خوانشی انتقادی از شهر و معماری اسلامی در اندیشۀ «سید حسین نصر»
الموضوعات : شهرسازی اسلامی
امیرارسلان مرادی سنگاچینی
1
,
حمیدرضا صارمی
2
,
خاطره مغانی رحیمی
3
1 - دانشجوی کارشناسی ارشد برنامهریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 - دانشیار رشته شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 - دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: اسلام در عصر متجدد, سید حسین نصر, شهر اسلامی, معماری اسلامی و شهرسازی اسلامی.,
ملخص المقالة :
در دوران معاصر، جهان اسلام با چالشهای گوناگونی روبهرو بوده که از مهمترین آنها میتوان به مواجهه با مدرنیته و پیامدهای فرهنگی، اجتماعی، زیستمحیطی و معرفتی آن اشاره کرد. این پژوهش با هدف بازخوانی انتقادی اندیشه «سید حسین نصر»، به بررسی ظرفیتهای نظری دیدگاه او برای فهم و نقد این بحرانها میپردازد. روش تحقیق، مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی انتقادی و هرمنوتیک متون اندیشهمحور است و فصلهای سیزدهم و چهاردهم کتاب «اسلام در عصر متجدد» به عنوان متن اصلی تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد که نصر، معماری و شهر اسلامی را بر مفاهیمی چون توحید، وحدت، قدسیّت، انعطافپذیری فضایی و پیوند انسان و طبیعت بنا مینهد و معماری مدرن را به دلیل گسست از معنا و نظم قدسی نقد میکند. نتیجهگیری پژوهش نشان میدهد که اندیشه نصر واجد ظرفیتهای تحلیلی ارزشمند برای نقد شهر معاصر است، اما تحقق آن مستلزم ترجمه مفاهیم نظری به معیارهای عملی است.
ابن أبیجمهور، محمد بن زینالدین. (۱۴۰۳ق). عوالی اللآلی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة. تحقیق سید احمد حسینی. قم: مؤسسة الإمام المهدی (عج).
اسماعیلی، حمیدرضا. (۱۳۹۵). مروری بر اندیشه سیاسی سید حسین نصر از گذشته تا امروز. مطالعات تاریخی، ۱۴(۵۵)، ۱۱. https://www.magiran.com/p1739207
الفتی، علی، زمانی، سید صادق و موسوی مقدم، سید رحمتالله. (۱۴۰۰). پژوهشی در هنرهای قدسی معماری و شعر در آیین یارسان با تکیه بر اندیشههای سید حسین نصر و سنتگرایان. پژوهشنامه ادبیات کردی، ۷(۲)، ۷۱-۹۰. https://doi.org/10.34785/J013.2022.836
قانعی، رشید و حسینی، سید حسن. (۱۳۹۴). نقد و بررسی چالشهای علم مدرن از دیدگاه دکتر سید حسین نصر. فلسفه علم، ۵(۹)، ۱۰۱–۱۱۲.
قاسمی، الهام، خاتمی، سید مهدی، مطیع، مهدی و پورجعفر، محمدرضا. (۱۴۰۲). بازشناسی ابعاد و ویژگیهای فضای شهری معنویتگرا. معماری و شهرسازی آرمانشهر، ۱۶(۴۵)، ۷۳–۹۳. https://doi.org/10.22034/aaud.2022.343355.2670
فارسی آستانه، ندا، حقیقتبین، مهدی و رهبرنیا، زهرا. (۱۴۰۱). رخداد تعامل در منظر و اثرگذاری مؤلفههای انسانی و محیطی بر آن. منظر، ۱۴(۶۱)، ۷۶–۸۹. https://doi.org/10.22034/manzar.2022.325091.2177
فرشچیان، امیرحسین و شجاری، مرتضی. (۱۳۹۶). بررسی و نقد دیدگاه دکتر نصر در باب معماری اسلامی و ویژگیهای آن. حکمت معاصر، ۸(۳)، ۹۱–۱۱۰. https://doi.org/10.30465/cw.2017.2878
مقیمنژاد حسینی، محبوبه و مازیار، امیر. (۱۴۰۱). هنرهای زیبا در اندیشه دکتر سید حسین نصر. پژوهشهای فلسفی، ۱۶(۳۸)، ۷۶۸–۷۹۱. https://doi.org/10.22034/jpiut.2021.42912.2716
نصر، سید حسین. (۱۳۸۰). اسلام در عصر متجدد. ترجمه احمد آرام. تهران: طرح نو.
نصر، سید حسین. (۱۳۸۳). انسان و طبیعت؛ بحران معنوی انسان متجدد. ترجمه عبدالرحیم گواهی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
نصر، سید حسین. (۱۳۸۹). هنر و معنویت اسلامی. ترجمه رحیم قاسمیان. تهران: مؤسسه انتشارات حکمت.
رشیدی آلهاشم، سید محمدرضا، صبوری کزج، پرویز و صبوری کزج، جواد. (۱۴۰۲). عدالت جنسیتی در آرمانشهر اسلامی (با تأکید بر نگاه قرآنی به موضوع). مطالعات میانرشتهای تمدنی انقلاب اسلامی، ۲(۱)، ۸۷–۱۰۸. https://www.magiran.com/p2601821
صارمی، حمیدرضا و هاشمی، نیلوفر. (۱۳۹۹). تحلیل تطبیقی مفهوم سنت و مدرنیته از دیدگاه دکتر سید حسین نصر؛ نگاهی سنتگرا بر مفهوم شهر اسلامی. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، ۱۱(۴۲)، ۳۳–۴۲. https://sid.ir/paper/411755/fa
سلطانی، مهرداد و حسینی، سید فخرالدین. (۱۳۹۷). تحلیل تطبیقی مفهوم محله در نظام سنتی شهرهای ایران با الگوهای مشابه (جایگزین) دوره معاصر. باغ نظر، ۱۵(60)، ۱۵–۲۸. https://doi.org/10.22034/bagh.2018.62761
پورجعفر، محمدرضا، پورجعفر، علی و صفدری، سیما. (۱۳۹۴). انواع شهر اسلامی و اشاراتی به نحوه شاخصسازی در راستای شهری آرمانی-اسلامی. پژوهشهای معماری اسلامی، ۳(3)، ۳–۱۷. https://sid.ir/paper/409703/fa
De Paris, S. R., & Lopes, C. N. L. (2018). Housing flexibility problem: Review of recent limitations and solutions. Frontiers of Architectural Research, 7(1), 80–91.
Farshchian, A., & Shajari, M. (2017). A critical evaluation of Seyyed Hossein Nasr’s view on the essential characteristics of Islamic architecture. Contemporary Wisdom, 8(3), 91–110. https://doi.org/10.30465/cw.2017.2878 [In Persian]
Farsi Astaneh, N., Haghighatbin, M., & Rahbarnia, Z. (2022). The impact of human and environmental components on the occurrence of interaction in the landscape. MANZAR, the Scientific Journal of Landscape, 14(61), 76–89. https://doi.org/10.22034/manzar.2022.325091.2177 [In Persian]
Ghasemi, E., Khatami, S. M., Motia, M., & Pourjafar, M. (2024). Recognizing dimensions and characteristics of spiritual urban space. Armanshahr Architecture & Urban Development, 16(45), 73–93. https://doi.org/10.22034/aaud.2022.343355.2670 [In Persian]
Ghanei, R., & Hosseini, S. H. (2015). Challenges of modern science from the perspective of Dr. Nasr. Philosophy of Science, 5(9), 101–112. https://philosophy.ihcs.ac.ir/article_1730.html?lang=en [In Persian]
Gonot-Schoupinsky, F. N., Garip, G., & Sheffield, D. (2022). Facilitating the planning and evaluation of narrative intervention reviews: Systematic Transparency Assessment in Intervention Reviews (STAIR). Evaluation and Program Planning, 91, 102043. https://doi.org/10.1016/j.evalprogplan.2021.102043
Hamid Reza Esmaili. (2017). A review on political thoughts of Seyyed Hossein Nasr from the past to the present. Historical Studies, 14(55), 11. http://www.magiran.com/p1739207 [In Persian]
Harvey, D. (1978). The urban process under capitalism: A framework for analysis. International Journal of Urban and Regional Research, 2(1–3), 101–131.
Hosseini, S. F., & Soltani, M. (2018). A comparative investigation and analysis between the neighborhood concept in the traditional urban system in Iran and its similar patterns in contemporary period. Bagh-e Nazar, 15(60), 15–28. https://doi.org/10.22034/bagh.2018.62761 [In Persian]
Ibn Abi Jumhur, M. b. Z. (1983). ʿAwālī al-laʾālī al-ʿAzīziyya fī al-aḥādīth al-dīniyya (S. A. Hosseini, Ed.). Qom: Al-Imam Al-Mahdi Institute. [In Persian]
Mohamed, D. H. I. L. (2021). Cairo: An Arab city transforming from Islamic urban planning to globalization. Cities, 117, 103310.
Moghimnejad Hosseini, M., & Maziar, A. (2022). Fine arts in Dr Seyyed Hossein Nasr's thought. Journal of Philosophical Investigations, 16(38), 768–791. https://doi.org/10.22034/jpiut.2021.42912.2716 [In Persian]
Nasr, S. H. (2001). Eslam dar asr-e motejadded (A. Aram, Trans.). Tehran: Tarh-e No. [In Persian]
Nasr, S. H. (2004). Ensan va tabiat: Bohran-e manavi-ye ensan-e motajadded (A. Gowahi, Trans.). Tehran: Daftar-e Nashr-e Farhang-e Eslami. [In Persian]
Nasr, S. H. (2010). Honar va manavyyat-e Eslami (R. Qasemian, Trans.). Tehran: Moassese-ye Entesharat-e Ḥekmat. [In Persian]
Olfati, A., Zamani, S. S., & Mousavimoghadam, S. R. (2022). A study of the sacred arts of architecture and poetry in the Yarsan religion based on the ideas of Seyyed Hossein Nasr and Traditionalists. Journal of Kurdish Literature, 7(2), 71–90. https://doi.org/10.34785/J013.2022.836 [In Persian]
POURJAFAR, M. R., POURJAFAR, A., & SAFDARI, S. (2015). Various types of Islamic city and pointing out to defining the major aspects of ideal Islamic city. Journal of Researches in Islamic Architecture, 3(3(8)), 20–21. https://sid.ir/paper/409703/en [In Persian]
Rashidi Ale-Hashem, S. M. R., Sabouri Kazaj, P., & Sabouri Kazaj, J. (2023). Gender justice in the Islamic utopia (with emphasis on the Quranic view of the issue). Journal of Interdisciplinary Studies of Islamic Revolution Civilization, 2(1), 87–108. http://www.magiran.com/p2601821 [In Persian]
Saremi, H. R., & Hashemi, S. N. (2021). Comparative analysis of tradition and modernity from the perspective of Dr. Seyed Hossein Nasr; A traditionalist approach towards the Islamic city. Journal of Studies on Iranian - Islamic City, 11(42), 33–42. http://www.magiran.com/p2307917 [In Persian]
Sukhera, J. (2022). Narrative reviews: Flexible, rigorous, and practical. Journal of Graduate Medical Education, 14(4), 414–417. https://doi.org/10.4300/JGME-D-22-00480.1
Xiao, Y., & Watson, M. (2019). Guidance on conducting a systematic literature review. Journal of Planning Education and Research, 39(1), 93–112. https://doi.org/10.1177/0739456X17723971
