تحلیل قواعد حقوقی ناظر بر قراردادهای مربوط به توسعه میادین مشترک نفت و گاز
محورهای موضوعی : اخلاق و تربیت اسلامی
1 - دانش آموخته رشته حقوق خصوصی، مقطع دکتری، دانشگاه عدالت، تهران، ایران
2 - گروه حقوق خصوصی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
کلید واژه: قراردادهای نفتی, میادین مشترک نفت و گاز, قراردادهای مشارکتی, موافقتنامه توسعهی مشترک, موافقتنامه یکپارچهسازی.,
چکیده مقاله :
شرایط محیطی، نظام قانونی و تحولات داخلی و بینالمللی و حتی تغییرات شرایط مخزنها، الزام به طرح مدلهای قراردادی جدید در فعالیتهای اکتشاف، توسعه و بهرهبرداری میادین مشترک نفت و گاز را ایجاب میکند. از اكتشاف اوّلین چاه نفت در ایران تاکنون، بررسی روند تغییرات قراردادهای مربوط به توسعهی میادین مشترک نفت و گاز، نشاندهندهی آن است که به جز اوّلین قراردادهای نفتی که قراردادهای امتیازی بودند و از طول عمر بالایی برخوردار بودند، تا سال ۱۳۷۱ه.ش، تقریباً هیچ نوع قرارداد متعارف و بلندمدتی منعقد نشده بود. لکن در سالهای ۱۳۹۳-۱۳۷۲ ه.ش تاکنون، سه نسل از قراردادهای بیع متقابل، طراحی و عملیاتی شدند. هر دولتی تلاش دارد تا با بهترین شیوهی ممکن از این منابع تجدیدناپذیر بهرهبرداری کرده و عواید حاصل از آن را برای توسعه و بهبود معیشت شهروندان خود به کار گیرد. صنعت نفت و گاز به عنوان منابع اصلی انرژی از تاریخ کشف تا به امروز فراز و فرودهای فراوانی داشتهاند. بسیاری از کشورها بر اساس حقوق مالکیتی و حاکمیتی خود نسبت به میادین مشترک نفت و گاز اقدام به بهرهبرداری یکجانبه از این میادین براساس قاعدهی حیازت مینمایند. این عملکرد مستقل و ناهماهنگ که مغایر با اصول تولید صیانتی از مخازن مشترک نفت و گاز است باعث ایراد لطمات جبرانناپذیری به مخزن شده و کاهش شدید ضریب بازیافت مخزن و تولید غیرصیانتی را به همراه خواهد داشت. لذا کشورها با در نظر گرفتن اصل حفظ یکپارچگی مخزن و بهرهوری به قاعدهی همکاری در خصوص انجام عملیات نفتی در میادین مشترک روی آوردهاند. ایران دارای بیشترین میادین مشترک نفت و گاز با کشورهای همسایه در سطح منطقهی خاورمیانه است. کشورهای پیرامون ایران به طور یکجانبه و با سرعت زیادی از مخازن مشترک برداشت مینمایند که این موضوع در طولانیمدت ضررهای بسیاری به منافع تجاری و اقتصادی کشور وارد خواهد نمود. در بخشهایی از مناطق مرزی ایران که مورد ادعاهای متلاقی و مناقشات مرزی نیست، انعقاد موافقتنامههای یکپارچهسازی با استفاده از مدلهای منعقده در سطح بینالمللی میتواند راهکاری مناسب باشد.
Environmental conditions, legal system, domestic and international developments, and even changes in reservoir conditions, require the design of new contractual models in the exploration, development, and exploitation activities of joint oil and gas fields. From the discovery of the first oil well in Iran to the present, examining the process of changes in contracts related to the development of joint oil and gas fields shows that, except for the first oil contracts, which were concession contracts and had a long lifespan, almost no conventional and long-term contracts had been concluded until 1371 AH. However, in the years 1393-1372 AH, three generations of mutual purchase contracts were designed and implemented. Every government is trying to exploit these non-renewable resources in the best possible way and use the proceeds from them to develop and improve the livelihoods of its citizens. The oil and gas industry, as the main sources of energy, has had many ups and downs since the date of discovery until today. Many countries, based on their ownership and sovereignty rights over shared oil and gas fields, unilaterally exploit these fields based on the principle of possession. This independent and uncoordinated performance, which is contrary to the principles of conservation production from shared oil and gas reservoirs, will cause irreparable damage to the reservoir and will lead to a sharp decrease in the recovery coefficient of the reservoir and non-conservative production. Therefore, countries, taking into account the principle of maintaining the integrity of the reservoir and.
رضایی، پیمان، (1387)، مدیریت زیست محیطی در اکتشاف و تولید نفت و گاز، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کاشانی، جواد(۱۳۸۹) منابع نفت و گاز مشترک از منظر حقوق بین الملل، تهران: انتشارات مؤسسات مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش.
جهانی، فرخزاد، «بهره برداری از میادین مشترک نفت و گاز و تحدید حدود دریایی»، مجله حقوقی دادگستری (علمی پژوهشی) سال 75، شماره ی 75، پاییز 1390، صفحات 113 تا 1.
جهانی، فرخزاد، (1390)، «رژیم حقوقی بهره برداری از میادین مشترک نفت و گاز در مناطق دریایی در حقوق بین الملل (با تاکید بر خلیج فارس، دریای مازندران، خلیج مکزیک)»، رساله دوره دکتری حقوق بین الملل عمومی، دانشکده حقوق دانشگاه پیام نور مرکز تهران.
درخشان، مسعود(1381)، «منافع ملّی و سیاست های بهره برداری از منابع نفت و گاز»، مجلس و پژوهش، سال 9، شماره 34، ص 30.
شریعت باقری، محمدجواد، جهانی، فرخزاد، «تحولات رژیم بهره برداری از منابع مشترک نفت و گاز دریای مازندران»، فصلنامه راهبرد، سال بیستم، شماره 58، بهار 1390، صص 131-176.
کسمتی، زهرا، «قواعد حقوق بین الملل در خصوص توسعه مخازن نفتی مرزی مشترک»، فصلنامه سیاست خارجی، 1376، سال 21، ش 82، صص 383-413.
محبی، محسن (۱۳۸۵) «رویه داوری بین المللی درباره غرامت دعاوی نفتی»، نشریه مرکز امور حقوقی بین المللی، معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری، شماره ۳۵، صص 21-34.
موحد، محمدعلی (1357)، نفت ما و مسائل حقوقی آن، تهران: انتشارات خوارزمی.
