بررسی فقهی حقوقی مسئولیت فروشگاههای اینترنتی در عرضه کالای معیوب با توجه به مفهوم غرر و تدلیس دیجیتال
محورهای موضوعی : Civil Lawهدیه فلاح 1 , مصطفی غفوریان نژاد 2
1 - دانشجو کارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، موسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران.
2 - استادیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، موسسه آموزش عالی حکیم طوس، مشهد، ایران.
کلید واژه: غرر, تدلیس دیجیتال, کالای معیوب, مسئولیت مدنی, فروشگاه اینترنتی, تجارت الکترونیکی.,
چکیده مقاله :
گسترش روزافزون تجارت الکترونیک، ضمن ایجاد سهولت در مبادلات تجاری، چالشهای نوینی را در حوزه مسئولیت حقوقی و فقهی فروشندگان اینترنتی، بهویژه در قبال عرضه کالاهای معیوب، پدید آورده است. مسئله اصلی این پژوهش تبیین مبانی و حدود مسئولیت فروشگاههای اینترنتی در قبال عیب کالا با تأکید بر مفاهیم فقهی غرر و تدلیس دیجیتال و انطباق آن با قوانین مدنی ایران است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای، آرای فقهی و مقررات حقوقی مرتبط انجام شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که عرضه کالای معیوب، پنهانسازی عیب یا ارائه اطلاعات ناقص و نادرست در بستر دیجیتال، مصداق غرر و تدلیس دیجیتال بوده و موجب تحقق ضمان و مسئولیت مدنی فروشنده اینترنتی میشود. بر اساس نتایج پژوهش، فروشندگان اینترنتی مکلف به تضمین کیفیت، اصالت و سلامت کالا و ارائه اطلاعات شفاف و صادقانه به خریداران هستند و نظارت قانونی نقش مؤثری در کاهش اختلافات و حمایت از حقوق مصرفکنندگان دارد. نوآوری این پژوهش در بازخوانی و توسعه مفاهیم فقهی غرر و تدلیس در فضای تجارت الکترونیک و ارائه چارچوبی فقهی حقوقی برای تبیین مسئولیت فروشگاههای اینترنتی در قبال کالای معیوب است که میتواند مبنایی برای اصلاح و تکمیل قوانین تجارت الکترونیک قرار گیرد.
The rapid expansion of electronic commerce, while facilitating commercial transactions, has also created new challenges in the field of legal and jurisprudential liability of online sellers, particularly regarding the supply of defective goods. The main issue of this research is to explain the foundations and scope of the liability of online stores in relation to product defects, with an emphasis on the jurisprudential concepts of gharar and digital fraud (tadlis), and to examine their compatibility with Iranian civil law. This study has been conducted using a descriptive–analytical method and by relying on library sources, jurisprudential opinions, and relevant legal regulations. The findings of the research indicate that offering defective goods, concealing defects, or providing incomplete or misleading information in a digital environment constitutes a form of gharar and digital fraud, and leads to the establishment of liability and civil responsibility for the online seller. Based on the results of the research, online sellers are obliged to guarantee the quality, authenticity, and integrity of goods and to provide transparent and honest information to buyers. Legal supervision also plays an effective role in reducing disputes and protecting consumer rights. The innovation of this study lies in the reinterpretation and development of the jurisprudential concepts of gharar and fraud within the context of electronic commerce and in presenting a jurisprudential–legal framework for explaining the liability of online stores regarding defective goods, which may serve as a basis for the reform and development of electronic commerce laws.
1. Aghabbasi, R., & Davari Marghazi, M. (2025). Civil liability arising from service providers in cyberspace with emphasis on online stores. State and Law Quarterly, (2), 23–42. [In Persian]
2. Ahmadi, A. (2019). Civil liability of online stores in supplying defective goods. Electronic Commerce Law Research, (4), 53–72. [In Persian]
3. Ansari, M., & Taheri, M. A. (2009). Encyclopedia of private law (Vol. 3). Tehran: Jangal Publications. [In Persian]
4. Askari, S. (2021). Liability for compensation of damages caused by defective products. International Journal of Nations Research, 6(68). [In Persian]
5. Civil Code of the Islamic Republic of Iran. (1928). [In Persian]
6. Electronic Commerce Law of the Islamic Republic of Iran. (2003). [In Persian]
7. Hosseini Moghaddam, S. H., Taleghan Ghafari, M., & Ayubi, S. (2023). Civil liability of online stores in Iranian law with a comparative study in the European Union. Private Law Research, 12(44), 255–284. [In Persian]
8. Jafari Langroudi, M. J. (2009). Expanded legal terminology (Vol. 2). Tehran: Ganj-e Danesh Publications. [In Persian]
9. Karimi, N. (2020). Electronic commerce law and the liability of online stores. Tehran: Mizan Publications. [In Persian]
10. Motahari, S. M. (2016). Islamic jurisprudence of transactions: Gharar and Tadlis. Tehran: Islamic University Press. [In Persian]
11. Moshfegh, A. (2019). Jurisprudential and legal analysis of adhesion contracts in electronic commerce with emphasis on consumer protection. [In Persian]
12. Qasemi Hamed, A., & Khaledi Dobarji, P. (2012). Liability for damages to consumers of defective goods. Economic Research Quarterly, 12(2), 169–186. [In Persian]
13. Salehi, J., & Ebrahimi, Y. (2012). Foundations and scope of the obligation to provide information to consumers of goods. Journal of Civil Law Research, (1). [In Persian]
14. Sharafkhah, B., & Fallah Khariki, M. (2025). Civil liability for damages arising from online stores in the Iranian legal system. Journal of Legal and Judicial Studies, (4), 531–541. [In Persian]
15. Tabatabaei, H. (2018). Digital misrepresentation (tadlis) in electronic contracts. Journal of Contemporary Fiqh and Law, (2), 89–105. [In Persian]
