مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری خردنامه صدرا 1560-0874 31 2 2026 3 18 Ethical Judgment and Responsibility in Artificial Intelligence Based on Mullā Ṣadrā’s Ethical Views حکم و مسئولیت اخلاقی در هوش مصنوعی بر مبنای آراء اخلاقی ملاصدرا 5 22 fa فروغ السادات رحیم پور دانشگاه اصفهان مرجانه حاجیان دانشگاه اصفهان 2024 10 21 <p style="direction: ltr;">Past research on the link between artificial intelligence and ethics has largely focused on programming or human use of AI. With the advancement of AI and the hope for the potential autonomy of this technology, it seems the right time for intelligent machines to be endowed with an ethical dimension. The first step for this project is to create a machine that adheres to a principle or a set of ethical principles. Following a descriptive-analytical method and a problem-oriented approach, this paper seeks to investigate ethical judgments and principles in Mullā Ṣadrā’s thought and evaluate the possibility of applying them to artificial intelligence. According to Mullā Ṣadrā, although ethical principles are fixed, new judgments that had not been previously articulated can be inferred in new situations based on the same fixed principles. Therefore, it should be checked whether AI can be used as a consultant for inferring new ethical judgments. To achieve such a desirable outcome, primary ethical principles and algorithms, which are the stages of the emergence of ethical judgments, must be defined for the machine so that it can use them to issue new ethical judgments. From Mullā Ṣadrā’s perspective, there must be an obligation for ethical judgments to be implemented, and this obligation by itself creates ethical or moral responsibility. One who possesses ethical responsibility should enjoy certain conditions such as free will, power, and knowledge. Another issue addressed in the present research is the possibility of realizing these conditions in intelligent machines and assessing their capacity for moral responsibility.</p> <p>تحقیقات گذشته دربارة پیوند بین هوش مصنوعی و اخلاق، تا حد زیادی بر برنامه&zwnj;ریزی یا استفادة انسان از هوش مصنوعی متمرکز بوده است. با پیشرفت هوش مصنوعی و امید به خودمختار شدن این فناوری، بنظر میرسد زمان آن رسیده که ماشینهای هوشمند، بهره&zwnj;مند از بُعد اخلاق شوند. گام اول برای این پروژه، عبارتست از ایجاد ماشینی که از یک اصل یا مجموعه&zwnj;یی از اصول اخلاقی پیروی کند. این مقاله با روش توصیفی&zwnj;ـ&zwnj;تحلیلی و بشیوة مسئلهمحور، درصدد است احکام و اصول اخلاقی در اندیشة ملاصدرا را بررسی کرده و امکان بکارگیری آن برای هوش مصنوعی را ارزیابی نماید. از نظر ملاصدرا، اگرچه اصول اخلاقی ثابتند، ولی میتوان در شرایط جدید با محوریت همان اصول ثابت، احکامی جدید را که قبلاً انشاء نشده بود، استنباط نمود. پس باید واکاوی شود که آیا میتوان از هوش مصنوعی بعنوان مشاوری برای استنباط احکام اخلاقی جدید بهره گرفت یا خیر؟ برای تحقق چنین مطلوبی باید اصول اولیة اخلاقی و الگوریتمهایی که همان مراحل پیدایش احکام اخلاقی هستند، برای ماشین تعریف شوند تا ماشین با استفاده از آنها بتواند احکام اخلاقی جدید را صادر کند. از نگاه ملاصدرا، برای آنکه احکام اخلاقی اجرایی گردند، باید الزامی وجود داشته باشد و این الزام، باعث بوجود آمدن مسئولیت اخلاقی میشود. کسی دارای مسئولیت اخلاقی است که از شرایطی چون اختیار، قدرت و علم برخوردار باشد. بررسی امکان تحقق این شرایط در ماشینهای هوشمند و مسئولیت&zwnj;پذیری آنها، مسئلة دیگر پژوهش پیشرو خواهد بود.</p>

http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/48336