آسیب شناسی سبک زندگی در زیست مسکن عمود محور شهری بر اساس توصیه های اسلامی
محورهای موضوعی : اخلاق و تربیت اسلامی
1 - مدرس و پژوهشگر حوزه علوم اسلامی، حوزه علمیه قم، قم، ایران
کلید واژه: آپارتمانسازی, زیست اسلامی شهری, کیفیت زندگی, آسیب شناسی تراکم عمودی, حریم خصوصی.,
چکیده مقاله :
رشد شتابان شهرنشینی، محدودیت زمین شهری و افزایش هزینه مسکن، آپارتماننشینی را به یکی از الگوهای غالب سکونت در شهرهای معاصر تبدیل کرده است. با این حال، این الگو در صورت فقدان طراحی مناسب و ضوابط فرهنگی و حقوقی کارآمد، میتواند با پیامدهایی چون کاهش نور طبیعی، اختلال در تهویه، افزایش آلودگی صوتی، تضعیف حریم خصوصی، تشدید تعارضات همسایگی و افت کیفیت زندگی همراه شود. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آپارتماننشینی، افزون بر چالشهای کالبدی و محیطی، چه آثاری بر روابط اجتماعی و حقوق ساکنان برجای میگذارد و آموزههای اسلامی چه ظرفیتهایی برای تنظیم این وضعیت فراهم میکنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا به منابع شهرسازی، روانشناسی محیط و متون اسلامی، نخست، پیامدهای کالبدی، اجتماعی و روانشناختی سکونت آپارتمانی را بررسی میکند و سپس دلالتهای آیات و روایات مرتبط با حریم خصوصی، منع تجسس، ضرورت اجازه در ورود، رعایت حق همسایه و پرهیز از آزار دیگران را تحلیل مینماید. یافتههای پژوهش نشان میدهد که بخشی از آسیبهای ناشی از آپارتماننشینی، صرفاً حاصل تراکم ساختمانی نیست، بلکه به ضعف در طراحی فضایی، کاستیهای مقررات اجرایی و فقدان فرهنگ همزیستی نیز بازمیگردد. همچنین، آموزههای اسلامی با تأکید بر صیانت از حریم، تنظیم روابط همسایگی و مسئولیتپذیری اجتماعی، میتوانند چارچوبی هنجاری برای کاهش تنشهای سکونتی و ارتقای کیفیت زندگی در محیطهای آپارتمانی فراهم آورند. بر این اساس، بهبود وضعیت آپارتماننشینی مستلزم تلفیق ضوابط شهرسازی پایدار با اصول اخلاقی و حقوقی اسلام در سیاستگذاری، طراحی و مدیریت سکونت گاههای متراکم است.
The rapid growth of urbanization, limited urban land, and rising housing costs have made apartment living one of the dominant forms of residence in contemporary cities. However, without appropriate spatial design and effective cultural and legal regulations, apartment living may lead to reduced natural light and ventilation, increased noise pollution, weakened privacy, neighborhood conflicts, and declining quality of life. This study examines the physical, environmental, social, and psychological consequences of apartment living, with particular attention to its effects on social relations and residents’ rights, and explores the potential of Islamic teachings to address these challenges. Using a descriptive-analytical method and drawing on urban planning, environmental psychology, and Islamic sources, the study analyzes relevant Qur’anic verses and narrations concerning privacy, prohibition of intrusion, permission to enter private spaces, respect for neighbors’ rights, and avoidance of harm to others. The findings indicate that the adverse effects of apartment living are not solely attributable to building density but also result from deficiencies in spatial design, inadequate implementation of regulations, and the lack of a culture of coexistence. Islamic teachings, by emphasizing the protection of privacy, responsible neighborly relations, and social responsibility, can provide a normative framework for reducing residential tensions and improving quality of life. Therefore, addressing the challenges of apartment living requires integrating sustainable urban planning principles with Islamic ethical and legal values in the design, policymaking, and management of high-density residential environments..
قران کریم،ترجمه:مکام شیرازی
ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین، (1362) عوالی اللئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه، ناشر: موسسه سیدالشهدا، قم.
ابن بابویه،محمدبن علی، (1382) ناشر: نسیم کوثر، قم.
ابن شعبه حرانى، حسن بن على، (1363-1404) تحف العقول - قم، چاپ: دوم،.
آلاحمد، احمد. (۱۳۹۴). حقوق آپارتماننشینی. تهران: میزان.
آمدی، ابوالفتح. (بی تا) غرر الحکم و درر الکلم، تهران: ناشر دارالکتاب السلامی.
بحرانی، عبدالله بن نورالله، (1375) عوالم العلوم والمعارف و الاحوال من الایات و الاخبار و الاقوال، ناشر: مدرسة الامام المهدی، قم.
بروجردی، سید حسین، (1373) جامع احادیث الشیعه فی احکام الشریعه، ناشر: الصحف، قم.
بلاذری، احمد بن یحیی، (1417ق) جمل من انساب الاشراف، دار الفکر بیروت.
پاکزاد، جهانشاه. (۱۳۹۱). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران. تهران: شهیدی. کتاب: حقوق جامع آپارتماننشینی
جمل من انساب الاشراف، (1417ق) بلاذری احمد بن یحیی، جلد 10،ص381، دار الفکر بیروت.
الحافظ نور الدین علی بن ابی بکر الهیثمی، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، المتوفی سنة 807 بتحریر الحافظین الجلیلین: العراقی وابن حجر، چاپ 1408 ه 1988م، دار الکتب العلمیة بیروت لبنان.
حبیبی، سیدمحسن. (۱۳۸۵). از شار تا شهر. تهران: دانشگاه تهران. کتاب از شار تا شهر اثر سیدمحسن حبیبی
حرعاملی، محمدبن الحسن. (1376) الفصول المهمة فی أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، جلد۲، قم: موسسه معارف اسلامی امام رضا علیه السلام.
حرعاملی، محمدبین الحسن(1374) وسایل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج 12، قم: انتشارات موسسه ال بیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
الرافعی، مصطفی صادق، (بی تا) وحی القلم، بی نا، بی جا.
رضایی، محمدمهدی، (1386) پاسخها و پیامها، ناشر: نشرمعارف، قم.
زاهدی اصل، محمد. (۱۳۹۰). جامعهشناسی شهری. تهران: سمت. کتاب های «محمد زاهدی اصل» مبانی مددکاری اجتماعی مدیریت
ساروخانی، باقر. (1372) طلاق؛ پژوهشی در شناخت واقعیت و عوامل آن، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
شعیری، محمدبن محمد، (بی تا) جامع الاخبار، ناشر: المطبعة الحیدریة، نجف،.
ضرغامی، اسماعیل و محمدصالح شکوهیبیدهندی. (1399) تحلیل شاخصهای کالبدی تأثیرگذار بر کیفیت محیط مسکونی در آپارتمانهای مسکونی نمونه موردی: شهر تهران، فصلنامه علمی-پژوهشی معماری و شهرسازی ایران.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. تفسیر المیزان.
عزیزی، عباس، (1380) نهج البلاغه موضوعی، ناشر: صلاة، قم.
عمورسولی، علیمحمد. (1405) گام به گام از زندگی دنیا تا محشر کبری،علی محمد عمورسولی نشر دارالعلم قم.
فرجاد، محمد حسین. (1372) آسیبشناسی اجتماعی ستیزههای خانواده و طلاق، تهران: انتشارات منصوری.
فیض کاشانی، محمدبن شاه مرتضی، (1365) الوافی، ناشر: مکتبه الامام امیرالمومنین علیه السلام، اصفهان.
قانون تملک آپارتمانها مصوب ۱۳۴۳ و آییننامه اجرایی آن. قانون تملک آپارتمانها مصوب 1343/12/16 مجلس شورای ملی
کانال حجةالاسلام محسن عباسی ولدی در ایتا abbasivaladi@
کتاب حقوق جامع آپارتماننشینی •قوانین آپارتمان نشینی تحت تاثیر طراحی پایدار معماری نمونه موردی آپارتمان های مسکونی در اصفهان• بررسی عوامل موثر بر امنیت آپارتمان.
الکراجکی، ابوالفتح، (بی تا) معدن الجواهر و ریاضة الخواطر،تحقیق: سید احمد حسینی، ناشر: مهر استوار، تهران.
کوفی اهوازی، حسین بن سعید، (1387) الزهد، ناشر: پژوهشکده باقرالعلوم،قم.
الكافي( ط- الإسلامية)، (1407ق) كلينى، محمد بن يعقوب (329 ق)، جلد8، چاپ: چهارم.
گروه حدیث، (1388) موسوعه کلمات الرسول الاعظم صلی الله علیه و آله وسلم، ناشر: پژوهشکده باقرالعلوم، تهران.
گلی زواره، غلامرضا،جلالوند، علی کرم، (1383) احکام و آداب مسکن، بی نا.
مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، (1403ق) بحار الأنوار (ط - بيروت) - بيروت، چاپ: دوم.
محمدی ری شهری، محمد، (1389) میزان الحکمه، ناشر: دارالحکمه.
مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، شهید ثانی، زین الدین بن علی، چاپ بنیاد معارف اسلامی قم، سال نشر: 1413ق
مسعود ابن عیسی، (بی تا) مجموعه ورّام، جلد 2، بی چا
ورام، مسعود بن عیسی، (بی تا) تنبیه الخواطر و نزهة النواظر، ناشر: دارصعب، بیروت.
منابع لاتین
Altman, I. (1975). The Environment and Social Behavior: Privacy, Personal Space, Territory, and Crowding. Brooks/Cole
Harold GT, Sellers R. (2018) Annual Research Review: Interparental conflict and youth psychopathology: an evidence review and practice focused update. J Child Psychol Psychiatry.
Jenks, M., & Dempsey, N. (2005). Future Forms and Design for Sustainable Cities.
Monahan, (1959) Is Childlessness Related to Family Stability.
