تحلیلی بر رویکرد متعهدانه در شعر شاملو (از منظر مطالعات پسااستعماری)
الموضوعات : پژوهشهای ادبیات معاصر ایران
زیبا پالیزبان
1
,
زهرا دری
2
,
ماه نظری
3
,
آذر دانشگر
4
1 - دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران
2 - دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران
3 - ایران .عضوهیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج
4 - ادبیات و زبان های خارجی دانشگاه آزاد واحدکرج
الکلمات المفتاحية: شعر معاصر, شاملو, شعر متعهد اجتماعی, نظریه پسااستعماری, کوئینتین اسکینر,
ملخص المقالة :
میان دو عرصۀ ادبیات و سیاست همواره پیوندی وثیق برقرار بوده و شاعران و نویسندگان برای آفرینش آثار ادبی، در عین پرداختن به تغزلها و تخیلهای شاعرانه از توجه به رخدادهای سیاسی و اجتماعی زمانه خویش نیز غافل نماندهاند. حاصل این نگاه، ظهور «شعر متعهد اجتماعی» است که بر رسالت آگاهیبخشی خود در برابر مردمان جامعه وقوف دارد. شعر شاملو را میتوان از مصادیق آشکار این رویکرد متعهدانه دانست و همین واقعیت، سرودههای شاملو را با درونمایههای اجتماعی موضوع مناسبی برای پژوهشهای متعدد ساخته است. پژوهش حاضر، این پرسش بنیادین را مدنظر دارد که رویکرد متعهدانه در شعر شاملو، برآمده از چیست؟ در مقام پاسخگویی، نویسندگان معتقدند شعر متعهد شاملو، حاصل تعریف خاصی است که او از هویت خویشتن در مقام یک روشنفکر ارگانیک و وظیفهمند نسبت به تحولات جهان پیرامونش و نقد وضع موجود به صورت دیالکتیک منفی دارد؛ موضوعی که آشکارا در آثار نویسندگان پسااستعمارگرا نیز قابل مشاهده است. این پژوهش برای نیل به اهداف خود از چارچوب نظریۀ ادبی پسااستعماری بهره جسته و روش تأویل قصدگرایانه کوئینتین اسکینر را به کار بسته است.
اسکینر، کوئینتین (1393) بینش¬های علم سیاست: در باب روش، ترجمه فریبزر مجیدی، تهران: انتشارات فرهنگ جاوید.
بالو، فرزاد (1396) «نگاهی تطبیقی به بوطیقای شعر در اندیشه احمد شاملو و نزار قبانی»، پژوهش¬هاي تطبيقي زبان و ادبيات ملل، 2 (7)، 89-73.
بشیریه، حسین (1383) تاریخ اندیشه¬های سیاسی در قرن بیستم (اندیشه¬های مارکسیستی)، تهران: نشر نی.
جبری، سوسن (1391) «حماسه نو در شعر شاملو»، جستارهای ادبی، ۴۵ (۱)، 142-121.
حریری، ناصر (1385) درباره هنر و ادبیات (دیدگاههای تازه؛ گفتوشنودی با احمد شاملو)، تهران: نگاه.
خانی، محمدحسن (1395) پسااستعمار و نظم جهانی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)
دری، نجمه و احمد پیروزنیا (1398) «واکاوی مضامین مشترک در شعر شاملو، الوار و هیوز از منظر ادبیات متعهد»، پژوهش¬های ادبیات تطبیقی، 7 (2)، 129-108.
دشتگرد، مجید و سید جلال دهقانی فیروزآبادی (1402) فلسفه علوم اجتماعی و تحول در نظریه¬های روابط بین-الملل، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
رسولی، حجت (1384) «معیار تعهد در ادبیات»، پژوهشنامه علوم انسانی، 45 و 46، بهار و تابستان، 83-73.
شاملو، احمد (1358) «انقلاب و روشنفکران»، کتاب جمعه، شماره 5، شهریور.
شاملو، احمد (1384) مجموعه آثار، دفتر یکم: شعرها، تهران: مؤسسه انتشارات نگاه.
شریفیان، مریم و همکاران (1394) «تحلیل تطبیقی اشعار اجتماعی برتولت برشت و احمد شاملو»، پژوهش ادبیات معاصر جهان، 20 (1)، 128-111.
عالم، عبدالرحمن و فرامرز میرزازاده (1389) «روشنفکری و تعهد: مروری بر آثار و افکار ادوارد سعید»، فصلنامه سیاست، 40 (1)، 175-159.
عبدشاهی، فاطمه و محمدرضا محسنی (1400) «بررسی تطبیقی اشعار ایدئولوژیک احمد شاملو و پل الوآر»، مطالعات ادبیات تطبیقی، 15 (57)، 308-291.
عرفانیان، لاله و همکاران (1400) «تحلیل گفتمان شعر اعتراض در شعر احمد شاملو و سیاوش کسرایی (بر پایه تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه)»، جستارنامه ادبیات تطبیقی، 5 (16)، 35-1.
قنبری، رضا (1390) شعری که زندگیست، تهران: نشر ثالث.
قدمیاری، مجید (1392) شعری که زندگیست، تهران: انتشارات سخن.
کمالیزاده، محمد (1395) سیاست در شعر نو، قم: انتشارات دانشگاه مفید.
مرادی، آزیتا و همکاران (1402) «بررسی و تحلیل تلفیق زبان تغزل در شعر متعهد اجتماعی با تکیه بر اشعار نیما یوشیج و احمد شاملو»، زیبایی¬شناسی ادبی، 14 (58)، 241-217.
مسکوب، شاهرخ (1368) «نگاهی به شعر متعهد فارسی در دهه سی و چهل»، ایران¬نامه: مجله تحقیقات ایران-شناسی، 7 (4)، 583-555.
ملک¬پائین، مصطفی و همکاران (1395) «واکاوی برون¬متنی و درون¬متنی اشعار متعهد شاملو در دهه¬های بیست و سی»، متن¬پژوهی ادبی، 69، پاییز، 97-67.
نبی¬عبدالیوسفی، روح¬الله و همکاران (1402) «سه جریان عمده روشنفکری سیاسی ایران در چهار دوره از زندگی روشنفکری احمد شاملو»، پژوهش¬های ادبی، 20 (79)، 225-201.
- Linklater, Andrew (2007) “Critical Theory”, in Martin Griffiths (ed.), International Relations Theory for the Twenty-First Century: An Introduction, London and New York: Routledge
. - Said, Edward (1996) Representations of the Intellectual, New York: Vintage Books
. - Skinner, Quentin (2002) Visions of Polotics: Regarding Method, Cambridge: Cambridge University Press
. - Spivak, Gayatri Chakravorty (1988) “Can the Subaltern Speak?” in Cary Nelson and Lawrence Grossberg (eds.), Marxism and the Interpretation of culture, London: Macmillan
. - Sylvester, Christine (2014) “Post-colonialism”, in John Baylis, Steve Smith and Patricia Owens (Eds), The Globalization of World Politics: An Introduction to International Relations, Oxford University Press
.
