تحلیل سیاستهای پیشگیرانه در حقوق ایران درباره مسئولیت والدین نسبت به سلامت روان دیجیتال فرزندان
محورهای موضوعی : مسئولیت مدنیمهر انگیز رکابدار 1 , کاظم خسروی 2
1 - دانشجوکارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، موسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران.
2 - استادیار حقوق جزا و جرم شناسی، گروه حقوق، دانشکده علوم نسانی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
کلید واژه: سیاستهای پیشگیرانه در حقوق ایران, فرزندپروری دیجیتال, مسئولیت والدین در فضای مجازی, سلامت روان دیجیتال کودکان, حق بر سلامت روان.,
چکیده مقاله :
سلامت روان دیجیتال کودکان در دهههای اخیر به یکی از چالشهای اساسی نظامهای حقوقی و سیاستگذاری تبدیل شده است. گسترش فناوریهای دیجیتال و حضور پررنگ کودکان و نوجوانان در فضای آنلاین، اهمیت مسئولیتپذیری والدین در تأمین سلامت روان دیجیتال آنان را دوچندان کرده است. این مقاله با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعه اسنادی، به بررسی سیاستهای پیشگیرانه موجود در حقوق ایران و تحلیل اثربخشی آنها در کاهش آسیبهای روانی ناشی از فضای مجازی میپردازد. یافتهها نشان میدهد اگرچه اسناد بالادستی و قوانین موجود بهصورت پراکنده به نقش والدین و لزوم محافظت از کودکان در فضای مجازی پرداختهاند، اما هنوز چارچوبی منسجم و نظاممند مبتنی بر رویکرد سلامت روان دیجیتال تدوین نشده است. نوآوری پژوهش در ارائه مدلی سهبعدی (حقوقی، نهادی و فرهنگی) برای تبیین مسئولیت والدین در این حوزه و پیشنهاد اصلاحات تقنینی و نهادی است. اثربخشی سیاستهای پیشگیرانه مستلزم طراحی یک سیستم هماهنگ بین خانواده، قانون، نهادهای حمایتی و فناوری است تا بتواند ضمن افزایش سواد رسانهای والدین، از بروز آسیبهای روانی دیجیتال در کودکان و نوجوانان جلوگیری کند. در نهایت، راهکارهایی برای ارتقای مسئولیتپذیری والدین و تقویت سیاستهای پیشگیرانه ارائه شده است.
Digital mental health of children has become one of the fundamental challenges for legal systems and policy-making in recent decades. The proliferation of digital technologies and the significant presence of children and adolescents in online spaces have further intensified the importance of parental responsibility in ensuring their digital mental well-being. Using a descriptive-analytical method and based on document analysis, this paper examines the existing preventive policies in Iranian law and analyzes their effectiveness in mitigating psychological harms caused by cyberspace. The findings indicate that while higher-level documents and existing laws have sporadically addressed the role of parents and the necessity of protecting children online, no coherent and systematic framework based on a digital mental health approach has yet been established. The novelty of this research lies in proposing a three-dimensional model (legal, institutional, and cultural) to elucidate parental responsibility in this domain, along with legislative and institutional reform recommendations. The effectiveness of preventive policies necessitates designing a coordinated system among families, legislation, protective institutions, and technology to, while enhancing parental media literacy, prevent digital psychological harms in children and adolescents. Finally, the study offers solutions to enhance parental accountability and strengthen preventive policies.
1. Ahmadi, M. (2022). Domestic violence and criminal protection of minors. Mizan. [In Persian]
2. Barati, H. (2022). Psychology of cyberspace and its consequences for children. SAMA. [In Persian]
3. Bigdoli, M., & Akhtarzadeh, S. (2024). Child’s right to health indicators in the digital environment. University of Isfahan. [In Persian]
4. Ghasemi, F. (2021). Child protection policy in cyberspace: Functions and challenges. Ministry of Communications and Information Technology. [In Persian]
5. Ghavam, R. (2019). Preventive rights and social health. Mojdad. [In Persian]
6. Ghorbani, A. (2019). Analysis of cultural protective policies for children. University of Tehran. [In Persian]
7. Habibi, H. (2020). Children’s rights and the psychological environment in Iranian law. Judiciary Research Institute. [In Persian]
8. Khosravi, M. (2017). Prevention of social harms in Iran. Iran Institute of Social Studies. [In Persian]
9. Levine, K., & Bernard, P. (2022). Digital exposure and adolescent wellbeing in the UK: A longitudinal study. Cambridge University Press.
10. Marshall, L. (2021). Digital resilience in childhood: Understanding psychological adaptation. Journal of Child Psychology and Technology, 18(4), 240–259.
11. Mohammadi, S. (2020). A study on family digital literacy. Human Sciences Publications. [In Persian]
12. Mirkamali, M. (2020). Parents’ media literacy and children’s mental health. University of Shiraz. [In Persian]
13. Norbaha, R. (2018). Criminal law and social prevention. Mizan. [In Persian]
14. Park, H., & Choi, Y. (2021). Parental mediation and youth mental health in South Korea. Asian Journal of Cyber Psychology, 11(2), 63–85.
15. Rahimi, N. (2022). Family and cyberspace: An analysis of the role of parents in media upbringing. Human Sciences Research Institute. [In Persian]
16. Research Institute of Cyberspace. (2023). National report on the status of children’s internet use in Iran. National Cyberspace Center.
17. Seyyednasiri, M. (2024). The child’s right to mental health in the digital environment: Emphasizing General Comment No. 25 of the UN Committee on the Rights of the Child. [In Persian]
18. Shafieabad, A. (2021). Principles and foundations of counseling and mental health. Astan. [In Persian]
19. Sharifi, M. (2021). Children’s rights and cyberspace. Mizan. [In Persian]
20. Shomali, S. (2019). Health psychology. Rooch. [In Persian]
21. UN OHCHR. (2021). General comment No. 25 on children’s rights in relation to the digital environment. United Nations Human Rights Office.
22. UNICEF. (2023). State of the World’s Children Report: Online safety and wellbeing. UN Publications.
23. Zang-e-Taghigheh Institute. (2023). Children’s health in the digital world: Challenges and solutions. Zang-e-Taghigheh Institute. [In Persian]
24. Zhou, L., Montes, F., & Legrand, J. (2022). Digital governance and child online mental health: A comparative legal framework. European Law Review, 44(3), 327–350.
