بررسی رابطه متقابل بین تولیدات صنعت مس و شاخص های کلان اقتصادی(رویکرد سیستم معادلات همزمان)
الموضوعات : اقتصادیحسین نوری 1 , علی سلمان پور زنوز 2 , سیما اسکندری سبزی 3 , مهدی مرادی 4
1 - گروه اقتصاد، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران.
2 - استادیار ، گروه اقتصاد، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران
3 - گروه اقتصاد، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران
4 - گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: صنعت مس, اقتصاد کلان, سیستم معادلات همزمان, رشد اقتصادی, بیماری هلندی, ایران,
ملخص المقالة :
صنعت مس بهعنوان یکی از بخشهای استراتژیک اقتصاد معدنی ایران، پتانسیل قابلتوجهی در جهت تحقق اهداف توسعهای و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی دارد. با این حال، ماهیت رابطه متقابل میان تولیدات این صنعت و شاخصهای کلان اقتصادی آیا صنعت مس بهعنوان موتور محرکه رشد عمل میکند یا صرفاً بازتابی از شرایط کلان است همچنان مبهم باقی مانده است. این پژوهش با بهکارگیری روش سیستم معادلات همزمان و دادههای سالانه دوره ۱۴۰۱–۱۳۷۵، رابطه درونزای میان تولید مس و متغیرهایی چون رشد اقتصادی، نرخ ارز واقعی، سرمایهگذاری، قیمت جهانی مس و سایر شاخصهای کلان را بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که این رابطه دوطرفه اما نامتقارن است: تولید مس بهطور معنادار تحت تأثیر رشد اقتصادی (کشش ۱/۶۸۹)، نرخ ارز واقعی (تأثیر منفی) و قیمت جهانی مس قرار دارد، در حالی که اثر آن بر رشد اقتصادی مثبت اما محدود (کشش ۰/۳۵۲) است. همچنین، نقش صنعت مس در تقویت صادرات غیرنفتی تأیید شد. نتایج حاکی از آن است که علیرغم پتانسیل موتور رشد بودن، این صنعت در شرایط ناپایداری کلان، بیشتر بهعنوان یک متغیر واکنشی عمل کرده است. این یافتهها بر ضرورت تثبیت شاخصهای کلان اقتصادی، توسعه زنجیره ارزش پاییندستی و سیاستگذاری هدفمند در بخش معدن تأکید دارند تا پتانسیل کامل این صنعت بهعنوان محرکی برای رشد پایدار و غیرنفتی محقق شود.
منابع
احمدی، م.، زمانی، ع.، و نوروزی، م. (1402). الزامات توسعه صنعت مس ایران در گذار انرژی جهانی: رهیافت تحلیل SWOT. فصلنامه مطالعات اقتصاد انرژی ایران، 12(45)، 133159.
جلیلیانارکی، ر.، و صمدی، س. (1399). ارزیابی اثر رونق بخش معدن بر ساختار تولید و اشتغال در اقتصاد ایران: یک تحلیل CGE. دوفصلنامه پژوهشهای رشد و توسعه اقتصادی، 11(41)، 5580.
نصیریاقدم، ع.، و رنجبر، ه. (1399). رابطه بلندمدت و کوتاهمدت قیمت جهانی مس با شاخصهای بورس اوراق بهادار تهران: رهیافت VECM. فصلنامه مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار، 12(47)، 123146.
فلاحی، ح.، نظری، م.، و کاوند، پ. (1400). تحلیل اثرات توسعه بخش معدن بر اقتصاد ایران با استفاده از مدل تعادل عمومی قابل محاسبه پویا. مجله پژوهشهای اقتصادی ایران، 26(85)، 101132.
موسوی، س. ر.، اسلامیبیدگلی، ع.، و قدمی، ن. (1401). تحلیل تأثیر توسعه بخش معدن بر رشد اقتصادی ایران با رویکرد مدلسازی معادلات ساختاری. فصلنامه پژوهشهای اقتصادی کاربردی ایران، 2(1)، 2958.
پیشدار، ا.، کریمی، آ.، و رنجبر، ه. (1400). تأثیر نااطمینانی نرخ ارز و قیمت نفت بر سرمایهگذاری در بخش معدن ایران: رهیافت GARCH و ARDL. مجله اقتصاد و توسعه منطقهای، 28(18)، 742.
رنجبر، ه.، و میرزاپور، ر. (1401). بررسی پیوندهای پسین و پیشین صنعت مس ایران و تأثیر آن بر ایجاد ارزش افزوده: کاربرد جدول داده-ستانده. فصلنامه پژوهشهای اقتصادی ایران، 27(89)، 199228.
Acharya, R., & De Blasio, E. (2021). The resource curse revisited: A simultaneous equation analysis of oil and growth. Energy Economics, 104, 105650.
Achieng, M., & Ochieng, D. (2023). Copper production, institutional quality, and economic growth in resource-rich African countries: A simultaneous equations approach. Resources Policy, 80, 103245.
Francois, J., & Manchin, M. (2021). Dutch disease symptoms in a copper boom: Evidence from Mongolia. Journal of International Economics, 133, 103539.
Frankel, J. A. (2019). How to cope with volatile commodity export prices: Four proposals. Resources Policy, 63, 101451.
Gutman, J., Kral, P., & Kuncova, M. (2022). The green energy transition and the metal intensity of growth: Implications for copper-exporting economies. World Development, 159, 106049.
International Energy Agency (IEA). (2021). The role of critical minerals in clean energy transitions. Paris: IEA.
Lederman, D., & Maloney, W. F. (2018). Why doesn't the whole world get rich? The mystery of economic growth. The World Bank.
Sachs, J. D., & Warner, A. M. (2001). The curse of natural resources. European Economic Review, 45(4-6), 827-838.
World Bank. (2022). Climate-smart mining: Minerals for climate action. The World Bank Group.
