تحولات حقوقی طلاق در ایران تحلیل قوانین؛وچالش های اجرایی
محورهای موضوعی : Civil Lawسیده زینب سادات مرتضوی 1 , سید علی جبار گلباغی ماسوله 2
1 - دانشجوکارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، موسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران.
2 - استادیار گروه فقه و حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران.
کلید واژه: طلاق قانون حمایت خانواده تحولات حقوقی عسر و حرج چالش های اجرایی مشاور خانواده حقوق مالی زوجه,
چکیده مقاله :
طلاق به عنوان یکی از بحران های بزرگسالی علیرغم سیاست های حاکمیتی در ایران که بر مبنای«طلاق حداقلی»وتحکیم بنیان خانواده استوار است،روندی صعودی یافته و به یکی از غمناک ترین پدیده های اجتماعی تبدیل شده است هدف از این پژوهش واکاوی تحولات قانونگذاری در نظام حقوقی ایران(از قانون مدنی تا قانون حمایت خانواده1391 ) و شناسایی چالش های ساختاری و اجرایی است که مانع از کارامدی قوانین در کاهش نرخ جدایی و تامین عدالت شده است.این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از مطالعات کنابخانه ای بررسی متون قانونی مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی رویه های قضایی و تحلیل نظام های حقوقی ایران در حوزه خانواده می باشد.یافته ها نشان می دهد که تحولات حقوقی در ایران برای ضابطه مند کردن حق طلاق مردان و تسهیل درخواست طلاق برای زنان از طریق توسعه مصادیق عسر و حرج بوده است.با این حال،چالش های اجرایی جدی نظیر ابهامات تفسیری در تمایز میان «گواهی عدم امکان سازش» و «حکم طلاق» صوری شدن جلسات مشاوره الزامی و اطاله دادرسی در اثبات حقوق مالی (نظیر اجرت المثل و نحله)مشهود است همچنین،ورود به عصر مدرنیته و تغییر انتظارات عاطفی،شکاف میان مواد قانونی و واقعیت های اجتماعی را عمیق تر کرده است.نتایج پژوهش حاکی از آن است که سیاست های کنونی مدیریت طلاق در ایران عمدتا جنبه«پسینی و ترمیمی»داشته و در مرحله ای اعمال می شوند که بحران به اوج رسیده است.برای بهبود این فرآیند،ضرورت دارد علاوه بر استاندارد سازی رویه های قضایی،برآموزش پیشگیرانه و اصلاح شروط ضمن عقد تمرکز شود تا از سرگردانی طرفین در محاکم جلوگیری شود.
Divorce, as one of the major crises of adulthood, despite the governmental policies in Iran that are based on the principle of “minimal divorce” and the strengthening of the family foundation, has shown an increasing trend and has become one of the saddest social phenomena. The aim of this research is to examine the developments in legislation within the Iranian legal system (from the Civil Code to the Family Protection Law of 2012) and to identify the structural and executive challenges that have prevented the laws from effectively reducing the rate of separation and ensuring justice. This study adopts a descriptive-analytical method and relies on library research, including the examination of legal texts, the detailed records of the Islamic Consultative Assembly’s deliberations, judicial practices, and analyses of the Iranian legal system in the field of family law. The findings indicate that legal developments in Iran have sought to regulate men’s right to divorce and to facilitate women’s requests for divorce through the expansion of the grounds of hardship and difficulty (osr va haraj). Nevertheless, serious implementation challenges remain, such as interpretative ambiguities in distinguishing between the “certificate of non-reconciliation” and the “divorce decree,” the formalistic nature of mandatory counseling sessions, and delays in legal proceedings related to the proof of financial rights such as wage compensation for household services (ojrat al-mesl) and the discretionary gift (nahleh). Moreover, the transition into the era of modernity and the transformation of emotional expectations have deepened the gap between legal provisions and social realities. The results of this research show that the current policies for managing divorce in Iran are largely “reactive and remedial,” being implemented at a stage when the crisis has already reached its peak. To improve this process, it is necessary not only to standardize judicial procedures but also to focus on preventive education and the reform of contractual conditions within marriage contracts in order to prevent the parties from becoming entangled in prolonged judicial proceedings.
1. Almasi, N. (2000). Conflict of laws. Tehran: University Publishing Center. [In Persian]
2. Almasi, N. (2008). Private international law. Tehran: Mizan. [In Persian]
3. Asadi, L. S. (2005). Critique of law and practice in the implementation of divorce. Women’s Book, Tehran, No. 26 (Winter). [In Persian]
4. Danaye Elmi, M. (1995). Causes of divorce in Iranian law and religious minorities. Tehran: Nozohour Press. [In Persian]
5. Ebrahimi, J. (2016). Examining the approach of family laws toward the issue of divorce. Islamic Research Center of the Islamic Consultative Assembly. [In Persian]
6. Fayz, A. (1999). Foundations of jurisprudence and principles. Tehran: University of Tehran Press. [In Persian]
7. Gavahi, Z. (1994). Examination of women’s rights in the issue of divorce. Islamic Propagation Organization. [In Persian]
8. Habibi Tabar, M. J. (2016). Family law: Facilitation of divorce or divorce reduction? Examining the approach of family laws toward the issue of divorce. Islamic Research Center of the Islamic Consultative Assembly. [In Persian]
9. Jafari Langroudi, M. J. (1989). Legal terminology. Tehran: Ganj-e Danesh. [In Persian]
10. Karami, M. T. (2014). The social construction of divorce in Iran. Journal of Gender and Family Studies, 1(1), Autumn–Winter. [In Persian]
11. Katouzian, N. (1999). Civil law of family (Vol. 1). Tehran: Bahman Barna Publications. [In Persian]
12. Mahdikhani, Z. (1993). Selfish parents, abandoned children. Tehran: Peykan Publishing. [In Persian]
