تصمیمگیری و پیامدهای آن در سندبادنامه ظهیری سمرقندی؛ مطالعهای بر اساس مهارت «تصمیمگیری» و «حل مسئله»
محورهای موضوعی : اخلاق و تربیت اسلامی
راضیه ابراهیمی نژاد گرجی
1
,
زهره عرب
2
,
کبری نودهی
3
1 - گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران
2 - گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران
3 - گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران
کلید واژه: سندبادنامه, مهارت حل مسئله, مهارت تصمیمگیری, ظهیری سمرقندی.,
چکیده مقاله :
سندبادنامه از جمله آثار مهم ادبیات تعلیمی فارسی است که در قالب حکایتهای تمثیلی به بیان تجربههای انسانی و آموزههای اخلاقی میپردازد. یکی از مفاهیم برجسته در این اثر، مسئله تصمیمگیری و شیوههای حل مسئله در موقعیتهای گوناگون زندگی است. این پژوهش با هدف بررسی نمودهای تصمیمگیری و پیامدهای آن در حکایتهای سندبادنامه انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و دادهها با استخراج شواهد داستانی از متن اثر و تحلیل آنها در چارچوب مراحل حل مسئله و مهارت تصمیمگیری بررسی شدهاند. نتایج پژوهش نشان میدهد که بسیاری از روایتهای سندبادنامه بر پایه موقعیتهای مسئلهمحور شکل گرفتهاند و شخصیتها ناچارند برای رهایی از بحرانها، راهکارهایی بیابند و تصمیمهایی اتخاذ کنند. در این فرایند، مراحلی همچون تشخیص مسئله، گردآوری اطلاعات، طرح راهحلها، ارزیابی گزینهها و اجرای تصمیم در رفتار شخصیتها قابل مشاهده است. همچنین تحلیل حکایتها نشان میدهد که عوامل مختلفی مانند خرد، تجربه، جایگاه اجتماعی و قدرت در کیفیت تصمیمگیری شخصیتها تأثیرگذار است. تصمیمهای سنجیده و مبتنی بر خرد غالباً به پیامدهای مثبت و رهایی از بحران میانجامد، در حالی که تصمیمهای شتابزده یا نادرست زمینهساز مشکلات و پیامدهای منفی میشود. از سوی دیگر، تصمیمهای شخصیتها نقش مهمی در پیشبرد روایت و شکلگیری گرههای داستانی دارند و بسیاری از تحولات داستان نتیجه مستقیم انتخابهای آنان است. بر این اساس، میتوان گفت سندبادنامه افزون بر ارزش ادبی و روایی، بازتابدهنده الگوهایی از تفکر، تدبیر و تصمیمگیری در فرهنگ ایرانی است و از طریق حکایتهای خود مخاطب را به تأمل در پیامدهای انتخابها و اهمیت خردورزی در مواجهه با مسائل زندگی فرا میخواند.
Sindbadnameh is one of the significant works of Persian didactic literature that presents human experiences and moral teachings through allegorical tales. One of the prominent concepts in this work is decision-making and the methods of problem-solving in various life situations. This study aims to examine the manifestations of decision-making and its consequences in the tales of Sindbadnameh. The research method is descriptive-analytical, and the data have been examined through the extraction and analysis of narrative evidence from the text within the framework of the stages of problem-solving and decision-making skills. The findings indicate that many of the narratives in Sindbadnameh are formed around problem-centered situations in which characters are compelled to find solutions and make decisions in order to overcome crises. In this process, stages such as problem identification, information gathering, proposing solutions, evaluating alternatives, and implementing decisions can be observed in the characters’ behavior. The analysis of the tales also demonstrates that factors such as wisdom, experience, social status, and power significantly influence the quality of the characters’ decision-making. Thoughtful and wisdom-based decisions often lead to positive outcomes and resolution of crises, whereas hasty or incorrect decisions create difficulties and negative consequences. Furthermore, the decisions made by characters play an important role in advancing the narrative and shaping the plot, and many story developments are the direct result of their choices. Accordingly, Sindbadnameh, in addition to its literary and narrative value, reflects patterns of thought, prudence, and decision-making in Iranian culture, and through its tales encourages readers to reflect on the consequences of choices and the importance of wisdom in confronting life’s challenges.
اسلون، مایکل. (1401). مهارت حل مسئله. مترجم: مرضیه تقوا و منصوره بیرانوند. تهران: برگ وباد.
آلداود، سیدعلی.(1381). سندبادنامۀ منظم، نشریۀ اطلاعرسانی و کتابداری نشر دانش، سال ۱۹، ش ۲، صص ۶۴–۶۵.
امیرحسینی، خسرو؛ مخاطب، محمد. (1388). مهارت حل مسئله. تهران: عارف کمال.
پاشا، غلامرضا و یادآوری، ماندانا. (۱۳۸۶). اثر آموزش مهارت زندگی بر سلامت عمومی، عزت نفس و خودابرازی. نشریۀ مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، پاییز و زمستان، شماره ۱۰ و ۱۱. صص ۴۰–۲۹.
جعفری، طیبه. (1389). تحلیل سندبادنامه از دیدگاه روانشناسی یونگ.، نشریه ادبپژوهی. شماره ۱۲ صص. ۱۰۳ تا ۱۱۸.
راسل جونز، نیل.(1390). مهارتهای تصمیمگیری. مترجم: علی دنیادیده. تهران: اندیشۀ آریا.
رستگار فسایی، منصور. ( 1380 ). انواع نثر فارسی. تهران: سمت.
طارمیان، فرهاد (۱۳۷۸). مهارتهای زندگی؛ تعاریف و مبنای نظری. مجلۀ رفاهی تربیت، سال اول، شمارۀ چهارم.
طالبيان، يحيی؛ حسينی، نجمه، (۱۳۸۵). نوعشناسي سندبادنامه. فصلنامۀ پژوهشهای ادبی، شمارۀ ۱۴. ۷۳–۹۴.
ظهیری سمرقندی، محمد بن علی. ( 1381). سندبادنامه. تصحیح محمد باقر کمال الدینی. تهران: میراث مکتوب
کشاورز، کریم. (1401). هزار سال نثر پارسی. تهران: علمی و فرهنگی.
مارزلف، الریش. ( 1371 ). طبقهبندی قصههای ایرانی، مترجم: کیکاووس جهانداری، تهران: سروش.
مشهدی، محمدامیر؛ واثق عباسی، عبدالله؛ عارفی، اکرم، (۱۳۹۳). رویکرد تحلیلی به عناصر داستانی سندبادنامه. فصلنامۀ متنشناسی ادب فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، سال پنجم، دورۀ جدید، سال ششم. شمارۀ ۱. ۷۶–۷۱.
ولیان، لیلا؛ جمالی، شهروز؛ صادقی شهپر، رضا. (1400). بررسی مؤلفههای عدالت اجتماعی و نگرش به زنان در کتابهای سیاستنامه، روضهالعقول، سندبادنامه و فرائدالسلک. نشریه سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، شماره ۵۹. صص ۱۵۷–۱۴۰.
Al-Davoud, Seyyed Ali. (2002). “The Versified Sindbadnameh.” Nashr-e Danesh Journal of Information and Library Science, Vol. 19, No. 2, pp. 64–65. . [In Persian]
Amirhosseini, Khosro; Mokhatab, Mohammad. (2009). Problem-Solving Skills. Tehran: Aref Kamal. . [In Persian]
Jafari, Tayyebeh. (2010). “An Analysis of Sindbadnameh from the Perspective of Jungian Psychology.” Adab-Pazhuhi Journal, No. 12, pp. 103–118. . [In Persian]
Keshavarz, Karim. (2022). One Thousand Years of Persian Prose. Tehran: Elmi va Farhangi. . [In Persian]
Marzolph, Ulrich. (1992). Classification of Iranian Tales. Translated by Keykavous Jahandari. Tehran: Soroush.
Mashhadi, Mohammad Amir; Vathegh Abbasi, Abdollah; Arefi, Akram. (2014). “An Analytical Approach to the Narrative Elements of Sindbadnameh.” Quarterly Journal of Persian Literary Textology, Faculty of Literature and Humanities, University of Isfahan, Vol. 5, New Series Vol. 6, No. 1, pp. 71–76. . [In Persian]
Pasha, Gholamreza; Yadavari, Mandana. (2007). “The Effect of Life Skills Training on General Health, Self-Esteem, and Self-Expression.” Journal of Strategic Studies on Sport and Youth, Fall & Winter, Nos. 10–11, pp. 29–40. . [In Persian]
Rastegar Fasaei, Mansour. (2001). Types of Persian Prose. Tehran: SAMT Publications. . [In Persian]
Russell Jones, Neil. (2011). Decision-Making Skills. Translated by Ali Donyadideh. Tehran: Andisheh Aria.
Sloan, Michael. (2022). Problem-Solving Skills. Translated by Marzieh Taqva and Mansoureh Biranvand. Tehran: Barg-o-Bad.
Talebian, Yahya; Hosseini, Najmeh. (2006). “A Typological Study of Sindbadnameh.” Quarterly Journal of Literary Research, No. 14, pp. 73–94. . [In Persian]
Taramian, Farhad. (1999). “Life Skills: Definitions and Theoretical Foundations.” Journal of Educational Welfare, Vol. 1, No. 4. . [In Persian]
Valian, Leila; Jamali, Shahrouz; Sadeghi Shahpar, Reza. (2021). “A Study of Social Justice Components and Attitudes toward Women in Siyasatnameh, Rawzat al-Uqul, Sindbadnameh, and Fara’id al-Suluk.” Journal of Stylistics of Persian Poetry and Prose (Bahar-e Adab), No. 59, pp. 140–157. . [In Persian]
Zahiri Samarqandi, Mohammad ibn Ali. (2002). Sindbadnameh. Edited by Mohammad Baqer Kamaloddini. Tehran: Mirase Maktub. . [In Persian]
