تطبیق و تحلیل تصویر «منجی« در شعر معاصر (با تکیه بر آرش کمانگیر، مرغ آمین و کسی که مثل هیچ‌کس نیست)

ملخص المقالة :

در تاریخ بشر، دلزدگی از وضعیت فعلی و میل رسیدن به وضعیت مطلوب، سبب نیازمندی انسان به حضور نجات‌بخش بوده است. در ادیان و مذاهب مختلف، منجیانی در نام‌های گوناگون و به اشکال مختلف و در مقاطع متنوع تاریخی ظهور خواهند کرد و برای رهایی بشر از رنج ناملایمات تلاش نموده و او را به سوی شرایطی آرمانی سوق خواهند داد. در آثار ادبی نیز به تبع نگاه انسان به ظهور منجی در زندگی واقعی، آثاری ادبی با خلق تصویری از منجی پدید آمده‌اند. در شعر معاصر فارسی و در میانۀ سالهای دهۀ چهل تا آغاز دهۀ پنجاه، سه شعر با عنوان‌های آرش کمانگیر از سیاوش کسرایی، مرغ آمین از نیما یوشیج و کسی که مثل هیچ‌کس نیست از فروغ فرخزاد سروده و منتشر شده‌اند. در پژوهش حاضر، سه اثر مذکور از ده وجه مورد بررسی قرار گرفته‌اند و وجوه اشتراک و افتراق آن‌ها، بررسی و تحلیل شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که اشعار آرش کمانگیر، مرغ آمین و کسی که مثل هیچ‌کس نیست با وجود تفاوت‌هایی که در دیدگاه شاعران آن‌ها وجود دارد، در اغلب موارد، تصویری همسو و همسان از منجی ارائه داده‌اند.

المصادر:

اخلاقی، سعیده و منیره فردوسی‌نیا (1399) «اعتقاد به منجی در مسیحیت» ، موعودپژوهی، سال دوم، شمارۀ سوم، صص 106-93.
باباچاهی، علی (1377) گزاره‌های منفرد(بررسی انتقادی شعر امروز ایران)، تهران: نارنج.
پورنامداریان، تقی (1396) خانه‌ام ابریست، تهران: مروارید.
تحصیلی، علی (1387) «کسی که مثل هیچ‌کس نیست»، فردوسی، شمارۀ شصت و هفت و هشت، صص 40-44.
جلالی، عبدالزهرا (1387) «منجی‌باوری در ادیان ابتدایی و ادیان توحیدی»، پیک نور، سال ششم، شمارۀ چهارم، صص 149-129.
جورکش، شاپور (1390) بوطیقای شعر نو-نگاهی دیگر به نظریه و شعر نیما یوشیج-، تهران: ققنوس.
حسینی، سارا (1402) در شاخ تلاجن، تحلیل بوطیقای تصویر در شعر نیما یوشیج، کرج: اورازان.
حقوقی، محمد (1384) فروغ فرخزاد(شعر زمان ما)، چاپ نهم، تهران: نگاه.
رویانی، وحید و منصور حاتمی‌نژاد (1393) «آرش سیاوش کسرایی و میدان ادبی ایران»، نقد ادبی، سال هفتم، شمارۀ بیست و ششم، صص 90-67.
ستاری، رضا و صفورا سادات رشیدی (1394) «بررسی کهن‌الگوی منجی در شعر «کسی که مثل هیچ‌کس نیست» فروغ فرخزاد»، دُرّ دری(ادبیات غنایی، عرفانی)، سال پنجم، شمارۀ پانزدهم، صص 78-65.
شاکری یکتا، محمدعلی (1386) «آسیب‌شناسی یک منظومه «مرگ قهرمان یا مرگ مخاطب»-نگاهی به آرش کمانگیر سیاوش کسرایی-»، کتاب ماه ادبیات، شمارۀ دهم، صص 75-68.
شیخ، محمد، رضا رضایی و طیبه فرهادی (1395) «بررسی تطبیقی مفهوم «منجی» در شعر فروغ فرخزاد و نزار قبانی»، کاوش‌نامۀ ادبیات تطبیقی، سال ششم، شمارۀ بیست و دو، صص 88-71.
صالحی، مصطفی، سید علیرضا ابطحی و فیض‌اله بوشاسب گوشه (1404) «تأملی بر مفهوم منجی‌گرایی»، جامعه‌پژوهی فرهنگی، سال شانزدهم، شمارۀ یک، صص68-31.
فرخزاد، فروغ (1377)، ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد، چاپ دوازدهم، تهران: مروارید.
قاضی مرادی، حسن (1360) «با مرغ آمین»، مجلۀ آرش، دورۀ پنجم، شمارۀ پنجم، صص 113-107.
کافی، غلامرضا و ندا حاتمی (1401) «بررسی فرجام‌گرایی در شعر معاصر ایران(با تکیه بر سروده‌های احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث، فروغ فرخزاد و سهراب‌سپهری)»، پژوهش‌نامۀ مکتب‌های ادبی، دورۀ ششم، شمارۀ هفدهم، صص 164-134.
کسرایی، سیاوش (1378) از خون سیاوش(منتخب سیزده دفتر شعر)، تهران: سخن.
محمدی‌ارانی، مریم (1386) «منجی‌گرایی در ادیان(زرتشت، یهود، مسیحیت)»، طلوع، سال ششم، شمارۀ بیست و دو، صص 52-35.
مهرگان، حیدر (1360) تهران: انتشارات حزب تودۀ ایران.
نیما یوشیج (1397) مجموعه کامل اشعار نیما یوشیج، گردآوری سیروس طاهباز، پاپ شانزدهم، تهران: نگاه.