مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری خردنامه صدرا 1560-0874 31 2 2026 3 18 Foundations of the Views of Mullā Ṣadrā and ‘Allāmeh Majlesī on Divine Encompassment of the World Based on their Commentaries on Uṣūl al-Kāfī مبانی آراء ملاصدرا و علامه مجلسی دربارة احاطه الهی بر عالم (با تکیه بر شرح آنان بر اصول کافی) 117 136 fa مریم پناهی درچه دانشگاه اصفهان علی ارشد ریاحی استاد دانشگاه اصفهان محمد مهدی مشکاتی دانشگاه قم 2025 3 2 The problem of God’s encompassment of the world has been affirmed and emphasized in the verses of the Qur’ān and the narrations of the Shi‘ite Imāms (‘a). Mullā Ṣadrā and ‘Allāmeh Majlesī have interpreted these narrations based on their own principles and methods in their commentaries on Uṣūl al-Kāfī. Using an explanatory method, Mullā Ṣadrā interprets divine encompassment as existential encompassment based on the principiality and oneness of the reality of being and some other principles such as the copulative nature of creation in relation to God and the unity of acts. In Mullā Ṣadrā's explanation, the relationship between God and creation is a relationship of the Giver of Sustenance with copula. Therefore, not a single particle of the existence of things is separate from God, and without God it has neither existence nor permanence, so that the question of encompassment arises. For this reason, God Almighty encompasses the world in terms of existence, knowledge, power, etc. His explanation answers the why and how of divine encompassment of the world. On the other hand, ‘Allāmeh Majlesī, with a predominantly narrative approach, has explained the aforementioned issue and, while emphasizing God’s transcendence, has only argued against spatial encompassment and in favor of the encompassment of cause over effect. In his view, divine encompassment means scientific encompassment, which is depicted based on the causal relationship between God and creation. This explanation lacks comprehensiveness. مسئلة احاطة خداوند نسبت به عالم در آیات قرآن و روایات امامان شیعه (علیهمالسلام) مورد تأیید و تأکید قرار گرفته است. ملاصدرا و علامه مجلسی در شرحهای خود بر اصول کافی، بر اساس مبانی و روشهای خود، به تفسیر این روایات پرداختهاند. صدرالمتألهین بر اساس اصالت و وحدت حقیقت وجود، وجود رابط بودن خلق نسبت به خداوند، توحید افعالی و...، احاطة الهی را احاطة وجودی معنا میکند. در تبیین ملاصدرا، رابطة حق با خلق رابطة قوامبخش با وجود رابط است، از اینرو ذره&lrm;یی از وجود اشیاء از خداوند جدا نیست و بدون خداوند، نه وجودی دارد و نه دوامی، تا پرسش از احاطه پیش آید. بهمیندلیل، خدای متعال از نظر وجود، علم، قدرت و... بر عالم محیط است. تبیین وی پاسخگوی چرایی و چگونگی احاطة الهی بر عالم است. از طرف دیگر، علامه مجلسی با رویکردی عمدتاً نقلی به شرح مسئلة مذکور پرداخته و ضمن تأکید بر تنزیه خداوند، تنها در رد احاطة مکانی و در اثبات احاطة علت نسبت به معلول، استدلال آورده است. احاطة الهی نزد او بمعنای احاطة علمی است که بر اساس رابطة علّی&zwnj;ـ&zwnj;معلولی حق با خلق ترسیم شده است. این تبیین فاقد جامعیت است.

http://kherad.mullasadra.org/fa/Article/Download/49596