سنجش جایگاه بعد «دینی» فرهنگ در نظریة جامعهشناسی دین ماکس وبر
محورهای موضوعی : ریشهشناسی مکاتب و آراء فلسفی در ادوار قدیم و جدید
1 - استادریار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
کلید واژه: ماکس وبر, فرهنگ, دین, نسبت ارزشی, عقلانیسازی, جامعهشناسی دین,
چکیده مقاله :
پرسش از اینکه دین در جهان فرهنگی امروز چه نقشی ایفا میکند و چه نقشی میتواند بر عهده داشته باشد، مستلزم فهم دوسویۀ جهان فرهنگیِ زیست ما و نسبت و جایگاه دین با آن و در آن است. بر این اساس، نخست نگاهی کوتاه به تاریخ اندیشة دینی و بسترهای فرهنگی آن خواهیم افکند و سپس یکی از مهمترین صورتبندیهای نظری در این زمینه را در جامعهشناسی ماکس وبر بررسی خواهیم کرد؛ نظریهیی که سراسر آن شامل اشارات مستقیم و غیرمستقیم به دین و ارتباط آن با شکلگیری و برساختهای اجتماعی است و بجرئت میتوان گفت جایگاه دین در نظریة وبر از چنان اهمیتی برخوردار است که با نادیده گرفتن آن، کل آنچه بعنوان جامعهشناسی وبر شناخته میشود از هم فروخواهد پاشید. برای بررسی فلسفی این بُعد دینی، ضمن توضیح مختصات جامعهشناختی نگاه وبر به دین، بنیانهای فلسفی چنین جایابییی از دین بعنوان بُعد و جزئی جداییناپذیر از فرهنگ، واکاوی خواهد شد و نحوة بهرهمندی وبر از مفاهیم نسبت ارزشی، عقلانیسازی و ارتباط آنها با دین در جامعهشناسی بررسی خواهد گردید. در پایان، جستار پیشرو درصدد است درحد توان، با اتکا بر رویکرد فلسفی، نقدی روشمند بر نظام نظری وبر ارائه نماید.
The question of what role religion plays and can play in today's cultural world necessitates a dual understanding of our lived cultural world, religion's relationship with it, and religion’s place within it. Accordingly, the author will first briefly review the history of religious thought and its cultural contexts and then examine one of the most important theoretical formulations in this field within Max Weber's sociology; a theory replete with direct and indirect references to religion and its connection to the formation of social constructs. It can be boldly stated that the place of religion in Weber's theory is of such importance that ignoring it would lead to the collapse of the entirety of what is known as Weber's sociology. To philosophically examine this religious dimension, while explaining the sociological characteristics of Weber’s view on religion, the philosophical foundations of establishing religion as an inseparable dimension and part of culture will be analyzed, and Weber’s use of the concepts of value-relevance, rationalization, and their connection to religion in sociology will be investigated. Finally, the present paper aims to offer a systematic critique of Weber’s theoretical framework based on a philosophical approach within the limits of the author’s methodological stance.
ژیرو، کلود (1395) تاریخ جامعهشناسی، ترجمة گیتی خرسند، تهران: فرهنگ معاصر.
مصلح، علیاصغر (1393) فلسفه فرهنگ، تهران: علمی.
هیوز، هنری استیوارت (1386) آگاهی و جامعه، ترجمۀ عزتاله فولادوند، تهران: علمی و فرهنگی.
Burke, Peter (2005). History and Social Theory. UK: Polity.
Konersmann, Ralf (2019). Kulturphilosophie zur Einführung. Hamburg: Junius (E-Book-Ausgabe).
Kroeber, A. L. and Kluckhohn, Clyde (1952). Culture a critical review of concepts and definition, Cambridge: Mass.
Parsons, Talcott (1964). Introduction. in Max Weber. The Sociology of Religion, trans. by Ephraim Fischoff. Boston: Beacon.
Robertson, Roland (1992). Globalization: Social Theory and Global Culture. Sage Publications.
Vico, Giambattista (1948). The New Science of Giambattista Vico. trans. from the third edition (1744) by Thomas Goddard Bergin and Max Harold Fisch. Ithaca, New York: Cornell University Press
Vico, Giambattista (1975). The Autobiography of Giambattista Vico. trans. by Thomas Goddard Bergin and Max Harold Fisch. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press
Weber, Max (1949). Objectivity in Social Science and Social Policy. in The Methodology of the Social Sciences. Glencoe, IL: Free Press.
Weber, Max (1964). The Sociology of Religion, trans. by Ephraim Fischoff. Boston: Beacon.
Weber, Max (1968). The Methodology of the Social Sciences. trans. and ed. by Edward Shils and Henry Finch. New York: Free Press.
Weber, Max (1998). Essays in Sociology. trans. and ed. by H. H. Gerth and C.W. Mills. London: Routledge.
