تحلیل میدان تنش و فشار منفذی با استفاده از بررسی هندسی رگه¬های ژیپسی در تاقدیس میدان نفتی نفت سفید، جنوب باختر ایران
الموضوعات : شاخه های دیگر علوم زمین در ارتباط با زمین شناسی نفت
1 - دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید چمران اهواز
الکلمات المفتاحية: رگههای ژیپسی, فشار منفذی, میدان تنش, تاقدیس نفت سفید, سازند گچساران, کمربند چین خورده-رانده زاگرس,
ملخص المقالة :
در این پژوهش، از رگههای ژیپسی موجود در واحدهای سنگی سازند گچساران در تاقدیس نفت سفید بهعنوان شاخصهای مؤثر در تعیین راستای محورهای اصلی تنش و مقادیر نسبی فشار منفذی و تنش های اصلی استفاده شده است. بدین منظور تحلیل هندسی رگهها با بهکارگیری دادههای استریوگرافی قطب رگهها و ترسیم نمودار مور صورت پذیرفت. نتایج حاصل نشان میدهد که پراکندگی گسترده قطب رگههای ژیپسی بیانگر غلبه فشار منفذی نسبت به تنش میانگین (Pf > σ₂) در زمان تشکیل آنها بوده است. تحلیلهای ساختاری نشان داد که محور تنش بیشینه (σ1) دارای راستای شمالباختری–جنوبخاوری است که با جهت عمومی رژیم فشارشی در کمربند چینخورده و رانده زاگرس مطابقت دارد. مقادیر نسبت فشار محرک (R′) در بازهی 0.73 تا 0.84 و فشار منفذی در حدود 4004 تا 4581 واحد برآورد گردید. همچنین مقدار نسبت تنش (Ø=0.81) بدست آمده بیانگر شرايط بيضوي تنش فشرده سه محوري در زمان تشکیل رگههای ژیپسی است. نتایج این مطالعه بیانگر نقش مستقیم میدان تنش و فشار سیالات در کنترل توسعه رگهها در سنگهای گچی سازند گچساران میباشد.
[1] ALAVI, M., 2007. Structures of the zagros fold-thrust belt in Iran. American Journal of Science, 307, 1064–1095.
[2] ANGELIER, J., 1984. Tectonic analysis of fault slip data sets. Journal of Geophysics Researches, 89, 5835–5848.
[3] BEAR, G., BEYTH, M., RECHES, Z., 1994. Dike emplaced into fractured basement, Timna Igneous Complex, Israel. Journal of Geophysics Researches, 99, 24039–24051.
[4] BERBERIAN, M., 1995. Master ‘blind’ thrust faults hidden under the Zagros folds: active basement tectonics and surface morphotectonics. Tectonophysics, 241, 193–224.
[5] BERBERIAN, M., KING, G.C.P., 1981. Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran. Canadian Journal of Earth Sciences, 18, 210–265.
[6] BLANCE, E.J.P., ALLEN, M.B., INGER, S., HASSANI, H., 2003. Structural styles in the Zagros Simple Folded Zone, Iran. Journal of the Geological Society, 160, 401–412. doi:10.1144/0016-764902-110.
[7] BORDENAVE, M. L., HEGRE, J. A., 2005. The influence of tectonics on the entrapment of oil in the Dezful Embayment, Zagros Foldbelt, Iran. Journal of Petroleum Geology, 28(4), 339–368.
[8] FAGHIH, A., DEHGHAN M., SOBHANI S.S., 2023. Study of deformation pattern and kinematic characteristics in the Gelmandeh metamorphic complex, Saghand region, Central Iran. Advanced Applied Geology, 12(4), 617–634.
[9] FALCON, N.L., 1974. Problems of the relationship between surface structures and deep displacements illustrated by the Zagros range. Geological Society of London. Special Publication, 3, 9–22.
[10] FERGOSSON, C., NUTMAN, A., MOHAJJEL, M., BENNETT, V.C., 2016. The Sanandaj–Sirjan Zone in the Neo-Tethyan suture, western Iran: Zircon U–Pb evidence of late Paleozoic rifting of northern Gondwana and mid-Jurassic orogenesis. Gondwana Research, 58, 216–238.
[11] FOSSEN, H., 2016. Structural geology (2nd ed.). Cambridge University Press
[12] JOLLY, R.J.H., SANDERSON, D.J., 1997. A Mohr circle reconstruction for the opening of a pre-existing fracture. Journal of Structural Geology, 19, 887–892.
[13] KESHAVARZ, S., FAGHIH, A., ASADI, S., SOLEIMANI, M., ZAREI, S., 2024. PT conditions of deformation of the Gol-e-Gohar shear zone, SW Iran: Insights from analysis of quartz c-axis fabrics, recrystallization mechanisms and syndeformational fluid inclusions. Journal of Asian Earth Sciences, 262, 106010.
[14] KRUHL, J.H., 1998. Reply: prism- and basal-plane parallel subgrain boundaries in quartz: a microstructural geothermobarometer. Journal of Metamorphic Geology, 16, 142–146.
[15] LAW, R.D., 1990. Crystallographic fabrics. A selective review of their applications to research in structural geology. In: Knipe, R.J., Rutter, E.H. (Eds.), Deformation Mechanisms, Rheology and Tectonics. Geological Society of London, Special Publication No. 54, pp. 335–52.
[16] LAW, R.D., SEARLE, M.P., SIMPSON, R.L., 2004. Strain, deformation temperatures and vorticity of flow at the top of the Greater Himalayan Slab, Everest Massif. Tibet. Journal of Geological Society, London, 161, 305–320.
[17] MCKEAGNEY, C.J., BOULTER, C.A., JOLLY, R.J.H., FOSTER, R.P., 2004. 3D Mohr Circle analysis of vein opening, Indrama lode-gold deposit, Zimbabwe: implication for exploration. Journal of Structural Geology, 26, 1275–1291.
[18] MCQUARRIE, N., 2004. Crustal scale geometry of the Zagros fold–thrust belt, Iran. Journal of Structural Geology, 26, 519–535.
[19] MOHAJJEL, M., FERGUSSON, C.L., 2000. Dextral transpression in Late Cretaceous continental collision, Sanandaj–Sirjan Zone, western Iran. Journal of Structural Geology, 22, 1125–1139.
[20] NÜCHTER, J.A., STÖCKHERT, B., 2008. Coupled stress and pore fluid pressure changes in the middle crust: Vein record of coseismic loading and postseismic stress relaxation. Tectonics, 27, 1–23.
[21] OTSUBO, M., MIYAKAWA, A., KAWASAKI, R., SATO, K., YAMAGUCHI, A., KIMURA, A., 2016. Variations in stress and driving pore fluid pressure ratio using vein orientations along megasplay faults: Example from the Nobeoka Thrust, Southwest Japan. Island Arc, 25, 421–432.
[22] SADEGHI, S., YASSAGHI, A., 2016. Spatial evolution of Zagros collision zone in Kurdistan, NW Iran: Constraints on Arabia–Eurasia oblique convergence. Solid Earth, 7, 659–672. doi:10.5194/se-7-659-2016.
[23] SAEDI, G., SOLEIMANI, B., SAMANI, B., ARZANI, A., 2022. The interaction between faults and in-situ stress on the kinematic and subsurface natural fracture of Aghajari oilfield in southwest of Iran. Journal of Petroleum Science and Engineering, 208, 109567.
[24] SAMANI, B., 2017. Deformation flow analysis and symmetry of Goushti shear zone, Sanandaj-Sirjan metamorphic belt, Iran. Geopersia, 7, 117-130.
[25] SARKARINEJAD, K., AZIZI, A., 2008. Slip partitioning and inclined dextral transpression along the Zagros Thrust System, Iran. Journal of Structural Geology, 30, 116–136.
[26] SARKARINEJAD, K., KESHAVARZ, S., FAFGIH, A., SAMANI, B., 2017. Kinematic analysis of rock flow and deformation temperature of the Sirjan thrust sheet, Zagros Orogen, Iran. Geological Magazine, 154, 147–165.
[27] SCHWARZHANS, W., Bosold, A., JULAPOUR, A., ASHRAFZADEH, A.R., EHSANI, S.M., 2025. The structural geology of the High Central Zagros revisited (Iran) Available to Purchase. Petroleum Geoscience (2005) 11 (3): 225–238.
[28] SEMBRONI, A., Riccardo REITANO, A., FACCENNA, C., CALLIERI, P, 2024. The geologic configuration of the Zagros Fold and Thrust Belt: an overview. Mediterranean Geoscience Reviews, 6:61–86
[29] SEPEHR, M., COSGROVE, J., MOINEI, M., 2006. The impact of cover rock rheology on the style of folding in the Zagros fold-thrust belt. Tectonophysics, 427(1-4), 265-281.
[30] STOCKLIN, J., 1968. Structural history and tectonics of Iran, a review, A. A. P. G. Bull., 52(7), 1229-1258.
[31] TAKIN, M., 1972. Iranian geology and continental drift in the Middle East. Nature, 235, 147-150.
[32] TALEBIAN, M., JACKSON, J., 2004. A reappraisal of earthquake focal mechanisms and active shortening in the Zagros mountains of Iran. Geophysics, 156, 506–526.
[33] WILSON, C.J.L., ROBINSON, J.A., DUGDALE, A.L., 2008. Quartz vein fabrics coupled to elevated fluid pressures in the Stawell gold deposit, south-eastern Australia. Mineralium Deposita, 44(2):245-263.
[34] ZAMANI, B.G, 2023. Geodynamics and tectonic stress model for the Zagros fold–thrust belt and classification of tectonic stress regimes. Marine and Petroleum Geology, 155, 1-17.
