تعهد به راهنمایی و مشاوره در قرارداد بیمه و حدود مسئولیت بیمه گر در قصور مشاوره ای
محورهای موضوعی : حقوق مدنیمحمدمهدی مرآتی 1 , احمد پورابراهیم 2
1 - کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 - استادیار حقوق جزا و جرم شناسی، گروه حقوق، دانشکده علوم نسانی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.
کلید واژه: قرارداد بیمه, تعهد به مشاوره بیمهای, حسن نیت, مسئولیت مدنی بیمهگر, قصور مشاورهای, بیمهگذار.,
چکیده مقاله :
قرارداد بیمه بهعنوان یکی از پیچیدهترین قراردادهای خصوصی، به دلیل عدم تقارن اطلاعاتی میان بیمهگر و بیمهگذار، همواره زمینهساز بروز اختلافات حقوقی بوده است. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین ماهیت و قلمرو تعهد بیمهگر به ارائه راهنمایی و مشاوره بیمهای و بررسی حدود مسئولیت حقوقی وی در فرض قصور مشاورهای است. نوشتار حاضر با شیوه توصیفی–تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای، قوانین، آرای قضایی و نظریات حقوقی در پی پاسخگویی به این پرسش است که آیا تعهد بیمهگر صرفاً به صدور بیمهنامه مطابق درخواست بیمهگذار محدود میشود یا تعهدی مستقل و مبتنی بر ارائه مشاوره شفاف، صحیح و متناسب با وضعیت بیمهگذار نیز بر عهده وی قرار دارد؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که بیمهگذار غالباً بدون برخورداری از دانش تخصصی و با اتکا به توضیحات بیمهگر یا نماینده وی اقدام به انعقاد قرارداد میکند و بخش قابل توجهی از اختلافات بیمهای ناشی از عدم شفافیت در تبیین حدود پوشش، استثنائات و شرایط بیمهنامه است. نتیجه تحقیق حاکی از آن است که تعهد به مشاوره بیمهای، تعهدی ضمنی و مبتنی بر اصول حسن نیت و شفافیت قراردادی بوده و در صورت ارائه مشاوره ناقص یا گمراهکننده، بیمهگر حسب مورد مسئول جبران خسارات وارده خواهد بود و این مسئولیت لزوماً به مفاد صریح قرارداد بیمه محدود نمیشود.
The insurance contract, as one of the most complex forms of private contracts, has persistently given rise to legal disputes due to the inherent information asymmetry between the insurer and the insured. The central issue of this study is to elucidate the nature and scope of the insurer’s obligation to provide insurance-related guidance and advice, and to examine the limits of the insurer’s legal liability in cases of advisory fault or negligence. Adopting a descriptive–analytical approach and relying on library-based sources, statutory provisions, judicial precedents, and legal doctrines, this paper seeks to address the question of whether the insurer’s obligation is merely confined to the issuance of an insurance policy in accordance with the insured’s request, or whether the insurer is also subject to an independent obligation to provide clear, accurate, and appropriate advice tailored to the insured’s specific circumstances. The findings indicate that the insured commonly enters into the insurance contract without possessing specialized knowledge and primarily relies on the explanations and representations of the insurer or its agent. A substantial proportion of insurance disputes arises from a lack of transparency in clarifying the scope of coverage, exclusions, and policy terms and conditions. The study concludes that the duty to provide insurance advice constitutes an implied obligation rooted in the principles of good faith and contractual transparency. Consequently, where incomplete or misleading advice is rendered, the insurer may, depending on the circumstances, incur liability for compensation of the resulting damages, and such liability is not necessarily confined to the express terms of the insurance contract.
1. Ansari, A., & Askari Dehnavi, J. (2015). A comparative study of the role of the insurer’s good faith in concluding insurance contracts in Iranian law and contemporary legal systems. Insurance Research Journal, 30(3). [In Persian]
2. Ansarinejad, M., Qasemi-Ahd, V., Javar, H., & Lajevardi, S. V. (2024). A comparative study of the duty to provide information by both parties to the insurance contract in Iranian and English law. Legal Research Journal, 52(52). [In Persian]
3. Bayat, A. (2020). Professional fault and civil liability. Tehran: Khorsandi Publications. [In Persian]
4. Central Insurance of the Islamic Republic of Iran. (2020). Bylaws and regulations governing the rights of policyholders and the duties of insurance agents. [In Persian]
5. Emami, S. H. (2017). Civil law (Vol. 1). Tehran: Eslamiyeh Publications. [In Persian]
6. Hosseini, A. (2021). Insurance brokerage and its legal liabilities. Tehran: Jangal Publications. [In Persian]
7. Insurance Expert Report. (2023). Review of instances of professional negligence in insurance disputes. In Collection of Expert Reports (Central Insurance). [In Persian]
8. Insurance Research Center. (2021). Legal analysis of professional obligations of insurers and insurance agents. Tehran: Central Insurance of the Islamic Republic of Iran. [In Persian]
9. Jafari, M. R. (2018). Insurance law. Tehran: Mizan Publications. [In Persian]
10. Katouzian, N. (2017). General theory of obligations. Tehran: Mizan Publications. [In Persian]
11. Official Judiciary Expert Opinion. (2025). Review of insurer liability arising from failure to provide pre-contractual advice. Insurance Case Files, Judiciary of Gilan Province. [In Persian]
12. Qasemzadeh, S. H. (2019). Civil liability arising from breach of pre-contractual obligations. Tehran: Dadgostar Publications. [In Persian]
13. Safai, S. H. (2018). Contract law (Vol. 2). Tehran: Mizan Publications. [In Persian]
14. Shahidi, M. (2016). Formation of contracts and obligations. Tehran: Majd Publications. [In Persian]
15. Yaqub-Nia Vashmeh-Sarai, H. (2025). Expert opinion and supplementary opinion in the case of insurer liability arising from negligence in issuing an insurance policy. Judiciary of Gilan Province. [In Persian]
16. Zare, H. (2019). Civil liability arising from the professional activities of insurance agents. Tehran: Dadgostar Publications. [In Persian] [In Persian]
