سنجش جایگاه بعد «دینی» فرهنگ در نظریة جامعهشناسی دین ماکس وبر
الموضوعات : Geneology of philosophical schools and Ideas
1 - استادریار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: ماکس وبر, فرهنگ, دین, نسبت ارزشی, عقلانیسازی, جامعهشناسی دین,
ملخص المقالة :
پرسش از اینکه دین در جهان فرهنگی امروز چه نقشی ایفا میکند و چه نقشی میتواند بر عهده داشته باشد، مستلزم فهم دوسویۀ جهان فرهنگیِ زیست ما و نسبت و جایگاه دین با آن و در آن است. بر این اساس، نخست نگاهی کوتاه به تاریخ اندیشة دینی و بسترهای فرهنگی آن خواهیم افکند و سپس یکی از مهمترین صورتبندیهای نظری در این زمینه را در جامعهشناسی ماکس وبر بررسی خواهیم کرد؛ نظریهیی که سراسر آن شامل اشارات مستقیم و غیرمستقیم به دین و ارتباط آن با شکلگیری و برساختهای اجتماعی است و بجرئت میتوان گفت جایگاه دین در نظریة وبر از چنان اهمیتی برخوردار است که با نادیده گرفتن آن، کل آنچه بعنوان جامعهشناسی وبر شناخته میشود از هم فروخواهد پاشید. برای بررسی فلسفی این بُعد دینی، ضمن توضیح مختصات جامعهشناختی نگاه وبر به دین، بنیانهای فلسفی چنین جایابییی از دین بعنوان بُعد و جزئی جداییناپذیر از فرهنگ، واکاوی خواهد شد و نحوة بهرهمندی وبر از مفاهیم نسبت ارزشی، عقلانیسازی و ارتباط آنها با دین در جامعهشناسی بررسی خواهد گردید. در پایان، جستار پیشرو درصدد است درحد توان، با اتکا بر رویکرد فلسفی، نقدی روشمند بر نظام نظری وبر ارائه نماید.
ژیرو، کلود (1395) تاریخ جامعهشناسی، ترجمة گیتی خرسند، تهران: فرهنگ معاصر.
مصلح، علیاصغر (1393) فلسفه فرهنگ، تهران: علمی.
هیوز، هنری استیوارت (1386) آگاهی و جامعه، ترجمۀ عزتاله فولادوند، تهران: علمی و فرهنگی.
Burke, Peter (2005). History and Social Theory. UK: Polity.
Konersmann, Ralf (2019). Kulturphilosophie zur Einführung. Hamburg: Junius (E-Book-Ausgabe).
Kroeber, A. L. and Kluckhohn, Clyde (1952). Culture a critical review of concepts and definition, Cambridge: Mass.
Parsons, Talcott (1964). Introduction. in Max Weber. The Sociology of Religion, trans. by Ephraim Fischoff. Boston: Beacon.
Robertson, Roland (1992). Globalization: Social Theory and Global Culture. Sage Publications.
Vico, Giambattista (1948). The New Science of Giambattista Vico. trans. from the third edition (1744) by Thomas Goddard Bergin and Max Harold Fisch. Ithaca, New York: Cornell University Press
Vico, Giambattista (1975). The Autobiography of Giambattista Vico. trans. by Thomas Goddard Bergin and Max Harold Fisch. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press
Weber, Max (1949). Objectivity in Social Science and Social Policy. in The Methodology of the Social Sciences. Glencoe, IL: Free Press.
Weber, Max (1964). The Sociology of Religion, trans. by Ephraim Fischoff. Boston: Beacon.
Weber, Max (1968). The Methodology of the Social Sciences. trans. and ed. by Edward Shils and Henry Finch. New York: Free Press.
Weber, Max (1998). Essays in Sociology. trans. and ed. by H. H. Gerth and C.W. Mills. London: Routledge.
