بازاندیشی در مفهوم «گوشدادن به کودک»: از کنشی تربیتی تا تجربهای بنیادین از مواجهه با دیگری
محورهای موضوعی : تاریخ و ماهیت رشته فلسفهٔ تعلیموتربیت، مکاتب و رویکردهای فلسفهٔ تعلیموتربیت قدیم و جدید ،تاریخ اندیشه و عمل تربیتی (سیاستها، برنامهها، اقدامات و...) مفاهیم، گزارهها و نظریههای تربیتی آراء مربیان و فیلسوفان تربیتی روششناسی پژوهشهای تربیتی انواع تربیت مسائل تعلیموتربیت ایران و جهان برنامه درسی و آموزش در رشتههای گوناگون
1 - دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. (نویسنده مسئول) ایمیل: p.valavi@scu.ac.ir
2 - دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز
کلید واژه: کودک, گوشدادن, دیگری, مسئولیتاخلاقی, رابطهتربیتی,
چکیده مقاله :
این مقاله به بازاندیشی در معنای «گوشدادن به کودک» میپردازد؛ نه بهعنوان مهارتی ارتباطی یا ابزاری برای تسهیل یادگیری، بلکه بهمثابه مواجهه اخلاقی با دیگری. نقطه ی عزیمت مقاله بر این فرض است که در بسیاری از روابط تربیتی، گوشدادن پیشاپیش در چارچوب انتظارات، مقاصد بزرگسالان محدود میشود و از همین رو، صدای کودک پیش از شنیدهشدن، تفسیر یا مهار میگردد. در برابر این پیشفرض، این مقاله با بهرهگیری از روش تحلیلی- مفهومی درپرتو خوانشی لویناسی از اخلاق، گوشدادن را کنشی میفهمد که نه از اراده تربیتی بزرگسال، بلکه از فراخوان دیگری آغاز میشود؛ فراخوانی که بزرگسال را در مقام معلم یا والد، در معرض مسئولیت قرار میدهد. با تکیه بر فلسفه امانوئل لویناس و خوانشهای تربیتی متأثر از آن، این نوشتار استدلال میکند که گوشدادن به کودک، هنگامی که بهمثابه پاسخگویی به حضور و صدای دیگری فهم شود، نه دلالت بر محو خود دارد و نه به خودمختاری مطلق کودک میانجامد؛ بلکه نوعی گشودگی اخلاقی را پیشنهاد میکند که در آن، سوژه تربیتی از موضع سلطه، تفسیر و پیشداوری فاصله میگیرد. درنهایت این مقاله میکوشد بهجای افزودن بر فهرست مهارتهای ارتباطی یا توصیههای کاربردی، امکان نوعی الهام بخشی و حساسیت فلسفی را در مواجهه با کودک ایجاد کند. حساسیتی که شاید بتوان آن را تمرینِ شنیدنِ و درک کردن کودک «چنانکه گویی تنها کودک این جهان است» نامید. چنین افقی، هرچند در گام نخست صرفاً الهامبخش به نظر میرسد، میتواند زمینهساز بازاندیشیهای عمیقتری در باب اخلاق تربیتی، زبان برنامه درسی و معنای بودنِ مشترک در جهان آموزش باشد.
This article offers a philosophical rethinking of what it means to listen to the child, not as a communicative skill or an instrumental strategy for facilitating learning, but as an ethical encounter with the Other. The point of departure is the assumption that, within many educational relationships, listening is already constrained by adult expectations, intentions, and pedagogical aims. As a result, the child’s voice is often interpreted, regulated, or appropriated before it is genuinely heard. Adopting a conceptual–analytical approach and drawing on a Levinasian understanding of ethics, the article reconceives listening as an act that does not originate in the adult’s pedagogical will, but in the call of the Other—a call that places the teacher or parent in a position of ethical responsibility. From this perspective, listening to the child is understood as a response to presence and voice, rather than as a technique of guidance, control, or interpretation. this study seeks to cultivate a philosophical sensitivity toward the child—one that may be described as an attempt to listen to each child as if they were the only child in the world. Although such an orientation may initially appear merely inspirational, it holds the potential to prompt deeper reflection on educational ethics, the language of curriculum, and the meaning of shared existence within educational life.
Abbasi, M., Fazeli, S. A., & Asghari, M. (2024). The linguistic foundation of the face in Levinas’s ethical philosophy. Journal of Inquiries in Philosophy and Kalam, 56(2), 32–59. https://ensani.ir/file/download/article/1744098625-67f4d54119eef-10306-9-312.pdf .(In Persian)
Biesta, G. (2010). Good education in an age of measurement: Ethics, politics, democracy. Paradigm Publishers.
Canning, N., Teszenyi, E., & Pálfi, S. (2022). Are you listening to me? Understanding children’s rights through Hungarian pedagogic practice. Journal of Childhood, Education & Society, 3(3), 218–232 DOI: 10.37291/2717638X.202233193
Davis, C. (2007). An introduction to Levinas (M. Oliya, Trans.). Tehran: Iranian Institute of Philosophy. (In Persian)
Davis, C. (1996). Levinas: An Introduction. Cambridge: Polity Press.
Davie, R., & Galloway, D. (1996). Listening to children in education. David Fulton.
Fisher, R. (2012). Teaching thinking to children (M. Safaei-Moqaddam & P. Najarian, Trans.). Tehran: Kargadan Publishing. (In Persian)
Frierson, P. R. (2016). Making room for children’s autonomy: Maria Montessori’s case for seeing children’s incapacity for autonomy as an external failing. Journal of Philosophy of Education, 50(3), 332–350 https://doi.org/10.1111/1467-9752.12134
Gibbs, R. (2000). Why ethics? Signs of responsibilities. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Jamshidi, M. (2016). Levinas and infinity: A phenomenology of ethical experience. Hasti va Shenakht, 3(1), 97–111. https://ensani.ir/file/download/article/1570534396-10242-38.pdf (In Persian)
Joldersma, C. W. (2014). A Levinasian ethics for education’s commonplaces. Palgrave Pivot.
Kellett, M. (2010). Rethinking children and research. Continuum.
Khaleghi Nejad, M. A. (2021). Children’s rights: From sovereignty to ministry. Pazhuhesh-e Melal, 70, 111–126. https://ensani.ir/file/download/article/1643440677-10056-70-4.pdf (In Persian)
Lundy, L. (2007). Voice is not enough: Conceptualising Article 12 of the United Nations Convention on the Rights of the Child. British Educational Research Journal, 33(6), 927–942 https://doi.org/10.1080/01411920701657033
Levinas, E. (1969). Totality and infinity: An essay on exteriority (A. Lingis, Trans.). Duquesne University Press.
Levinas, E. (1971). Otherwise than being or beyond essence (A. Lingis, Trans.). Duquesne University Press.
Levinas, E. (1981). Ethics and infinity (R. Cohen, Trans.). Pittsburgh, PA: Duquesne University Press.
Momeni Rad, A., & Sayyad Mansour, A. (2015). Reconsidering the system of administrative ethics based on Levinas’s other-oriented ethics. Ethical Research Quarterly, 6(2), 88–99. https://ensani.ir/file/download/article/1562051850-9521-122.pdf .(In Persian)
Nordtug, B. (2013). The welcoming of Levinas in the philosophy of education – at the cost of the Other? Theory and Research in Education, 11(3), 250–268DOI: 10.1177/1477878513498174
Oliya, M. (2009). Discovering the Other with Levinas (1st ed.). Tehran: Nashr-e Ney. (In Persian)
Plato. (2024). Four dialogues (M. Sanaei, Trans. from Ancient Greek). Tehran: Hermes Publishing. (In Persian)
Sadeghi, S., & SafarOrangi, A. (2021). The right of children to be heard in international documents and its position in Iran’s criminal justice process. Quarterly Journal of Law and New Studies, 2(4), 1-23. https://ensani.ir/file/download/article/1652584574-10370-1400-4-2.pdf .(In Persian)
Säfström, C. A. (2003). Teaching otherwise. Studies in Philosophy and Education, 22(1), 19–29 DOI: 10.1023/A:1021181326457
Sayyad Mansour, A., & Talebzadeh, H. (2014). Moral responsibility in the thought of Emmanuel Levinas. Philosophical Research Journal of Tabriz University, 8(14), 165–182.
https://ensani.ir/file/download/article/20150503072759-9787-59.pdf .(In Persian)
Sedgwick, P. (2011). From Descartes to Derrida: An overview of European philosophy (2nd ed.; M. Akhoundzadeh, Trans.). Tehran: Nashr-e Ney. [In Persian]
Standish, P. (2008). Levinas and the language of the curriculum. In D. Egéa-Kuehne (Ed.), Levinas and education (pp. 56–66). London: Routledge. Todd, S. (2003). Learning from the other: Levinas, psychoanalysis, and ethical possibilities in education. SUNY Press.
Valavi, P., Seydi, K., Safaei-Moqaddam, J., & Hashemi, S. J. (2017). The Convention on the Rights of the Child and the opportunities it provides for fostering independent thinking in children. Thinking and Children, 2, 1–20. https://ensani.ir/file/download/article/1580211956-9734-96-2-1.pdf. (In Persian)
Williams, E. (2007). Ontological tragedy: An examination of Levinas’ early confrontation with Heideggerian ontology. Coventry: University of Warwick.
Zhao, G. (2014a). Freedom reconsidered: Heteronomy, open subjectivity, and the “gift of teaching.” Studies in Philosophy and Education, 33, 513–525 https://doi.org/10.1080/00131857.2015.1041007
