تأثیر اشتباه در جنایت در فقه و حقوق کیفری
الموضوعات : حقوق جزا و جرمشناسی
1 - دانشگاه آزاد
الکلمات المفتاحية: اشتباه, جنایت, علم و جهل در جنایت, عناصر جرم, فقه, حقوق کیفری,
ملخص المقالة :
از جمله مباحث مهم در حقوق کیفری و فقه و بهتبع آن مسؤولیت کیفری، بحث «اشتباه» است. اشتباه یا شبهه به معنای مانند، شبیه، نظیر و مترادف خطا و ناشی از نادانی و ناتوانی شناختی و دانش و تجارب فردی است. اشتباه به دو قسم «اشتباه موضوعی» و «اشتباه حکمی» تقسیم میشود. فعل مجرمانه نتیجه و محصول اراده مجرم میباشد که با تحقق آن مجرم به هدف سوء خود نائل می آید و با طی مسیر مجرمانه آنچه را که مدنظر او بوده است، به دست میآورد، اما در موارد عدیدهای مجرم اگرچه مسیر مجرمانه را تا انتها می پیماید و عنصر مادی عمل مجرمانه را نیز مرتکب میشود اما به خاطر عللی، به هدفی که داشته نمیرسد و یکی از این علل اشتباه در هدف و هویت است. َقتل بهعنوان مهمترین جرم که دارای قباحت ذاتی در تمام زمانها و مکانها میباشد و نتیجه آن گرفتن جان آدمی است که از با اهمیتترین دارایی هر فرد محسوب میگردد. به همین دلیل بخش عمدهای از تحقیقات حول محور این جرم و موضوعاتی است که متعاقب ارتکاب این جرم مطرح میگردد که از آن جمله میتوان بهاشتباه در هدف، اشتباه در هویت در بحث قتل اشاره کرد.روش این پژوهش از نوع توصیفی –تحلیلی است وشیوه گرداوری مطالب به صورت کتابخانه ای است.
1. منابع فارسی
الف) کتب
آقایی نیا، حسین. (1399). حقوق کیفری اختصاصی (3)، جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص (جنایات)، چاپ هجدهم، تهران: نشر میزان.
اردبیلی، محمدعلی. (1400). حقوق جزای عمومی، جلد دوم، چاپ پنجاه و هشتم، تهران: انتشارات میزان
بهجت، شیخ محمد تقی. (1386). استفتائات آیت اله بهجت، جلد چهارم، قم: دفتر آیت اله محمد تقی بهجت.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1399). ترمینولوژی حقوق، چاپ سی و دوم، تهران: انتشارات گنج دانش.
دهخدا، علیاکبر. (1385). لغتنامه، (جلد پنجم). تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
فهیم، نرگس. (1393). تداخل جنایات در فقه مذاهب خمسه و حقوق ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات مجد
فاضل اللنکرانی، محمد. (1386). جامع المسائل، جزء 1، چاپ یازدهم، قم: امیرالعلم.
قیاسی، جلال الدین، ساریخانی، عادل، خسروشاهی، قدرت الله. (1391). حقوق جزای عمومی، جلد دوم، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
عمیدحسن. (1397). فرهنگ لغت فارسی، تهران: انتشارات اشجع
کاظمی، قباد. (1396). حقوق کیفری عمومی، چاپ اول، تهران: انتشارات جنگل
مقدسی، محمد باقر و یزدانی، جواد. (1398). حقوق جزای عمومی، چاپ اول، تهران: انتشارات میزان
میرمحمدصادقی، حسین. (1398). تحلیل مبانی حقوق جزای عمومی، تهران: انتشارات جنگل.
میرمحمدصادقی، حسین. (1400). حقوق جزای عمومی (پدیده مجرمانه)، جلد اول، چاپ دوم، تهران: انتشارات دادگستر
مزروعی، رسول. (1394). شرح مبسوط قانون مجازات اسلامی 1392، قصاص، جلد اول، چاپ اول، قم: موسسه دایرالمعارف فقه اسلامی
مکارم شیرازی، ناصر. (1381). مجموعه استفتائات جدید، تهیه و تنظیم: ابوالقاسم علیان نژادی، قم: انتشارات مدرسه امیر المومنین
معین، محمد (1381)، فرهنگ فارسی، جلد اول، تهران: انتشارات ادنا
منصورآبادی، عباس. (1396). حقوق جزای عمومی، جلد دوم، تهران: نشر میزان.
ب) مقالات:
ساریخانی، عادل و فضلی، مهدی. (1398). جنایت نظیر و اشتباه در جنایت در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، پژوهش حقوق کیفری، سال هفتم، شماره بیست وششم.
میرمحمدصادقی، حسین و محمد نبی پور. (1392). اشتباه در قتل در فقه عامه و خاصه و قوانین موضوعه، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 12.
ج) پایان نامه:
حسینی، سید حسین. (1373). اشتباه و آثار آن در حقوق کیفری ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، تهران.
2. منابع عربی:
عوده، عبدالقادر، (1390). بررسی تطبیقی حقوق جزای اسلامی و قوانین عرفی، جلد سوم، مترجم: حسن فرهودی نیا، چاپ اول، تهران: موسسه مطالعات بنیادین پویه.
عوده، عبدالقادر. (1361). التشریع الجنائی الاسلامی، جلد دوم، بیروت: موسسه الرساله بیروت
عاملی (شهید ثانی)، زین الدین بن علی. (1381). الروضه البیهه فی شرح المعه الدمشقیه، جلد دهم، چاپ اول، قم: انتشارات داوری.
