi.org/10.3390/geosciences11060254.
