روشی نظاممند برای اولویتبندی ذینفعان در کمیتهی راهبری حکمرانی داده بر اساس اکوسیستم دادهی سازمان
الموضوعات : فناوری اطلاعات و دانش
فهیمه سلیمی کوچی
1
,
ابوالقاسم سرآبادانی
2
1 - گروه مدیریت فناوری اطلاعات، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس
2 - گروه مدیریت فناوری اطلاعات، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: حکمرانی داده, کمیتهی راهبری حکمرانی داده, اکوسیستم داده, اولویتبندی ذینفعان, DESPA,
ملخص المقالة :
در اقتصاد دادهمحور امروز، حکمرانی داده صرفاً یک الزام فنی و کنترلی نیست، بلکه قابلیتی راهبردی برای ارتقای کارایی، تضمین انطباق و خلق ارزش از داراییهای دادهای به شمار میرود. در این میان، شناسایی ذینفعان کلیدی و تعیین نحوه مشارکت آنان در کمیته راهبری، یکی از مسائل مهم و در عین حال کمتر تبیینشده در حوزهی حکمرانی داده است. این پژوهش با هدف پاسخگویی به این مسئله، الگوریتمی نظاممند و دادهمحور با عنوان «DESPA» برای شناسایی و اولویتبندی ذینفعان اکوسیستم داده ارائه میکند. الگوریتم پیشنهادی با درنظرگرفتن اهمیت مجموعهداده برای کسبوکار، فراوانی تبادل و جهت جریان داده، اهمیت نسبی ذینفعان را محاسبه و آنان را از نظر نوع مشارکت در کمیته راهبری طبقهبندی میکند. نوآوری پژوهش در فراهمکردن مبنایی کمّی، شفاف و تکرارپذیر برای تبدیل روابط واقعی تبادل داده به پیشنهاد مشخصی درباره ترکیب کمیته و نقش هر ذینفع است. قابلیت کاربرد روش با اجرای آن در سناریوی واقعنمای یک هلدینگ فرضی پتروشیمی بررسی شد. نتایج نشان داد که DESPA میتواند میان تعداد روابط دادهای و اهمیت واقعی ذینفعان تمایز قائل شود و آنان را در سه سطح هستهای، مشورتی و عادی طبقهبندی کند. بر این اساس، روش پیشنهادی ضمن کاهش اتکا به قضاوتهای سلیقهای، امکان تعیین نوع عضویت ذینفعان در کمیته راهبری حکمرانی داده را فراهم میسازد و میتواند بهعنوان ابزاری تصمیمیار در سازمانهای بزرگ و چندذینفعی به کار گرفته شود.
[1] O. Benfeldt and J. S. Persson, "Semiotic mediation in data governance: Towards valuing data as assets", Information and Organization, vol. 35, no. 3, p. 100588, 2025. doi: 10.1016/j.infoandorg.2025.100588.
[2] R. Abraham, J. Schneider, and J. vom Brocke, "Data governance: A conceptual framework, structured review, and research agenda", International Journal of Information Management, vol. 49, pp. 424–438, 2019.
[3] V. Khatri and C. V. Brown, "Designing data governance", Communications of the ACM, vol. 53, no. 1, p. 148, Jan. 2010. doi: 10.1145/1629175.1629210.
[4] R. Mahanti, “Data Governance Success: Growing and Sustaining Data Governance”. Singapore: Springer Nature, 2021. doi: 10.1007/978-981-16-5086-4.
[5] M. Johnston, "Are you prepared for your next data disaster?", Network World Asia, vol. 13, no. 2, 2016.
[6] C. J. Sifter, "Establishing a data governance center of excellence within your bank", New Jersey Banker, pp. 24–25, 2017.
[7] D. Paparova, M. Aanestad, P. Vassilakopoulou, and M. K. Bahus, "Data governance spaces: The case of a national digital service for personal health data", Information and Organization, vol. 33, no. 1, p. 100451, 2023.
[8] J. Parra-Moyano and K. Schmedders, "What managers need to know about data exchanges", MIT Sloan Management Review, vol. 61, no. 4, pp. 39–44, 2020.
[9] K. Bližnák, M. Munk, and A. Pilková, “A systematic review of recent literature on data governance (2017–2023),” IEEE Access, vol. 12, pp. 149875–149888, 2024, doi: 10.1109/ACCESS.2024.3476373.
[10] DAMA International, “DAMA-DMBOK: Data Management Body of Knowledge”, 2nd ed. Basking Ridge, NJ, 2017.
[11] Er. Kritika, "An overarching guide to data governance", in Creating and Sustaining an Information Governance Program, K. Helge and C. A. Rookey, Eds. IGI Global, 2024, pp. 283–307. doi: 10.4018/979-8-3693-0472-3.ch015.
[12] D. Sargiotis, "Roles and responsibilities in data governance: Building an effective team", Data Governance: A Guide. Springer Nature Switzerland, 2024, pp. 279–303. doi: 10.1007/978-3-031-67268-2_8.
[13] M. Jagals and E. Karger, “Inter-organizational data governance: A literature review,” in Proceedings of the 29th European Conference on Information Systems (ECIS 2021), 2021, Research Paper 57.
[14] M. E. Kaminski and G. Malgieri, “Impacted stakeholder participation in AI and data governance,” Yale Journal of Law & Technology, vol. 27, pp. 247–326, 2025.
[15] N. Chukwurah, A. B. Ige, C. Idemudia, and V. I. Adebayo, “Strategies for engaging stakeholders in data governance: Building effective communication and collaboration,” Open Access Research Journal of Multidisciplinary Studies, vol. 8, no. 1, pp. 57–67, 2024, doi: 10.53022/oarjms.2024.8.1.0045.
[16] S. Rosenbaum, "Data governance and stewardship: Designing data stewardship entities and advancing data access", Health Services Research, vol. 45, no. 5, pp. 1442–1455, 2010.
[17] National Institute of Standards and Technology, “NIST Big Data Interoperability Framework: Volume 1 – Definitions”, NIST, USA, 2015.
[18] B. Elyasi, M. Hasaninasab, F. Salimi-Kouchi, and M. Hosseinpour, “Data Governance: Foundations for Implementing Data Governance” [in Persian]. Tehran, Iran: Avaye Ghalam, 2020.
[19] R. Lebaea, Y. Roshe, S. Ntontela, and B. A. Thango-Mabizela, "The role of data governance in ensuring system success and long-term IT performance: A systematic review", Preprints.org, 2024. doi: 10.20944/preprints202410.1841.v1.
[20] Project Management Institute, “A Guide to the Project Management Body of Knowledge (PMBOK Guide)”, 6th ed. Newtown Square, PA, USA: PMI, 2017.
[21] R. R. Koilakonda, "Implementing data governance frameworks for enhanced decision making", International Journal of Science and Research, vol. 13, no. 6, pp. 1239–1243, 2024. doi: 10.21275/SR24618105346.
[22] M. de Mildt, S. Van Damme, S. Verbrugge, and D. Colle, “A conceptual deep dive into data ecosystems: A systematic literature review,” Information Systems and e-Business Management, 2026, doi: 10.1007/s10257-026-00719-8.
[23] D. Lis and B. Otto, “Data governance in data ecosystems—Insights from organizations,” in Proceedings of the 26th Americas Conference on Information Systems (AMCIS 2020), 2020, Paper 12.
[24] D. Lis and B. Otto, “Towards a taxonomy of ecosystem data governance,” in Proceedings of the 54th Hawaii International Conference on System Sciences (HICSS), 2021, pp. 6067–6076, doi: 10.24251/HICSS.2021.733.
[25] C. A. Bassi and S. N. Alves-Souza, "Challenges to implementing effective data governance: A literature review", In Proceedings of the 15th International Joint Conference on Knowledge Discovery, Knowledge Engineering and Knowledge Management (IC3K 2023), vol. 3, 2023, pp. 17–28.
[26] C. Tang, “The Data Industry: The Business and Economics of Information and Big Data”. Hoboken, NJ, USA: Wiley, 2016.
[27] T. van den Broek and A. F. van Veenstra, “Modes of governance in inter-organizational data collaborations,” in Proceedings of the 23rd European Conference on Information Systems (ECIS 2015), 2015, Paper 188.
[28] A. Mendelow, "Stakeholder mapping", Proceedings of the 2nd International Conference on Information Systems, Cambridge, MA, USA, 1991.
[29] J. M. Bryson, "What to do when stakeholders matter: Stakeholder identification and analysis techniques", Public Management Review, vol. 6, no. 1, pp. 21–53, 2004.
[30] R. K. Mitchell, B. R. Agle, and D. J. Wood, "Toward a theory of stakeholder identification and salience: Defining the principle of who and what really counts," Academy of Management Review, vol. 22, no. 4, pp. 853–886, 1997.
[31] A. Ahmadi, R. Kerachian, R. Rahimi, and M. J. E. Skardi, "Comparing and combining social network analysis and stakeholder analysis for natural resource governance", Environmental Development, vol. 32, p. 100451, 2019.
[32] J. J. Proksik, F. Brugger, H. Cossa, L. Chavane & E. Macete, "Using Q-methodology for policy research and stakeholder engagement to strengthen public health in large-scale mining in Mozambique," Sustainable Development, vol. 33, pp. 1298–1314, 2025. doi: 10.1002/sd.3175.
