حکم و مسئولیت اخلاقی در هوش مصنوعی بر مبنای آراء اخلاقی ملاصدرا
محورهای موضوعی : ملاصدراپژوهی و اندیشۀ حکمت متعالیه
فروغ السادات رحیم پور
1
,
مرجانه حاجیان
2
1 - دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 - دانشآموخته کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
کلید واژه: هوش مصنوعی, احکام اخلاقی, مسئولیت اخلاقی, ملاصدرا,
چکیده مقاله :
تحقیقات گذشته دربارة پیوند بین هوش مصنوعی و اخلاق، تا حد زیادی بر برنامهریزی یا استفادة انسان از هوش مصنوعی متمرکز بوده است. با پیشرفت هوش مصنوعی و امید به خودمختار شدن این فناوری، بنظر میرسد زمان آن رسیده که ماشینهای هوشمند، بهرهمند از بُعد اخلاق شوند. گام اول برای این پروژه، عبارتست از ایجاد ماشینی که از یک اصل یا مجموعهیی از اصول اخلاقی پیروی کند. این مقاله با روش توصیفیـتحلیلی و بشیوة مسئلهمحور، درصدد است احکام و اصول اخلاقی در اندیشة ملاصدرا را بررسی کرده و امکان بکارگیری آن برای هوش مصنوعی را ارزیابی نماید. از نظر ملاصدرا، اگرچه اصول اخلاقی ثابتند، ولی میتوان در شرایط جدید با محوریت همان اصول ثابت، احکامی جدید را که قبلاً انشاء نشده بود، استنباط نمود. پس باید واکاوی شود که آیا میتوان از هوش مصنوعی بعنوان مشاوری برای استنباط احکام اخلاقی جدید بهره گرفت یا خیر؟ برای تحقق چنین مطلوبی باید اصول اولیة اخلاقی و الگوریتمهایی که همان مراحل پیدایش احکام اخلاقی هستند، برای ماشین تعریف شوند تا ماشین با استفاده از آنها بتواند احکام اخلاقی جدید را صادر کند. از نگاه ملاصدرا، برای آنکه احکام اخلاقی اجرایی گردند، باید الزامی وجود داشته باشد و این الزام، باعث بوجود آمدن مسئولیت اخلاقی میشود. کسی دارای مسئولیت اخلاقی است که از شرایطی چون اختیار، قدرت و علم برخوردار باشد. بررسی امکان تحقق این شرایط در ماشینهای هوشمند و مسئولیتپذیری آنها، مسئلة دیگر پژوهش پیشرو خواهد بود.
Past research on the link between artificial intelligence and ethics has largely focused on programming or human use of AI. With the advancement of AI and the hope for the potential autonomy of this technology, it seems the right time for intelligent machines to be endowed with an ethical dimension. The first step for this project is to create a machine that adheres to a principle or a set of ethical principles. Following a descriptive-analytical method and a problem-oriented approach, this paper seeks to investigate ethical judgments and principles in Mullā Ṣadrā’s thought and evaluate the possibility of applying them to artificial intelligence. According to Mullā Ṣadrā, although ethical principles are fixed, new judgments that had not been previously articulated can be inferred in new situations based on the same fixed principles. Therefore, it should be checked whether AI can be used as a consultant for inferring new ethical judgments. To achieve such a desirable outcome, primary ethical principles and algorithms, which are the stages of the emergence of ethical judgments, must be defined for the machine so that it can use them to issue new ethical judgments. From Mullā Ṣadrā’s perspective, there must be an obligation for ethical judgments to be implemented, and this obligation by itself creates ethical or moral responsibility. One who possesses ethical responsibility should enjoy certain conditions such as free will, power, and knowledge. Another issue addressed in the present research is the possibility of realizing these conditions in intelligent machines and assessing their capacity for moral responsibility.
دهقانی سیمکانی، رحیم (1391) «موانع اخلاقورزی از دیدگاه ملاصدرا»، پژوهشنامه اخلاق، شمارة 18، ص143ـ125.
طاهریان دهکردی، بتول؛ شیخالاسلامی، محمود؛ اکبرزاده، رجب (1397) «مسئولیت اخلاقی در نگاه ملاصدرا»، حکمت صدرایی، شمارة 13، ص92ـ81؛ DOI:10.30473/PMS.2018.4691
طوسی، سیدخلیلالرحمان (1392) درآمدی بر اخلاق فلسفی در حکمت متعالیه، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
ملاصدرا (1380الف) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، ج2، تصحیح و تحقیق مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1380ب) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، ج7، تصحیح و تحقیق مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1381الف) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، ج6، تصحیح و تحقیق احمد احمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1381ب) المبدأ و المعاد، تصحیح و تحقیق محمد ذبیحی و جعفر شاهنظری، ج1، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1381ج) کسر أصنام الجاهلیة، تصحیح و تحقیق محسن جهانگیری، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1382الف) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، ج9، تصحیح و تحقیق رضا اکبریان، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1382ب) الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، تصحیح و تحقیق سیدمصطفی محقق داماد، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1382ج) شرح و تعلیقه صدرالمتألهین بر الهیات شفا، تصحیح و تحقیق نجفقلی حبیبی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1383الف) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، ج1، تصحیح و تحقیق غلامرضا اعوانی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1383ب) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، ج3، تصحیح و تحقیق مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1383ج) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، ج4، تصحیح و تحقیق مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1383د) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، ج8، تصحیح و تحقیق علیاکبر رشاد، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1385الف) شرح اصول الکافی، ج2، تصحیح و تحقیق سیدمهدی رجایی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1385ب) شرح اصول الکافی، ج4، تصحیح و تحقیق محمود فاضل یزدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1389الف) تفسیر القرآن الکریم، ج2، تصحیح و تحقیق محسن بیدارفر، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1389ب) تفسیر القرآن الکریم، ج4، تصحیح و تحقیق محسن بیدارفر، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1390) رساله سه اصل، تصحیح و تحقیق حسین نصر، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
Anderson, Michael & Leigh Anderson, Susan (2007). The status of machine ethics; a report from the AAAI Symposium. Minds and Machines. DOI: 10.1007/s11023-007-9053-7.
Allen, Colin & Wallach, Wendell (2005). Artificial morality: Top-down, Bottom-up, and Hybrid approaches. Ethics and Information Technology. DOI: 10.1007/s10676-006-0004-4.
Yu, H., Shen, Z., Miao, C., Leung, C., Lesser, V. R., & Yang, Q. (2018). Building ethics into artificial intelligence. ArXiv preprint arXiv: 1812. DOI: 1812.02953.
