بررسی روایی رابطه تبرّی با وحدت اسلامی تمدن ساز از نگاه شیعه
الموضوعات : Islamic theologyسید محمد رضا حسینی 1 , راضیه علی اکبری 2
1 - دانشیار، گروه تاریخ وتمدن ملل اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 - دکتری دانشگاه ادیان و مذاهب
الکلمات المفتاحية: روایات, وحدت اسلامی, تبرّی, تمدن ساز, شیعه.,
ملخص المقالة :
ضرورت اتحاد امت اسلامی، بهدلیل نقش تمدنساز آن، امری اجتنابناپذیر است؛ اما تحقق این امر مستلزم گامهایی نظری و عملی است که از جمله آنها، بازشناسی رابطه اتحاد با دیگر مقولههای دینی همچون اصل تبرّی میباشد. بیتردید اصل تبرّی از دشمنان اسلام در میان مذاهب اسلامی مورد اتفاق است؛ اما بهدلیل برخی مصادیق آن، با چالشهای جدی مواجه شده است. اگر این اصل بهدرستی تبیین نشود، ممکن است امر مهم وحدت تمدنساز را با مخاطره مواجه سازد. در این راستا، یکی از جدیترین موانع تحقق و تحکیم وحدت، رویکرد افراطی برخی از شیعیان نسبت به برخی مصادیق تبرّی است. برخی شیعیان گمان میکنند که با وجود اصل تبرّی، تحقق وحدت تمدنساز بیمعناست و شیعه پایبند به فریضه تبرّی نمیتواند با دیگر مذاهب اسلامی همبستگی داشته باشد. مقاله پیشرو با روش «تحلیلی–توصیفی» و با هدف تبیین نفی تعارض میان تبرّی و وحدت، به بررسی رابطه روایی تبرّی و وحدت اسلامی تمدنساز از نگاه شیعه میپردازد. در این مقاله ثابت میشود که از نگاه شیعه نه تنها تعارضی میان پایبندی به اصل تبرّی و تحقق وحدت جهانی تمدن ساز مسلمانان وجود ندارد، بلکه این دو مقوله در برخی موارد لازم و ملزوم یکدیگرند؛ بهگونهای که یکی از پیامدهای تبرّی، تحقق وحدت تمدن ساز مسلمین در مقابل دشمنان اسلام است.
قرآن کریم
ابن منظور، محمدبن مکرم(1414)، لسان العرب، تحقيق علي شيري ، دارالاحياء التراث العربي، بيروت.
انصاري، مرتضي(1377)، فوائدالاصول ، مجمع الفکر الاسلامي، قم.
انیس، ابراهیم و دیگران(1378)، المعجم الوسیط، چاپ هشتم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، قم.
آذرنوش، آذرتاش(1391)، فرهنگ معاصر عربی-فارسی، تهران، نشر نی.
آژند(1379)، «مذهب اماميه در قرن چهارم هجري»، فصلنامه ناريخ اسلام، سال يكم، شماره سوم.
آصف محسنی، محمد(1387)، تقریب مذاهب از نظر تا عمل، قم، نشر ادیان.
تسخیری، محمدعلی(1384)، رسالتنا تقریب الفکر و توحید العمل، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
جناتی، محمدابراهیم(1381)، همبستگی مذاهب اسلامی، قم: انصاریان.
حر عاملی، محمدبن حسن(1403)، وسائل الشیعه، بي جا: دارالاحياء تراث العربي.
حکیم، سید محمد باقر(1377)، وحدت اسلامی از دیدگاه قرآن و سنت، ترجمة عبدالهادی فقهیزاده، تهران، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان.
خامنه ای، سیدعلی،(1368) «سخنرانی افتتاحیه»، مجموعه سخنرانی های سومین کنفرانس وحدت اسلامی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
خراسانی، محمدکاظم(1409)، کفایه الاصول، قم، بی نا.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1374)، مفردات الفاظ قرآن، تهران: مرتضوی، چاپ دوم.
صدوق، محمد،(1412) الاعتقادات فی دین الامامیه، چاپ غلام رضا مازندرانی ، قم، بی نا.
صدوق، محمد،(بی تا) ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم: دارالرضی.
-----------(1403)، معانی الاخبار، قم: جامعه مدرسین.
صفار، فاضل(1429)، فقه المصالح و المفاسد، لبنان، دارالعلوم.
طباطبایی، سیدمحمدحسین(1372)، الميزان، چاپ پنجم، تهران: دارالكتب الإسلاميه.
طریحی، فخرالدین(1408)، مجمع البحرین، تحقیق سید احمد حسینی، چاپ دوم، بی جا، مکتب نشر الثقافه الاسلامیه.
طوسی، محمدبن حسن(1406)، الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد، بیروت، دار الاضواء، چاپ دوم.
طوسی، محمدبن محمد(1407)، تجرید الاعتقاد، حسینی جلالی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
طهرانی حائری، محمدحسین(۱۲۶۶)، الفصول الغرویة فی الاصول الفقهیة، بی جا، بی نا.
عليدوست، ابوالقاسم(1388)، فقه و مصلحت، قم، فرهنگ و انديشه اسلامي.
فاضل لنكرانى، محمد(1426)، رساله توضيح المسائل، قم: بی نا، چاپ صدوچهاردهم.
فراهيدي، خليلبناحمد(1367)، العين، محققين مهدي مخزومي و ابراهيم سامرايي، چاپ دوم، قم، دار الهجره.
فخر رازي، محمد بن عمر(1421)، التفسير الکبير، بیروت: دارالکتب العلمیه.
فيومي، أحمد بن محمد ، المصباح المنير في غريب الشرح الكبير، المكتبة العصرية، بیروت، لبنان، 1428ق.
قمی، علیبن ابراهیم(1404)، تفسیر قمی، قم: مؤسسه دارالکتاب، چاپ سوم.
قمي، ميرزا ابوالقاسم(1324)؛ قوانين الاصول، طبع حجري، بيجا.
کلینی، محمدبن یعقوب(1373)، اصول کافی، ترجمه محمد باقر کوهکمرهای، چاپ دوم، تهران: اسوه.
متقی، علی بن حسام الدین(1364)، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، حیدرآباد دکن.
مجلسی، محمدباقر(1403)، بحارالانوار، چاپ دوم، بیروت، مؤسسه الوفاء.
مصطفوی، حسن(بی تا)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، چاپ سوم، بیروت، دارالکتب العلمیه.
مطهري، مرتضي(1374)، امامت و رهبري، تهران: صدرا.
----------(1378)، مجموعه آثار،حکمت عملی، تهران: صدرا.
-----------،(1379) یادنامه علامه امینی، الغدیر و وحدت اسلامی، قم: رسالت.
مظفر، محمدرضا(1384)، اصول فقه، ترجمة محسن غرويان و علي شيرواني، چاپ سوم، قم، دارالفکر.
مکارم شیرازی، ناصر(1389)، توضیح المسائل، مشهد: هاتف، چاپ بیست و هشتم.
------------- (1366)، تفسير نمونه، تهران: دار الکتب الاسلاميه.
موسوی، سید روحالله(امام خميني)،( 1374) صحیفه نور، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
موسوی، سید روحالله(امام خميني)، (بی تا)، رساله توضیح المسائل، نجف اشرف، آداب.
