بررسی فقهی حقوقی مسئولیت فروشگاههای اینترنتی در عرضه کالای معیوب با توجه به مفهوم غرر و تدلیس دیجیتال
الموضوعات : Civil Lawهدیه فلاح 1 , مصطفی غفوریان نژاد 2
1 - دانشجو کارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، موسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران.
2 - استادیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، موسسه آموزش عالی حکیم طوس، مشهد، ایران.
الکلمات المفتاحية: غرر, تدلیس دیجیتال, کالای معیوب, مسئولیت مدنی, فروشگاه اینترنتی, تجارت الکترونیکی.,
ملخص المقالة :
گسترش روزافزون تجارت الکترونیک، ضمن ایجاد سهولت در مبادلات تجاری، چالشهای نوینی را در حوزه مسئولیت حقوقی و فقهی فروشندگان اینترنتی، بهویژه در قبال عرضه کالاهای معیوب، پدید آورده است. مسئله اصلی این پژوهش تبیین مبانی و حدود مسئولیت فروشگاههای اینترنتی در قبال عیب کالا با تأکید بر مفاهیم فقهی غرر و تدلیس دیجیتال و انطباق آن با قوانین مدنی ایران است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای، آرای فقهی و مقررات حقوقی مرتبط انجام شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که عرضه کالای معیوب، پنهانسازی عیب یا ارائه اطلاعات ناقص و نادرست در بستر دیجیتال، مصداق غرر و تدلیس دیجیتال بوده و موجب تحقق ضمان و مسئولیت مدنی فروشنده اینترنتی میشود. بر اساس نتایج پژوهش، فروشندگان اینترنتی مکلف به تضمین کیفیت، اصالت و سلامت کالا و ارائه اطلاعات شفاف و صادقانه به خریداران هستند و نظارت قانونی نقش مؤثری در کاهش اختلافات و حمایت از حقوق مصرفکنندگان دارد. نوآوری این پژوهش در بازخوانی و توسعه مفاهیم فقهی غرر و تدلیس در فضای تجارت الکترونیک و ارائه چارچوبی فقهی حقوقی برای تبیین مسئولیت فروشگاههای اینترنتی در قبال کالای معیوب است که میتواند مبنایی برای اصلاح و تکمیل قوانین تجارت الکترونیک قرار گیرد.
1. Aghabbasi, R., & Davari Marghazi, M. (2025). Civil liability arising from service providers in cyberspace with emphasis on online stores. State and Law Quarterly, (2), 23–42. [In Persian]
2. Ahmadi, A. (2019). Civil liability of online stores in supplying defective goods. Electronic Commerce Law Research, (4), 53–72. [In Persian]
3. Ansari, M., & Taheri, M. A. (2009). Encyclopedia of private law (Vol. 3). Tehran: Jangal Publications. [In Persian]
4. Askari, S. (2021). Liability for compensation of damages caused by defective products. International Journal of Nations Research, 6(68). [In Persian]
5. Civil Code of the Islamic Republic of Iran. (1928). [In Persian]
6. Electronic Commerce Law of the Islamic Republic of Iran. (2003). [In Persian]
7. Hosseini Moghaddam, S. H., Taleghan Ghafari, M., & Ayubi, S. (2023). Civil liability of online stores in Iranian law with a comparative study in the European Union. Private Law Research, 12(44), 255–284. [In Persian]
8. Jafari Langroudi, M. J. (2009). Expanded legal terminology (Vol. 2). Tehran: Ganj-e Danesh Publications. [In Persian]
9. Karimi, N. (2020). Electronic commerce law and the liability of online stores. Tehran: Mizan Publications. [In Persian]
10. Motahari, S. M. (2016). Islamic jurisprudence of transactions: Gharar and Tadlis. Tehran: Islamic University Press. [In Persian]
11. Moshfegh, A. (2019). Jurisprudential and legal analysis of adhesion contracts in electronic commerce with emphasis on consumer protection. [In Persian]
12. Qasemi Hamed, A., & Khaledi Dobarji, P. (2012). Liability for damages to consumers of defective goods. Economic Research Quarterly, 12(2), 169–186. [In Persian]
13. Salehi, J., & Ebrahimi, Y. (2012). Foundations and scope of the obligation to provide information to consumers of goods. Journal of Civil Law Research, (1). [In Persian]
14. Sharafkhah, B., & Fallah Khariki, M. (2025). Civil liability for damages arising from online stores in the Iranian legal system. Journal of Legal and Judicial Studies, (4), 531–541. [In Persian]
15. Tabatabaei, H. (2018). Digital misrepresentation (tadlis) in electronic contracts. Journal of Contemporary Fiqh and Law, (2), 89–105. [In Persian]
