تحلیل جامعه‌شناختی رمان «شوهر آهوخانم» بر پایۀ نظریۀ گئورگ زیمل با تأکید بر بازنمایی هویت فردی و سبک زندگی
الموضوعات : نقد و نظریه ادبی
فرزانه میرزایی
1
,
مرجان علی اکبرزاده زهتاب
2
,
معصومه خدادادی مهاباد
3
1 - دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - دانشیار گروه زبان و ادبيات فارسي، واحد ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 - استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: شوهر آهوخانم, علی‌محمد افغانی, گئورگ زیمل, جامعه‌شناسی ادبیات و هویت فردی و سبک زندگی.,
ملخص المقالة :
این مقاله به شيوۀ توصيفي- تحليلي تحلیل رمان «شوهر آهوخانم» در حوزۀ هویت و سبک زندگی می‌پردازد و برای تحلیل بازنمایی هویت ایرانی در دهۀ سی از نظریه‌های «گئورک زیمل»، جامعه‌شناس فلسفی بهره می‌گیرد. مهم‌ترین پرسش و فرضیۀ پیش روی این است که در تعاملات اجتماعي شخصیت‌های رمان «شوهر آهوخانم»، سبك زندگي و هويت فردی با توجه به مفاهیم پول، مُد و غریبه -كه از آراي مهم زيمل است- چگونه بازتاب يافته است؟ به نظر می‌رسد آرای زیمل درباره هویت فردی و سبک زندگی با مفاهیم پول، مُد و غریبه در شخصيت‌پردازي‌ها و گفت‌وگوهاي ميان‌شخصيتيِ این رمان به شيوه‌هاي گوناگون نمود يافته است. مهم‌ترین نتیجه تحقیق این است که آهو به عنوان نماد زن سنتی، بدون هویت فردی مستقل، مستحیل در مادری و همسری است. سبک زندگی او، ایستایی و حفظ پیوندها به هر بهایی است. هویت فردی و سبک زندگی سید میران -نمایندۀ مردسالاری- بی‌ثباتی و سرگردانی در تعارض میان سنت و مدرنیته است. هویت و سبک زندگی هما، نمایندۀ تجددخواهی، مصادیقی از مدرنیته و بازنمایی تعریف زن در جامعۀ شهری است. او مصداق بارز نظریۀ «غریبه» و «مُسرف» زیمل است. پول و مُد باعث تحول سبک زندگی سید میران شده است. مُد و پول در زندگی هما و آهو، نقش بارزی دارد.
افغاني، علي‌محمد (1391) شوهر آهوخانم، چاپ چهاردهم، تهران، امیرکبیر.
جفرودی، مازیار (۱۳۹۲) «گئورگ زیمل فیلسوف زندگی»، کتاب ماه فلسفه، شماره ۷۴، صص 86-91.
جنكينز، ريچارد (1381) هويت اجتماعي، ترجمۀ تورج ياراحمدي، تهران، شيرازه.
خیری، محمد و عبدالرضا آتشین‌صدف (1399) «بررسی فلسفی رابطه سبک زندگی، پول و مد از منظر جورج زیمل»، فصلنامۀ پژوهش‌نامه سبک زندگی، شماره 10، بهار و تابستان، صص 51-67.
Dor: 20.1001.1.24763101.1399.6.1.4.8.
روزبه، محمدرضا (1388) ادبيات معاصر نثر ايران، چاپ سوم، تهران، روزگار.
ریتزر، جورج (1393) نظریۀ جامعه‌شناختی (مارکس، دورکیم، وبر، زیمل)، ترجمۀ عزیزالله علیزاده، تهران، فردوس.
زیمل، گئورگ (۱۳۹۲) دربارۀ فردیت و فرم‌های اجتماعی، ترجمۀ شهناز مسماپرست، چاپ دوم، تهران، ثالث.
------------- (۱۳۹۷) فلسفۀ پول، ترجمۀ شهناز مسمی‌پرست، تهران، پارسه.
------------- (۱۳۹۵) گئورگ زیمل؛ گزیده مقالات با مقدمه زیگ فرید کراکاور، ترجمۀ شاپور بهیان، تهران، دنیای اقتصاد.
سپانلو، محمدعلی (۱۳۸۱) نویسندگان پیشرو ایران، چاپ ششم، تهران، نگاه.
سيدمحمدي، يحيي (1402) نظريه‌هاي شخصيت، چاپ پنجاه‌و‌دوم، تهران، روان.
صفری، جهانگیر و سیدکاظم موسوی و اسماعیل صادقی و ابراهیم ظاهری عبدوند (1396) «مدرنیته و ساختار سنتی خانوادۀ ایرانی با تکیه بر رمان شوهر آهوخانم»، فصلنامۀ زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خوارزمی، سال بیست‌و‌پنجم، شمارۀ 82، صص 217-240.
Doi: http://dx.doi.org/10.29252/jpll.25.82.217.
عسگری حسنکلو، عسگر (1394) جامعه‌شناسی رمان فارسی، چاپ دوّم، تهران، نگاه.
علی‌اکبرزاده زهتاب، مرجان (1398) «تحلیل جامعه‌شناختی شعر شاملو و ابوماضی بر پایة نظریة زالامانسکی»، فصلنامۀ پژوهش زبان و ادبیات فارسی، دورۀ هفدهم، شماره 55، صص 95-126.
-------------------- (1403) درس‌گفتارهایی دربارۀ نقد و نظریۀ ادبی، تهران، بایا.
غلام، محمّد (1383) «جامعه‌شناسی رمان معاصر فارسی»، مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی، دورۀ سی¬ودوم، شمارۀ 44، تابستان و پاییز، صص 129-173.
Dor: 20.1001.1.24766925.1383.12.45.15.1.
فاضلی، نعمت‌الله (۱۳۷۴) «درآمدی بر جامعه‌شناسی هنر و ادبیات»، فصلنامة علوم اجتماعی، دانشکدة علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، دورۀ چهارم، شماره ۷ و ۸، صص 107-133.
Dor: 20.1001.1.17351162.1374.4.7.8.4..6.
قانعی‌راد، محمدامین (۱۳۷۹) «فردگرایی ایرانی و توسعه‌نیافتگی»، فصلنامۀ اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره ۱۵۱، صص 34-43.
قربانی ورکلایی، معصومه (1389) «نقد جامعه‌شناسی بر رمان شوهر آهوخانم اثر علی‌محمد افغانی»، پایان‌نامۀ کارشناسی¬ارشد، رشته زبان و ادبیات فارسی، استاد راهنما مریم خلیلی جهانتیغ، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی.
کوچکی، زهرا (1389) «بررسی سیمای زن در رمان شوهر آهو خانم»، فصلنامۀ زیبایی‌شناسی ادبی، زمستان، شمارۀ 6، صص 85-110.
کهدویی، محمدکاظم و مرضیه شیروانی (۱۳۸۸) «شخصیت‌پردازی قهرمان زن در رمان‌های شوهر آهو خانم و سووشون»، نامۀ پارسی، سال چهاردهم، شمارۀ 1 و 2، بهار و تابستان، صص 84-112.
گیدنز، آنتونی (1386) جامعه‌شناسی، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران، نشرنی.
میرصادقی، جمال (1381) عناصر داستان، چاپ پنجم، تهران، سخن.
واندنبرگ، فردریک (1386) جامعه‌شناسی جورج زیمل، ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر، تهران، توتیا.
وثوقی، منصور و معصومه شفعتی (1395) «تحول معنایی مفهوم فردگرایی در اندیشۀ گئورگ زیمل سه فرم فردگرایی: تک افتادگی، بی‌همتایی و مدرن»، فصلنامه جامعه فرهنگ و رسانه، سال پنجم، شماره 19، صص 11-33.
Dor: 20.1001.1.38552322.1395.5.19.1.7.
هله، هرست (1394) اندیشۀ اجتماعی گئورگ زیمل، ترجمۀ شهناز مسمی‌پرست، چاپ پنجم، تهران، گل‌آذین.
Featherstone, M. (1991) Consumer culture and postmodernism. London: Sage.
Frisby, D. (1992) Simmel and since: Essays on Georg Simmel’s social theory. London: Routledge.
Liu, S. (2024) Social spaces: From Georg Simmel to Erving Goffman. The Journal of Chinese Sociology, 11, Article 13, pp. 1–15.
https://doi.org/10.1186/s40711-024-00217-9.
Simmel, G. (1950) The sociology of Georg Simmel. New York: Free Press.
------------- (1997) The philosophy of money. In D. Frisby & M. Featherstone (Eds.), Simmel on Culture: Selected Writings (pp. 247–270). Sage.
------------ (2004) The philosophy of money (3rd enl. ed.; D. Frisby, Ed.; T. Bottomore & D. Frisby, Trans.). Routledge. (Original work published 1900).
------------ (2009) Sociology: Inquiries into the construction of social forms (A. J. Blasi, A. Jacobs, & M. Kanjirathinkal, Trans.). Brill. (Original work published 1908).
