مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری پژوهش‌های اعتقادی کلامی 9899-1735 16 3 2026 8 10 The Rationality of Religious Belief and the Autonomy of Religious Language: A Comparative Study of the Views of Brand Blanshard and Ludwig Wittgenstein عقلانیت باور دینی و خودبنیادی زبان دین: مطالعه تطبیقی دیدگاه برند بلانشارد و لودویگ ویتگنشتاین 265 288 fa نسیم زارعی دانشجوی دکتری گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران محمد رضا شمشیری گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران مهدی دهباشی گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران 2026 7 26 <p>The question of the possibility of meaningful and rational discourse about God has long been a central debate in the philosophy of religion. In this context, Brand Blanshard—as an heir to the tradition of rational idealism—maintains that belief in God is acceptable only when weighed against the standard of a necessary rational system; outside this framework, speaking of God lacks epistemic legitimacy. At the opposite pole, Ludwig Wittgenstein—first by declaring the Transcendent "unspeakable" in the *Tractatus Logico-Philosophicus*, and later by introducing the concept of "language games"—fundamentally removes religious propositions from the realm of theoretical reason, regarding religion instead as a "form of life" that finds its meaning and justification within the community of faith. Using a comparative approach, this article examines the confrontation between these two opposing perspectives. The central question is whether it is possible to speak rationally about God, or if religious language is confined to the self-contained rules of a language game. The findings indicate that the Wittgensteinian critique confronts Blanshard’s rational theology with the serious challenge of the privatization of faith; conversely, however, the Wittgensteinian approach’s complete rejection of rational justification severely undermines the possibility of defending religious claims within the public sphere and interfaith dialogue. In conclusion, although Wittgenstein’s approach offers a realistic description of the "function" of religious language, the need for a form of "minimal rationality"—to avoid relativism and the discursive isolation of religion—ensures that Blanshard’s rational model retains its status as a critical benchmark.</p> <p>مسئله امکان سخن&zwnj;گفتن معنادار و عقلانی از خدا، همواره از کانونی&zwnj;ترین مناقشات در فلسفه دین بوده است. در این میان، برند بلانشارد، به&zwnj;عنوان میراث&zwnj;دار سنت ایده&zwnj;آلیسم عقلانی، بر آن است که باور به خدا تنها در صورتی پذیرفتنی است که در ترازوی یک نظام عقلانی ضروری سنجیده شود و بیرون از این ساختار، سخن&zwnj;گفتن از خدا فاقد وجاهت معرفتی خواهد بود. در قطب مقابل، لودویگ ویتگنشتاین، ابتدا در رساله منطقی-فلسفی با اعلام «ناگفتنی» بودن امر متعالی و سپس در دوره متأخر فکری خود، با طرح مفهوم «بازی&zwnj;های زبانی»، اساساً گزاره&zwnj;های دینی را از حیطه داوری عقل نظری بیرون می&zwnj;برد و آن را «نحوه&zwnj;ای از زندگی» می&zwnj;داند که معنا و توجیه خود را در درون اجتماع ایمانی می&zwnj;یابد. این مقاله با روش تطبیقی، به طرح رویارویی این دو دیدگاه متضاد می&zwnj;پردازد. پرسش پژوهشگر آن است که آیا می&zwnj;توان از خدا به&zwnj;طور عقلانی سخن گفت، یا زبان دین محصور در قواعد خودبنیاد یک بازی زبانی است؟ یافته&zwnj;های مقاله نشان می&zwnj;دهد که نقد ویتگنشتاینی، الهیات عقلانی بلانشارد را با چالش جدی خصوصی&zwnj;شدن ایمان مواجه می&zwnj;کند، اما در مقابل، طرد کامل توجیه عقلانی از سوی رویکرد ویتگنشتاینی، امکان دفاع از دعاوی دینی در سپهر عمومی و گفتگوی ادیان را به شدت تضعیف می&zwnj;کند. نتیجه آنکه، هرچند رویکرد ویتگنشتاین توصیفی واقع&zwnj;بینانه از «کارکرد» زبان دین ارائه می&zwnj;دهد، اما نیاز به نوعی «عقلانیت حداقلی» برای پرهیز از نسبیت و انزوای گفتمانی دین، همچنان جایگاه مدل عقلانی بلانشارد را به&zwnj;مثابه یک سنجه انتقادی حفظ می&zwnj;کند.</p>

http://kalam.saminatech.ir/fa/Article/Download/54932