تحلیل دیدگاه نوجوانان از اخلاق در فضای مجازی مبتنی بر اخلاق الگوگرایانه لیندا زگزبسکی
الموضوعات : اخلاق و تربیت اسلامی.مصطفی .مرادی 1 , مرضیه عالی 2 , محمد باقری دادوکلایی 3
1 - استادیار فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه تهران: ایران
2 - استادیار فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه تهران: ایران
3 - دانشجو دکتری فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه تربیت مدرس تهران: ایران
الکلمات المفتاحية: الگوگرایی, نوجوانان, زگزبسکی, فضای مجازی.,
ملخص المقالة :
هدف از پژوهش حاضر بررسی پديدارشناسانه درك و تصور نوجوانان از اخلاق در فضاي مجازي و تحليل آن از منظر رويكرد اخلاق فضيلتگراي ليندا زگزبسكي میباشد. روش پژوهش کیفی از نوع پدیدارشناسی میباشد. جامعه مورد بررسی در این طرح تمامی نوجوانان شهرستان ساری میباشند. بر اساس نتایج حاصل از پرسش نخست، 21 مضمون بدست آمده که این 21 مضمون در سه دسته عوامل زمینهساز با مولفههایی چون، پنهان بودن هویت واقعی، عامل ارتکاب عمل غیراخلاقی، نقش سلبی و ایجابی والدین در ارتکاب عمل (غیر)اخلاقی در فضای مجازی، فقدان محدودیت در فضای مجازی عاملی برای عمل غیراخلاقی، ایجاد لحظات لذت بخش، عامل ارتکاب عمل غیراخلاقی، رقابت کاذب عامل عمل (غیر) اخلاقی، تاکید بر عاملیت انسان در فضای مجازی و تحسین نابهجا بلاگرها شناسایی شده است. فعل اخلاقی/ غیراخلاقی با مولفههایی چون عقل بدون تامل، عمل غرض ورزانه/ ناشی از کمبود، نااخلاقی دانستن پورن، هماهنگ بودن با ارزشهای جامعه به مثابه امر اخلاقی، ترویج شایعه همچون امر غیراخلاقی، طبیعی دانستن ارتباط با جنس مخالف و بی ربط دانستن اخلاق با پوشش شناسایی شده است و در نهایت پیامد نیز با مولفههای فضای مجازی به عنوان مخدری اعتیادآور، اثرگذاری کارهای غیراخلاقی بر اخلاقی و فضای مجازی عامل ویرانی بنیان خانواده تقسیم شدهاند. در نهایت این 21 مضمون با توجه به دیدگاه الگوگرایی لیندا زگزبسکی تحلیل شدهاند. بر اساس یافتهها میتوان نتیجه گرفت که فضای مجازی با حذف عنصر "شخص" (به عنوان الگوی ملموس)، فرآیند تحسین و درونیسازی فضیلت را مختل میکند. همچنین این پژوهش نشان داد که اخلاق در فضای مجازی نه ذاتی، بلکه محصول تعامل نوجوان با الگوها، عواطف و بستر اجتماعی است. از منظر زگزبسکی، بحران اخلاقی نوجوانان در فضای مجازی ناشی از فقدان الگوهای فاضل قابل تحسین و ضعف در فرآیند تأمل اخلاقی است.
اولز، یلدا (1400). مادران رسانهای پدران دیجیتال، انتشارات اگر، تهران
فصیح رادمندی، منصوره (1398). ملاحظات اخلاقی و حقوقی در مواجه نوجوانان با پورنوگرافی در فضای مجازی، مجله اخلاق زیستی، دوره9، شماره34: 83-93.
انصاری پور، آریا و فرمانی، خسرو (1398). فضای مجازی و رابطه آن با جرایم جوانان و نوجوانان در ایران، ششمین همایش ملی
شکوهی، صفورا؛ اصغرزاده طالبی، پریسا (1396). تأثیر فضای مجازی بر تربیت دینی کودکان، مجله بین المللی زندگی ناب، دوره 15، شماره 16: 10-23.
باقری، مسعود، معظمی، شهلا، علی نژاد، آذر،منصوری، سیدمهدی (1402). راهکارهای برون رفت از آسیب های سلطه فضای مجازی بر کودکان و نوجوانان، دستاوردهای نوین در حقوق عمومی، دوره 2، شماره7: 38-54.
مهدیانی، محمدرضا (1400). جایگاه اخلاق در فضای مجازی، مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، سال سوم، شماره30: 39-51.
کیخا، بتول (1399). تربیت اخلاقی در فضای مجازی(مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه الزهرا)، اندیشههای نوین تربیتی، دوره16، شماره1: 241-272.
نقدیپور، سبحان، اسلامی باباحیدری، فرزانه (1401). بررسی و تحلیل اصول عام اخلاقی فضای مجازی از منظر اخلاق اسلامی، مطالعات اخلاق کاربردی، سال 13، شماره 1: 163-196.
عالی، مرضیه، رمضانیان فهندری، هادی (1403). جستاری در پژوهش کیفی (کاربست روشهای پژوهش کیفی)، جهاد دانشگاهی: تهرانv
دلاور، علی (1399). روش تحقیق در روان شناسی و علوم تربیتی، انتشارات ویرایش: تهران
باتلی، هتر (1400). فضیلت، ترجمه امیرحسین خداپرست، کرگردن: تهران
زگزبسکی، لیندا (1402). فضایل ذهن، ترجمه امیرحسین خداپرست، تهران: کرگردن.
زگزبسکی، لیندا (1401). الگوگرایی در اخلاق، ترجمه امیرحسین خداپرست، تهران: کرگردن
زگزبسکی، لیندا؛ پویمن، لوئیس (1392). نظریه فضیلت، ترجمه: داوود قرجالو، مجله ماه فلسفه، شماره 196
Zagzebski, L.(2025). Exemplarist Moral Theory: Recent Developments and Replies to Objections, The Journal of Value Inquiry, https://doi.org/10.1007/s10790-025-10037-w
Zagzebski, L. (2023). Virtue Ethics, Think , Vol 22 , No 63 , 15–21.
Zagzebski, L. (2020). Epistemic Values, Oxford University Press
Zagzebski, L. (2013). Moral exemplars in theory and practice, Theory and Research in Education, 11(2) 193 –206.
Zagzebski, L. (2010). EXEMPLARIST VIRTUE THEORY, METAPHILOSOPHY, Vol. 41, Nos. 1–2.
Zagzebski, L. (2007). Philosophy of Religion: An Historical Introduction, Blackwell Publishing.
Pek, T., Yermolayeva, Y., & Calvert., SL. (2017). social networking experiences, Journal of Applied. Developmental Psychology,. 25(2): p.124-139.
Harrison, T., Loca, D. (2022). Where’s the character education in online higher education? Constructivism, virtue ethics and roles of online educators, E-Learning and Digital Media, Vol. 19(6) 555–573.
Winckler, E. (2024). Moral Exemplarity: The Trouble with Linda Zagzebski's Semantic Theory of Exemplarity, Journal of Religious Ethics, Volume52, Issue2, Pages 162-188.
D'Olimpio, L. (2016). Trust as a virtue in education, Educational Philosophy and Theory, Special Issue ‘Trust and Schooling’ Ed. Bruce Haynes, http://dx.doi.org/10.1080/00131857.2016.1194737.
David, C., James, A,. Kristján, K.(2017). Varieties of Virtue Ethics, Palgrave Macmillan UK
