مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری خردنامه صدرا 1560-0874 31 2 2026 3 18 Compatibility of Intellect and Tradition in Transcendent Philosophy with an emphasis on the Views of Mullā Ṣadrā and ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī نحوۀ سازگاری عقل و نقل در حکمت متعالیه (با تکیه بر آراء ملاصدرا و علامه طباطبایی) 79 96 fa عزیز علی زاده سالطه دانشگاه آزاد اسلامی 2025 3 28 Drawing on Islamic mysticism, especially the school of Ibn ‘Arabī and previous schools, Mullā Ṣadrā sought to structure the core of his discussions within the framework of Islamic and Shi‘ite teachings without transgressing the boundaries of Sharī‘ah or Islamic law. Whenever he felt a conflict between rational discussions and religion, he would ultimately prioritize religion and uphold the view of Sharī‘ah. Some examples of his tireless efforts in this regard include his commentary on Uṣūl al-Kāfī, his attempts to prove bodily resurrection, his explanation of different human types after acquiring soulish dispositions, and his use of the rule of Imkān al-Ashraf (the possibility of the nobler) to prove the necessity of appointing an Imam after the Holy Prophet (ṣ). ‘Allāmah Ṭabāṭabā’ī also placed the Qur’ān and ḥadīths at the forefront, striving to reconcile rational discussions with them. The difference between these two is not in their goal and orientation, but in the quality of their discussions, boundaries, and distinction between topics. Their approach to the Qur’ān in presenting the argument of Tamānu‘ (mutual hindrance), the argument of Siddiqin (believers), the consistency of God’s mercy with eternal punishment, and many other cases are examples of their efforts to align philosophy with religion. Following a descriptive-analytical method, the present paper seeks to demonstrate the quality of the compatibility of the Transcendent Philosophy with the holy religion of Islam by relying on the views of these two philosophers and presenting some examples of their efforts in this regard. ملاصدرا با امعان نظر به عرفان اسلامی، بویژه مکتب ابن&zwnj;عربی و &rlm;مکاتب پیشین، کوشید محور &rlm;مباحث خود را در قالب تعالیم اسلام و تشیع تنظیم کرده، از حدود شرع خارج نشود و در صورت احساس تعارض مباحث عقلی با دین، درنهایت، دین را ترجیح داده و نظر شرع را بر کرسی نشاند. شرح اصول کافی، تلاش برای اثبات معاد جسمانی، تبیین نوعیتهای مختلف انسانی بعد از کسب ملکات نفسانی، استفاده از قاعدة امکان اشرف برای اثبات وجوب نصب امام بعد از پیامبر اکرم (ص)، نمونه&rlm;هایی از تلاش خستگی&rlm;ناپذیر وی در اینباره هستند. علامه طباطبایی نیز قرآن و احادیث را در صدر نشانده، سعی در تطبیق مباحث عقلی با آنها داشت. تفاوت ایندو نه در هدف و جهتگیری، بلکه در نحوۀ بحثها، رعایت حدود و تمایز مباحث از یکدیگر است. نگاه به قرآن در تقریر برهان تمانع، برهان صدیقین، سازگاری رحمانیت خداوند با خلود در عذاب و بسیاری موارد دیگر، نمونه&rlm;هایی از تلاش آنها در مطابقت فلسفه با دین است. نوشتار پیشرو درصدد است با روش توصیفی&zwnj;ـ&zwnj;تحلیلی، چگونگی سازگاری حکمت متعالیه با دین مقدس اسلام را با تکیه بر آراء ایندو فیلسوف، با برشمردن نمونه&rlm;هایی از تلاش آنان، نشان دهد.

http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/49824