بازتعریف حقوق مالکیت همسران در زندگی مشترک و پس از طلاق: چالش ها و راهکار های نوآورانه در قانون مدنی ایران
محورهای موضوعی : Civil Lawسیدحسین پورحقشناس قاضیانی 1 , قاسم قاسمی بیورزنی 2
1 - دانشجوکارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، موسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران.
2 - استادیارالهیات و معارف اسلامی، گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، واحد رشت،دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.
کلید واژه: تنصیف دارایی, شروط ضمن عقد نکاح, حقوق خانواده, طلاق, حقوق مالی زوجه.,
چکیده مقاله :
حقوق مالکیت همسران در ایران بر اساس اصل استقلال مالی زوجین و مواد ۱۱۰۶ و ۱۱۱۸ قانون مدنی بنیانگذاری شده است. با وجود این، تحولات اجتماعی و اقتصادی دهههای اخیر نشان داده است که این نظام سنتی، توان پاسخگویی به پیچیدگیهای داراییهای خانوادگی جدید را ندارد؛ زیرا کار خانگی، مشارکت غیرمستقیم، نقشهای مراقبتی زنان و سرمایهگذاریهای مشترک، در نظام فعلی فاقد بازتاب حقوقی کافی است. این مقاله با بررسی چارچوب حقوقی موجود، تفسیر رویه قضایی، و تحلیل مقایسهای با نظامهای حقوقی پیشرو، به روش کتابخانهای و اسنادی چالشهای کنونی را در بازتوزیع عادلانه داراییها پس از طلاق شناسایی میکند. سپس پیشنهادهایی نظیر نظام «مشارکت در داراییهای حاصل از تلاش مشترک»، محاسبه اقتصادی ارزش کار خانگی، اصلاح ماده ۱۱۱۹، بازنگری در ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده، ثبت الکترونیک اموال دوران زندگی مشترک و ایجاد هیئتهای تخصصی ارزیابی دارایی خانوادگی را ارائه میدهد. یافتهها نشان میدهد که اصلاح ساختاری و نه صرفاً تفسیری، شرط لازم تحقق عدالت مالی در خانواده است.
Spouses' property rights in Iran are based on the principle of financial independence of spouses and Articles 1106 and 1118 of the Civil Code. However, social and economic developments in recent decades have shown that this traditional system is unable to respond to the complexities of new family assets, as housework, indirect participation, women's caregiving roles, and joint investments lack sufficient legal reflection in the current system. This article, by examining the existing legal framework, interpreting case law, and making a comparative analysis with leading legal systems, identifies current challenges in the fair redistribution of assets after divorce using a library and documentary method. It then presents proposals such as the system of "participation in assets obtained from joint effort", the economic calculation of the value of household work, the amendment of Article 1119, the revision of Article 29 of the Family Support Law, the electronic registration of property during cohabitation, and the establishment of specialized boards for the evaluation of family assets. The findings show that structural reform, not merely interpretative, is a necessary condition for achieving financial justice in the family
1.Ahmadi Bani, E. (2019). The principle of freedom of contract in confrontation with its limitations. Comparative Research Journal of Dadpishgan, 2(2), 1–16. [In Persian]
2.Anitei, N. (2011). General considerations about matrimonial regime under the provisions of the new Romanian Civil Code. Postmodern Openings, 8(2), 77–99
3.Coester-Waltjen, D., & Coester, M. (2001). Study on matrimonial property regimes and the property of unmarried couples in private international law and internal law.
4.Estadi, S., Azimi Gorgani, H., & Pour Manouchehri, S. A. (2020). Review of judicial practice regarding the husband’s asset-division (tansif) condition from the perspectives of jurisprudence and citizenship rights. Human Rights and Citizenship Rights Special Issue. [In Persian]
5.Haeri, S. K. H. (2002). Fiqh al-‘uqud. Majma‘-e Andisheh-ye Eslami. [In Persian]
6.Haeri, S. M. M. T. (n.d.). Al-Manahil. Mo’asseseh-ye Al al-Bayt (A.S.). [In Persian]
7.Haseli, F., & Fakhari, F. (2022). A comparative study of the concept of condition (shart) from the viewpoints of Allamah Hilli and Shaykh Ansari. Fiqh, Law and Criminal Sciences. [In Persian]
8.Hasanzadeh, M. (2006). The criterion of joint assets after divorce. Judicial Journal, 4(5), 138–159. [In Persian]
9.Hakim, S. M. T. (1995). Mustamsak al-‘urwah al-wuthqa. Mo’asseseh-ye Dar al-Tafsir. [In Persian]
10.Jafari Langarudi, M. J. (1999). An expanded treatise on legal terminology. Ganj-o Danesh. [In Persian]
11.Jafari Langarudi, M. J. (2009). Legal terminology. Ganj Danesh. [In Persian]
12.Jafari Soudeh, L., & Gheysarian, F. (2017). The husband’s asset-division (tansif) condition: A solution to protect women’s financial rights. Women’s Research Journal, 8(2), 25–46. [In Persian]
13.Javani Abdoljabbar, J., & Afshar, A. (2024). The nature and analysis of the husband’s asset-division (tansif) condition among ancillary stipulations in the official marriage contract. Cultural Fiqh and Law Studies. [In Persian]
14.Safaei, S. H., & Emami, A. (2016). A concise family law. University of Tehran Press. [In Persian]
15.Shahidi, M. (2017). Civil law: Formation of contracts and obligations. Majd. [In Persian]
16.Tabatabaei, M. S., & Asadi, H. (2013). A comparative study of the nature of remission (ibra’) in Iranian and Egyptian law. Comparative Law Scientific Biannual, (25), 61–82. [In Persian]
17.Taheri, H. (1997). Civil law. Daftar-e Entesharat-e Eslami. [In Persian]
