شرایط شکلگیری تعارض در فقه و روش حل آن، با نگاهی به تعارض فتوا و قانون
الموضوعات : fegh
1 - موسسه تخصصی تربیت مدرس رشته فقه واصول، قم
الکلمات المفتاحية: تعارض فتوا و قانون, روش حل تعارض, فقه حکومتی,
ملخص المقالة :
تعارض در فقه اسلامی به ناسازگاری مدلول دو دلیل اشاره دارد که ممکن است به صورت تناقض یا تضاد ظاهر شود و به دو نوع غیر مستقر و مستقر تقسیم میشود؛ روشهای حل تعارض غیر مستقر را میتوان تخصص، ورود، حکومت، تخصیص و تزاحم نام برد و در تعارض مستقر، اگر هر دو دلیل قطعی باشند، از هر دو صرفنظر میشود؛ اگر یکی قطعی و دیگری ظنی باشد، دلیل قطعی مقدم است و در صورت ظنی بودن هر دو، قواعد اولیه و ثانویه برای حل تعارض به کار میرود. یکی از مصادیق مهم تعارض، تعارض فتوا و قانون است ودر صورتی رخ میدهد که دستورات شرعی (فتوا) با قوانین مصوب نظام حکومتی در تضاد قرار میگیرند. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی شرایط شکلگیری تعارض و روشهای حل آن با نگاهی ویژه به تعارض فتوا و قانون پرداخته است که راهحلهای احتمالی تعارض فتوا و قانون، شامل عمل به فتوا، عمل بر اساس قانون یا پیروی از قانون برای حفظ نظم اجتماعی کشور حاکم است.
1. ابن فارس، احمد، (1404ق)، معجم مقاییس اللغة، مکتب الإعلام الإسلامي، قم.
2. ارسطا، محمدجواد، (1401)، نشست علمی مدرسه فقهی امام محمدباقر (ع)، 29/3/.1401
3. امینی، محمد، (1393)، درسنامه فقه الحدیث، انتشارات مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی (ص)، قم.
4. انصاری، مرتضی، (۱۴۱۹ق)، فرائد الاصول، مجمع الفكر الإسلامي، قم.
5. جوادی آملی، عبدالله، (1389)، ولایت فقیه، نشر اسراء، قم.
6. خویی، ابوالقاسم، (1422ق)، مصباح الاصول، بینا، بیجا.
7. ربانی بیرجندی، محمد حسن، (1393)، دانش فقه الحدیث، نشر المصطفی(ص).
8. صرامی، سیف الله، (1380)، احكام حكومتي و مصلحت، مركز تحقيقات استراتژيك، تهران.
9. عبیاتی، عبدالزهرا، (1400)، تحلیل حکم حکومتی در فقه سیاسی، فصلنامه پژوهش های حقوقی قانون یار دوره 4، ش15.
10. علیدوست، ابوالقاسم، (1396)، فقه و مصلحت، نشر سازمان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم.
11. فاضل لنکرانی، محمد جواد، (1402)، تأملی بر انگاره تعارض فقه و قانون، فصلنامه علمی تخصصی مطالعات فقه سیاست، بهار و تابستان، ش5.
12. فراهیدى، خلیل بن احمد، (1409ق)، العین، بینا، قم.
13. کریمی، محمود، مرتضوی، سلمان، (1392)، نسبت حکم حکومتی با احکام و فتاوای مجتهدین در نظام سیاسی اسلام، نشریه دانش سیاسی، بهار و تابستان، ش17.
14. محقق داماد، سید مصطفی، (1382)، مباحثی از اصول فقه دفتر سوم، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران.
15. مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، (1389)، فرهنگ نامه اصول فقه، بینا، بیجا.
16. مظفر، محمدرضا، (1430ق)، اصول الفقه، انتشارات اسلامى، قم.
17. مکارم شیرازی، ناصر، (1428ق)، انوار الاصول، مدرسه الامام علی بن ابی طالب علیه السلام، قم.
18. ملكى اصفهانى، مجتبى، (1379)، فرهنگ اصطلاحات اصول، نشر عالمه، قم.
19. میرزای نائینی، محمد حسین، (1376)، فوائد الاصول، نشر جامعه مدرسین، قم.
