تحلیل نشانهشناختی مدرنیزاسیون و تعارض هویتی در موج نو سینمای ایران (مطالعة موردی: «آقای هالو» و «خواستگار» بر اساس نظریۀ «ژولیا کریستوا»)
الموضوعات : • بکارگیری نظریهها و روشهای جدید
آسیه مهاجری
1
,
عبدالرفیع رحیمی
2
,
محسن بهرامنژاد
3
,
باقرعلی عادلفر
4
,
سيد محسن علويپور
5
1 - دانشجوی دکتری تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی، قزوین، ایران
2 - دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی قزوین ایران
3 - استاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بینالمللی امامخمینی، قزوین، ایران
4 - استاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بینالمللی امامخمینی، قزوین، ایران
5 - دانشیار گروه علوم سیاسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: امر نشانهای, امر نمادین, ژولیا کریستوا, موج نو سینمای ایران و مدرنیزاسیون و تعارض هویت.,
ملخص المقالة :
این پژوهش با فرض بازنمایی تعارض سنت و مدرنیته در سینمای موج نو ایران، به بررسی رفتار و سرگشتگی سوژۀ سنتمدار در مواجهه با مدرنیزاسیون شتابزده و سیاستهای فرهنگی دولت میپردازد. هدف پژوهش، بازنمایی بحران هویت سوژۀ سنتمدار در مواجهه با این فرایندهاست. پرسش اصلی این است که تعامل میان امر نشانهای و امر نمادین در دو فیلم «آقای هالو» و «خواستگار»، چگونه بحران هویت سوژههای سنتمدار را بازتاب میدهد. این مطالعه با تکیه بر نظریۀ زبان و معنای «ژولیا کریستوا»، به صورت کیفی و بر پایه تحلیل نشانهشناختی سکانسهای منتخب انجام شده است. یافتهها نشان میدهد که اختلال در هماهنگی میان امر نشانهای و امر نمادین، به گسست هویتی و آشفتگی روانی سوژه منجر میشود. این پژوهش بر اهمیت تحلیل دیالکتیکی ساحتهای نشانهای و نمادین و نقش آن در بازخوانی معانی در لایههای فرهنگی و اجتماعی تأکید دارد.
آقابابایی، احسان و مهدی ادیبی و جمال محمدی (۱۳۸۹) «تحلیل روایی فانتزی در فیلم سینمایی آقای هالو»، نشریه هنرهای زیبای- هنرهای نمایشی و موسیقی، شماره ۴۲، پاییز و زمستان، صص 15-۱۶.
doi: 10.22059/jfadram.2012.24365.
آلن، گراهام (۱۳۹۵) بینامتنیت، ترجمه پیام یزدانجو، تهران، مرکز.
الیوت، آنتونی (۱۴۰۲) نظریه اجتماعی و روانکاوی در گذر خود و جامعه از فروید تا کریستوا، ترجمه پرویز شریفی درآمدی و لیلا طورانی، تهران، گام نو.
برت، استل (۱۳۹۵) کریستوا در قابی دیگر، ترجمه مهرداد پارسا، تهران، شوند.
پین، مایکل (۱۳۸۰) لکان، دریدا، کریستوا، ترجمه پیام یزدانجو، تهران، مرکز.
جامعی، نوید و محمدرضا شریف زاده و سید مصطفی مختاباد امرئی و شهاب الدین عادل (۱۴۰۱) «تحلیلی بر سینمای دهة نود ایران به میانجی مفهوم طرد و ارتباط آن با امر زنانه مبتنی بر اندیشه ژولیا کریستوا»، نامه هنرهای نمایشی و موسیقی، فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه هنر، شماره ۲۹، تابستان، صص ۵-۲۱.
doi: 10.30480/dam.2022.4050.1694.
حاتمی، علی (۱۳۵۰) خواستگار.
ذهبی، آرمان (۱۴۰۱) بررسی تطبیقی سینمای علی حاتمی و بهرام بیضایی با تأکید بر متغیر هویت ملی، پایاننامه کارشناسی¬ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بینالمللی امامخمینی، قزوین، ایران.
شهریاری، زهرا و فریده آفرین (۱۳۹۸) «تحلیل فرآیند معنازایی در پوستری اجتماعی از پریسا تشکری بر اساس آرای کریستوا»، زن در فرهنگ و هنر، شماره ۲، تابستان، صص ۱۹۹-۲۳۱.
https://doi.org/10.22059/jwica.2019.276154.1219.
غیاثوند، مهدی (۱۳۹۲) «سیمای تأویل در آیینه بینامتنیت کریستوایی»، حکمت و فلسفه، شماره ۳، پاییز، صص ۹۷-۱۱۴.
فتح طاهری، علی و حمزه پارسا (مهرداد) (۱۳۹۱) «بررسی مفهوم «کورا» در اندیشة کریستوا با نظر به رسالة تیمائوس افلاطون»، حکمت و فلسفه، شماره ۲۹، بهار، صص ۷۷-۹۲.
https://doi.org/10.22054/wph.2012.5838.
فروید، زیگموند (۱۴۰۰) فرانسوی اصل لذت، چاپ سوم، ترجمه محمد هوشمند ویژه، تهران، نشرشما.
------------ (۱۳۹۴) من و نهاد، ترجمه امین پاشا صمدیان، تهران، پندار تابان.
کریستوا، ژولیا (۱۴۰۲) فردیت اشتراکی، تهران، روزبهان.
مکآفی، نوئل (۱۳۸۵) ژولیا کریستوا، ترجمه مهرداد پارسا، تهران، مرکز.
موللی، کرامتالله (۱۳۹۸) مبانی روانکاوی فروید- لکان، چاپ سیزدهم، تهران، نشرنی.
مهرجویی، داریوش (۱۳۴۹) آقای هالو.
نامور مطلق، بهمن )۱۳۹۰) درآمدی بر بینامتنیت نظریهها و کاربردها ۱، تهران، سخن.
نجفی، زهره (۱۳۹۶) «تحلیل امر نشانهای و امر نمادین در قصه شهر سنگستان بر اساس نظریه کریستوا»، پژوهش ادبیات معاصر جهان، شماره ۲، پاییز و زمستان، صص ۶۱۵-۶۳۹.
doi:10.22059/jor.2017.114273.1140.
نعمتاللهی، جواد و علیرضا صیاد (۱۴۰۱) «زن جدید بهمثابه امر مدرن شهری در سینمای موج نوی پیشاانقلاب (مورد مطالعه: آقای هالو (۱۳۴۹) و بلوچ (۱۳۵۱))»، مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی، شماره ۲، بهار، صص ۱۲۷-۱۵۲.
وحیدنژاد، محمد (۱۳۹۹) «تحلیل شکلگیری سازههای «نشانهای و نمادین» در داستان خانة ادریسیها نوشتة غزاله علیزاده، بر اساس آرای نشانهکاوی ژولیا کریستوا»، جستارهای زبانی، شماره ۳، تابستان، صص ۲۵۵-۲۸۱.
doi: 20.1001.1.23223081.1399.11.3.11.4.
ویکیپدیا (۱۳۹۴) سیب (نماد)، بازیابی شده از: https://fa.wikipedia.org/wiki.
ویکیپدیا (۱۳۸۵) وسوسه (نماد)، بازیابی شده از: https://fa.wikipedia.org/wiki.
ویکیپدیا (۱۴۰۴) گل یاس رازقی، بازیابی شده از: https://fa.wikipedia.org/wiki.
Kristeva, J. (1984) Revolution in poetic language (M. Waller, Trans.). New York: Columbia University Press.
