واکاوی نقش و جایگاه محرمیّت در مطالعات معماری مسکن ایران (نمونه موردی: مقالات علمی و پژوهشی منتشرشده از سال 1386 تا 1403)
الموضوعات : مفاهیم بنیادین در شهرسازی و معماری اسلامی
سیدحسین حسینی
1
,
رضا میرزائی
2
,
سید مهدی مداحی
3
1 - دانشجوی دکتری، گروه هنر و معماری، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران.
2 - استادیار، گروه هنر و معماری، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران
3 - استادیار، گروه معماری، موسسه آموزش عالی خاوران، مشهد، ایران.
الکلمات المفتاحية: محرمیّت, کالبد معماری, حریم خصوصی, مسکن,
ملخص المقالة :
مفهوم محرمیّت به‌عنوان یکی از ارکان اصلی فرهنگ ایرانی-اسلامی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری معماری مسکن سنّتی ایران داشته است. با وجود این، تحوّلات معاصر ازجمله فشارهای اقتصادی و گرایش به الگوهای سکونت غربی، باعث کمرنگ‌شدن توجّه به این اصل در طرّاحی مسکن امروز شده‌اند. این پژوهش با هدف واکاوی نقش و جایگاه مفهوم محرمیّت در مطالعات معماری مسکن ایران، به مرور نظام‌مند مقالات علمی-پژوهشی منتشرشده در بازۀ زمانی ۱۳۸۶ تا ۱۴۰۳ می‌پردازد. پس از جستجو و غربالگری اولیه در پایگاه‌های اِسنادی داخلی، ۴۲ مقاله واجدشرایط انتخاب و با استفاده از نرم‌افزار CMA2 مورد تحلیل کمّی قرار گرفتند. یافته‌ها حاکی از جایگاه برجسته و اثرگذاری قوی و معنادار محرمیّت (با اندازة اثر ۳.۳۱۷) در مقاله‌های پژوهشی این حوزه است. تحلیل زیرگروه‌ها نشان داد پژوهش‌های کیفی و با رویکرد تطبیقی، بیش‌ترین اندازة اثر را در برآورد اهمیّت محرمیّت داشته‌اند. هم‌چنین، روش‌های گردآوری داده مبتنی‌بر مصاحبه، عمق بیش‌تری در آشکارسازی ابعاد ذهنی و تجربی این مفهوم نشان دادند. با وجود تأیید گستردۀ نقش محرمیّت، شکاف‌های پژوهشی ازجمله تمرکز بیش‌ازحد بر مسکن سنّتی، کم‌توجّهی به فضاهای معاصر و نبود شاخص‌های استاندارد کمّی برای سنجش محرمیّت در شرایط جدید سکونت شناسایی شد. نتایج بر ضرورت گسترش مطالعات به بسترهای مسکن معاصر و توسعة ابزارهای تحلیلی تلفیقی تأکید دارد.
پورحیدرتوچاهی، مریم و پوراشمنان طالمی، محمدمهدی. (1399). تأثیر مسکن حداقل بر محرمیّت (نمونه موردی: مسکن مهر رشت). معماری‌شناسی، 3(15)، 7-1.
حائری مازندرانی، محمدرضا. (1395). خانه، فرهنگ، طبیعت در معماری ایران (بررسی معماری خانه‌های تاریخی و معاصر به منظور تدوین فرآیند و معیارهای طرّاحی خانه). تهران: مرکز مطالعات معماری و شهرسازی.
حیدری، علی‌اکبر و تقی‌پور، ملیحه. (1397). تحلیل محرمیّت در خانه‌های سنّتی براساس نسبت توده به فضا (نمونه موردی: خانه‌های تک حیاط در اقلیم گرم و خشک). نشریه معماری اقلیم گرم و خشک، 6(8)، 77-99. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26453711.1397.6.8.4.4
شاه‌حسینی، حبیب؛ خندانی، نادیا و کوره‌پز، رعنا. (1401). ارزیابی سیستماتیک مقالات معماری مجله علمی-پژوهی ایران و انتشارات .Elsevier (Q1) باغ نظر، 12(115)، 20-5. https://doi.org/10.22034/bagh.2022.323996.5092
کاظم‌زاده رائف، محمدعلی و میردریکوندی، صبا. (1399). بازشناسی چگونگی محرمیّت در خانه‌های سنّتی ایرانی با تاکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونه موردی: خانه رسولیان یزد. معماری‌شناسی، 3(17)، 8-10.
محتشم، آرزو و حمزه‌نژاد، مهدی. (1394). تبیین ابعاد حریم در روابط فضاهای داخلی مسکن ایرانی-اسلامی با استفاده از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی. صفه، 25(4)، 66-51. https://doi.org/20.1001.1.1683870.1394.25.4.3.5
معماریان، غلامحسین. (1373). آشنایی با معماری مسکونی ایرانی: گونه‌شناسی درون‌گرا. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.
علیزاده، هوشمند؛ ایراندوست، کیومرث؛ حبیبی، کیومرث؛ و رباطی، محمدبشیر. (1393). مفهوم محرومیت و فضا در شهرهای دوران اسلامی. پژوهش های معماری اسلامی، 1(2)، 65-78.
Borenstein, M.; Hedges, L. V.; Higgins, J. P. T. & Rothstein, H. R. (2009). Introduction to meta-analysis. John Wiley & Sons. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9780470743386
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates. https://doi.org/10.4324/9780203771587
Dulark, Joseph. A. & Lipsey, Mark W. (1991). A Practitioner's Guide to Meta-Analysis, American journal of Community Psychology, 19(291), 291-332. https://doi.org/10.1007/BF00938026
Egger, M.; Davey Smith, G.; Schneider, M. & Minder, C. (1997). Bias in meta-analysis detected by a simple, graphical test. BMJ, 315(7109), 629-634. https://doi.org/10.1136/bmj.315.7109.629
Gifford, R. (1997). Enviromental PsychologyTprinciples and Practice. Boston: Allyn and bacon.
Higgins, J. P. T.; Thompson, S. G.; Deeks, J. J. & Altman, D. G. (2003). Measuring inconsistency in meta-analyses. BMJ, 327(7414), 557-560. https://doi.org/10.1136/bmj.327.7414.557
Landis, J. R. & Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159-174. https://doi.org/10.2307/2529310
Oxford. (2009). English Dictionary, 2ndEdition, Oxford: Oxford University press.
Rosenthal, R. (1979). The file drawer problem and tolerance for null results. Psychological Bulletin, 86(3), 638-641. https://doi.org/10.1037/0033-2909.86.3.638
Sterne, J. A. C.; Sutton, A. J.; Ioannidis, J. P. A.; Terrin, N.; Jones, D. R; Lau, J.; Carpenter, J.; Rücker, G.; Harbord, R. M.; Schmid, C. H.; Tetzlaff, J.; Deeks, J. J.; Peters, J.; Macaskill, P.; Schwarzer, G.; Duval, S.; Altman, D. G.; Moher, D. & Higgins, J. P. T. (2011). Recommendations for examining and interpreting funnel plot asymmetry in meta-analyses of randomised controlled trials. BMJ, 343, d4002. https://doi.org/10.1136/bmj.d4002
