واکاوی ابعاد و مؤلفه های منتورینگ در برنامه های کارورزی دانشجویان: سنتزپژوهی بر اساس مدل روبرتس
محورهای موضوعی :زینب سرزهی 1 , هادی پورشافعی 2 , محمد اکبری بورنگ 3
1 - دانشجوی دکتری برنامه ریزی درسی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
2 - دانشیار مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران (نویسنده مسئول).
3 - دانشیار مطالعات برنامه درسی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
کلید واژه: برنامه درسی, منتورینگ, کارورزی, دانشجویان ,
چکیده مقاله :
پژوهش حاضر با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفههای منتورینگ در برنامه درسی کارورزی دانشجویان انجام گرفت. رویکرد پژوهش حاضر کیفی و روش آن سنتزپژوهی است. حوزه پژوهش، متشکل از 193 مقاله علمی پژوهشی است که بین سال های 1392 شمسی و 2012 میلادی تا 1404 شمسی و 2025 میلادی ارائه شدهاند. نمونه پژوهش شامل 30 مقاله پژوهشی است که به صورت هدفمند جمع آوری و براساس پایش موضوعی دادهها انتخاب شدهاند. دادههای پژوهش از تحلیل کیفی اسناد مورد مطالعه مبتنی بر رویکرد تحلیل مضمون در سه سطح مضامین پایه، سازماندهنده و فراگیر، گردآوری شدهاند. : بر اساس تجزیه و تحلیل دادهها، مؤلفههای منتورینگ در برنامههای درسی کارورزی دانشجویان در 4 بُعد و 63 عامل طبقهبندی شدند. این ابعاد شامل زیرساختها و بسترهای نهادی (مشتمل بر محورهایی چون ترویج فرهنگ یادگیری، مدیریت و بهینهسازی منابع و سیاستگذاری و نهادسازی)، شایستگیهای کنشگران (ویژگیهای منتی و منتور)، طراحی محتوایی (مشتمل بر محورهایی چون مسالهمحوری و تجربهگرایی، توجه به یادگیری مادامالعمر و پیوند بین نظریه و عمل) و رویکردهای آموزشی (مشتمل بر محورهایی چون رویکرد مشارکتی و رویکرد موقعیتی و اقتضائی) است. با توجه به یافتهها میتوان نتیجه گرفت که توجه به منتورینگ در برنامههای درسی چون کارورزی علاوه بر تغییر در برنامههای درسی نیازمند تحول در رویکردهای آموزشی است.
The present study was conducted with the aim of identifying the dimensions and components of mentoring in the internship curriculum for students. The research approach of the present study is qualitative, and its method is research synthesis. The research domain consists of 193 scientific research articles published between 1392 SH (2012 AD) and 1404 SH (2025 AD). The research sample includes 30 research articles that were purposively collected and selected based on thematic screening of the data. Research data were collected through qualitative analysis of the studied documents based on a thematic analysis approach at three levels: basic themes, organizing themes, and global themes. Based on data analysis, the mentoring components in students’ internship curricula were classified into four dimensions and 63 factors. These dimensions include institutional infrastructures and contexts (including axes such as the promotion of a learning culture, management and optimization of resources, and policymaking and institutionalization), actors’ competencies (characteristics of mentees and mentors), content design (including axes such as problem-orientation and experiential learning, attention to lifelong learning, and linking theory and practice), and educational approaches (including axes such as participatory approaches and situational and contingency-based approaches). Based on the findings, it can be concluded that paying attention to mentoring in curricula such as internships, in addition to changes in curricula, requires transformation in educational approaches.
ابوعلی، رضا؛ طهماسبی بلداجی، فاطمه؛ ترک شیرازی، نسترن و یزدانی نژاد، حمید (1399). طراحی، اجرا، ارزشیابی و بازطراحی نظام حمایت دانشجویی همتا محور (منتورینگ، تیکتینگ، ارزشیابی تکوینی و توانمندسازی و مدیریت محتوا) در آموزش و اجرای آن در قالب سامانه آکادمیک درون دانشگاهی "سپند" (سامانه پشتیبانی نتورک دانشجویی) در بحران کوید 19. فصلنامه توسعه آموزش جندی شاپور اهواز، 11(3)، 594-597.
باقری، فاطمه؛ برقی, عیسی و باقری، زهرا . (1402). بررسی نقش منتورینگ روانشناختی، منتورینگ حرفهای و تعارض نقش در تسهیم دانش. رفتار مثبت در سازمانهای آموزش، 1(1)، 32-55.
بمبئی رو، فاطمه، زارعی، رضا، امیریان زاده، مژگان، و شهامت، نادر. (1399). مولفه های موثر بر منتورینگ دانشجویی در حوزه آموزش علوم پزشکی-یک مطالعه کیفی. علوم پزشکی صدرا، 9(1 )، 79-94. SID. https://sid.ir/paper/391701/fa
تقوی، حسین؛ شعبانی، علی و آزادی، لیلی(1398). بررسی نقش منتورینگ (ارشادگری) اسلامی در توسعه شایستگی های پژوهشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشته علم اطلاعات و دانش شناسی، نشریه تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه های عمومی، 25(99)، 621-643.
حسینی، علیرضا، عباس پور، عباس و غیاثی ندوشن، سعید. (1401). واکاوی منتورینگ آکادمیک به منظور اشتغال پذیری دانشجویان. پژوهش های رهبری آموزشی، 6(24)، 83-119.
غلام پور، میثم و دهباشی، اکرم (1404). الگوی بهره گیری از هوش مصنوعی در ارزشیابی فرآیند طراحی و تدوین برنامه های درسی آموزش عالی: رویکرد نظریه برپایه. دوفصلنامه نظریه و عمل در برنامه درسی، 13(25)، 61-82. Doi:10.22034/cstp.2025.546099.1101
غلام¬پور، میثم (1404). واکاوی وضعیت جاری ارزشیابی فرآیند طراحی و تدوین برنامه¬های درسی در نظام آموزش عالی: رویکرد تحلیل زمینه¬ای. مطالعات اندازه¬گیری و ارزشیابی آموزشی، 15(49)، 28-45. Doi:10.22034/emes.2025.2056806.2641
فتحی واجارگاه، کوروش و نوری، فیروز (1395). مدیریت یادگیری در سازمان¬ها آموزش و بهسازی منابع انسانی در هزاره سوم. تهران: علم استادان.
کرامتی، انسی و حیدری، مریم (1401). بررسی چالش های برنامه درسی کارورزی (1) در شرایط کرونایی از دیدگاه دانشجومعلمان، نشریه پویش در آموزش علوم تربیتی و مشاوره، 8(16)، 2-23.
محمودی بورنگ، محمد، اکبری، محمد و آیتی، محسن(1404). ساخت و اعتباریابی مقیاس جهانوطنی در برنامه درسی اجراشده (جهانوطنی آموزشی). مطالعات اندازه¬گیری و ارزشیابی آموزشی، 15(50)، 1-15: 10.22034/emes.2025.2048558.2614
نیرومند، پروانه؛ قهرمانی، جعفر؛ قاسم زاده علیشاهی، ابوالفضل(1401). ارائه مدلی برای منتورینگ معلمان جدیدالاستخدام در نظام آموزشی کشور بر اساس نظریه داده بنیاد از دیدگاه جامعه شناسی آموزش و پرورش، نشریه مطالعات جامعه شناسی، 15(3)، 225-240.
Alonso-García, M. A. (2021). Proposal of a peer mentoring model in university environments. Revista Electrónica Educare, 25(1), 356-372.
Altınay, Z. (2017). Evaluating peer learning and assessment in online collaborative learning environments. Behaviour & Information Technology, 36(3), 312-320.
Andersen, C. L., & West, R. E. (2020). Improving mentoring in higher education in undergraduate education and exploring implications for online learning. Revista de Educación a Distancia (RED), 20(64).
Arroyo, M., Quinn, L. F., Paretti, L., & McCarthy, J. (2020). A Content Analysis of Coaching Novice Teachers. Educational Research: Theory and Practice, 31(1), 22-25.
Beltman, S., & Schaeben, M. (2012). Institution-wide peer mentoring: Benefits for mentors. The International Journal of the First Year in Higher Education, 3(2), 33-44.
Bryant, A. L., Aizer Brody, A., Perez, A., Shillam, C., Edelman, L. S., Bond, S. M., ... & Siegel, E. O. (2015). Development and implementation of a peer mentoring program for early career gerontological faculty. Journal of Nursing Scholarship, 47(3), 258-266.
Chester, A., Burton, L. J., Xenos, S., & Elgar, K. (2013). Peer mentoring: Supporting successful transition for first year undergraduate psychology students. Australian Journal of Psychology, 65(1), 30-37.
Dreer-Goethe, B. (2025). The impact of mentor support and high-quality connections on student teachers’ psychological safety and engagement during practicum. Frontiers in Education, 4,1-8. DOI: 10.3389/feduc.2025.1499749
Feiman-Nemser, S. (2012). Teachers as learners. Harvard Education Press
Haqqee, Z., Goff, L., Knorr, K., & Gill, M. B. (2020). The impact of program structure and goal setting on mentors’ perceptions of peer mentorship in academia. Canadian Journal of Higher Education, 50(2), 24-38.
Hardt, D., Nagler, M., & Rincke, J. (2022). Can peer mentoring improve online teaching effectiveness? An RCT during the COVID-19 pandemic. Labour Economics, 78, 102220.
Jacobsen, T. I., Sandsleth, M. G., & Gonzalez, M. T. (2022). Student nurses’ experiences participating in a peer mentoring program in clinical placement studies: A metasynthesis. Nurse Education in Practice, 61, 103328.
Jeanmougin, C., & Cole, B. (2023). Preliminary development and validation of a peer mentoring needs assessment scale for novice nurse faculty. Teaching and Learning in Nursing, 18(1), 12-15.
Kahraman, M., & Abdullah, K. U. Z. U. (2016). E-mentoring for professional development of pre-service teachers: A case study. Turkish online journal of distance education, 17(3).
Kim, S. S., Im, J., & Hwang, J. (2015). The effects of mentoring on role stress, job attitude, and turnover intention in the hotel industry. International Journal of Hospitality Management, 48, 68-82.
Kissau, S. P., & King, E. T. (2015). Peer mentoring second language teachers: A mutually beneficial experience?. Foreign Language Annals, 48(1), 143-160.
Knowlin, L. T., Min, H. J., Abelairas-Gomez, C., Liu, D. R., & Fijacko, N. (2023). Near-peer mentoring and virtual reality for adult basic life support education in high school students. Resuscitation Plus, 13, 100356.
Korhonen, H., Heikkinen, H. L., Kiviniemi, U., & Tynjälä, P. (2017). Student teachers' experiences of participating in mixed peer mentoring groups of in-service and pre-service teachers in Finland. Teaching and Teacher Education, 61, 153-163.
Kupila, P., & Karila, K. (2019). Peer mentoring as a support for beginning preschool teachers. Professional Development in Education, 45(2), 205-216.
Lane, S. R. (2020). Addressing the stressful first year in college: Could peer mentoring be a critical strategy?. Journal of College Student Retention: Research, Theory & Practice, 22(3), 481-496.
Levin, O., & Flavian, H. (2022). Simulation-based learning in the context of peer learning from the perspective of preservice teachers: A case study. European Journal of Teacher Education, 45(3), 373-394.
Lim, S., Min, L. X., Chan, C. J. W., Dong, Y., Mikkonen, K., & Zhou, W. (2022). Peer mentoring programs for nursing students: A mixed methods systematic review. Nurse Education Today, 119, 105577.
Miquel, E., & Duran, D. (2017). Peer learning network: Implementing and sustaining cooperative learning by teacher collaboration. Journal of education for teaching, 43(3), 349-360.
Moore, L. (2013). Starting the conversation: Using the career process to make the teaching internship experience more positive and encourage collaborative reflection in internship site schools, Symposium international.
Mpate, H.M. (2024). Mentoring student teachers during practicum: exploring experiences and limitations. Qualitative Research Journal, 15, 21-32.
Mullen, C. A., & Klimaitis, C. C. (2021). Defining mentoring: a literature review of issues, types, and applications. Annals of the New York Academy of Sciences, 1483(1), 19-35.
Nottingham, S. L., Mazerolle, S. M., & Barrett, J. L. (2017). Roles of mentoring for novice athletic training faculty members. Athletic Training Education Journal, 12(4), 234-243.
Nuis, W., Segers, M., & Beausaert, S. (2023). Conceptualizing mentoring in higher education: A systematic literature review. Educational Research Review, 41, 100565.
Payami R, Moradi I, Sediq Maroufi S, Razmgir M S. Factors Affecting the Success of Mentoring Programs for Anesthesia Technology Students: A Systematic Review. Iranian Journal of Medical Education 2023; 23 :149-162
Provenzano, N.O. (2023). Creating Inclusive Environments Through Peer Mentoring. A Thesis submitted to the faculty of San Francisco State University In partial fulfillment of the requirements for the Degree. San Francisco, California.
Salerni, A. (2014). Narrative writing and university internship program, Procedia social and behavioral sciences, 140(4), 133-137.
Seery, C., Andres, A., Moore-Cherry, N., & O’Sullivan, S. (2021). Students as partners in peer mentoring: Expectations, experiences and emotions. Innovative Higher Education, 46(6), 663-681.
Singh, S., Singh, N., & Dhaliwal, U. (2014). Near-peer mentoring to complement faculty mentoring of first-year medical students in India. Journal of educational evaluation for health professions, 11.
van der Velden, G.R, Meeuwsen, J., Fox, Ch.(2023). Peer-mentorship and first-year inclusion: building belonging in higher education. BMC Medical Education, 23(1), 43-59.
Zeichner, K. (2021). Rethinking the connections between campus courses and field experiences in college- and university-based teacher education. Journal of Teacher Education, 61(1-2), 89–99.
