تحریمهای بینالمللی و سیاستگذاری دیپلماسی اقتصادی در ایران
محورهای موضوعی : اقتصادیهاجر اصغری زرگرآبادی 1 , شهروز شریعتی 2
1 - علوم سیاسی، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران
2 - دانشیار گروه علوم سیاسی( مسائل ایران) دانشگاه تربیت مدرس
کلید واژه: ایران, سیاست خارجی, دیپلماسی اقتصادی, تحریم, برنامه توسعه.,
چکیده مقاله :
چگونگي اجراي راهبردها و اهداف کلان در حوزه دیپلماسی اقتصادی مستلزم شناخت جامع از مفهوم سیاستگذاری و برنامهریزی اجرایی و ملتزم با فهم دقایق وضع موجود است و فهم این عناصر میتواند منجر به اتخاذ راهبردهای اثربخش در پیشبرد امور کشور باشد. این مقاله کوشیده است تا به این پرسش پاسخ دهد که «مسئله تحریمهای بینالمللی علیه ایران چگونه در برنامهها و سیاستگذاریهای عرصه دیپلماسی اقتصادی کشور اولویتگذاری شده است؟». مقاله در پاسخ به این پرسش، با استناد به نتایج حاصل از ارزیابی متن و احکام برنامههای پنجساله توسعه و نیز بررسی آمار و اطلاعات موجود در حوزه متغیرهای کلان در حوزه دیپلماسی اقتصادی و با استفاده از دو روش تحلیل محتوای متن برنامههای توسعه و روند پژوهی، نشان میدهد که سیاستگذاری و برنامهریزی کلان کشور در حوزه دیپلماسی اقتصادی بدون توجه به تحریمها صورتبندی شده است. یافتههای این پژوهش از سویی نشان میدهد اسناد بالادستی و برنامههای توسعه ایران فاقد راهکارها و سازوکارهای ثباتبخش برای مدیریت و کاهش پیامدهای تحریم است و از سوی دیگر موید این نکته است که با وجود اعمال تحریمهای اقتصادی از دهه ۱۳۷۰ و روند افزایشی آن تا امروز، ردی از به رسمیت شناخته شدن تحریمها در جریان سیاستگذاری کلان اقتصادی دولتها در ایران دیده نمیشود به نحوی که میتوان گفت دولتها فاقد دستورِکار و راهبردهای مشخص در تقابل با تحریمهای گسترده بانکی و تجاری بودهاند و در بسیاری از موارد بدون برنامه و دستور مشخص و بر مبنای ابتکارات، تجربیات و نگرشهای شخصی کارگزاران به کنشگری در دیپلماسی اقتصادی پرداختهاند.
One of the key challenges facing the Islamic Republic of Iran in its foreign policy experience is the effective implementation of its strategic objectives and national goals. In this context, a comprehensive understanding of policymaking and executive planning, aligned with a precise grasp of the current situation, is essential. Such an understanding can facilitate the adoption of effective strategies for advancing national affairs. This study seeks to answer the following question: “How have international sanctions against Iran been prioritized in the country's economic diplomacy policies and programs?”. In order to address the aforementioned question, the present study has been conducted in a manner that incorporates an analysis of the provisions of Iran's five-year development plans, as well as an examination of macroeconomic variables within the realm of economic diplomacy.Utilising two methodological approaches – conventional content analysis and trend analysis – the findings reveal that Iran's macro-level policymaking and planning in economic diplomacy have been formulated without direct consideration of sanctions. The results further indicate that Iran's National Policy Statements and development plans lack stabilising mechanisms and strategies to manage and mitigate the consequences of sanctions. Moreover, despite the imposition of economic sanctions since the 1990s and their increasing intensity over time, there is no indication that sanctions have been formally acknowledged within the country's macroeconomic policy frameworks. This finding suggests that successive governments have operated without a clearly defined agenda or strategic approach in response to extensive banking and trade sanctions, often relying on ad hoc initiatives, individual experiences, and personal perspectives of policymakers in conducting economic diplomacy.
• آزادبخت امین، مطلبی کربکندی محمدعلی و دشتبانی یاور(۱۴۰۲). دیپلماسی اقتصادی ایران و عراق و راهبردهای افزونگی (کیفیسازی) آن. نشریه مطالعات مدیریت راهبردی، دوره ۱۴، شماره ۵۴، ۱۲۱-۱۴۷.
• احمدی، عبدالرضا و عبدالخانی، لنا و شهابی، روح اله و اکبرزاده، فریدون(1400). تحلیل اقتصاد سیاسی بر ثبات اقتصادی با تاکید بر تحریمهای جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه نگرشهای نو در جغرافیای انسانی، دوره ۱۴، شماره ۱، ۱۵۱-۱۷۵.
• زاراته، خوان(۱۳۹۷). اتاق جنگ در خزانهداری آمریکا: شروع عصر جدید جنگ مالی. ترجمه مریم اصغرپور و حوا میرمحمدیان. تهران: انتشارات پندار تابان.
• سجادپور، سیدمحمدکاظم، حسینی، سیدشمسالدین و نیرآبادی، حمید. (1398). طراحی مدل دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران بایستهها، مؤلفهها و راهبردهای کلیدی. امنیت ملی، 9(34)، 389-426.
• صبوری و صالحیان (1396). بررسی راهبردی دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران: مطالعه موردی دولت یازدهم و دوازدهم. فصلنامه پژوهشهای بینالملل، ۱۳۳-۱۵۸.
• علینقیپور، علی؛ گودرزی، مهناز. (1401). تاثیر تحریمهای آمریکا بر جهتگیری دیپلماسی اقتصادی ایران به سمت شرق در دوره ریاستجمهوری حسن روحانی (مطالعه موردی روسیه). رهیافت انقلاب اسلامی، 16(60)، 153-139 .
• کالجی، ولی؛ هرورانی، حسین. (1400). راهکارهای تقویت دیپلماسی اقتصادی ایران و جمهوری ارمنستان پس از بحران قرهباغ. ماهنامه گزارشهای کارشناسی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، 29(۳).
• لوتادی، داریو و پسران، محمدهاشم(۱۴۰۱). شناسایی آثار تحریمها بر اقتصاد ایران. تهران: مرکز پژوهشهای اتاق ایران، گزارش فارسی، خرداد ۱۴۰۱.
• مسعودنیا، حسین؛ ابراهیمی، علی؛ مرادی، اسدالله. (1393). تحریم اقتصادی؛ فرصت ها و راهبردهای جمهوری اسلامی ایران در تأمین منافع ملی. راهبرد اقتصادی، 3(1)، 28-43.
• موسوی شفایی، سیدمسعود، و ایمانی، همت. دیپلماسی اقتصادی رهیافتی برای افزایش قدرت ملی ایران. راهبرد، شماره 84 ،پائیز ۱۳۹۶، 149-174.
• نفیو، ریچارد(۱۳۹۷). هنر تحریمها: نگاهی از درون میدان. ترجمه گروه مترجمان. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، معاونت پژوهشهای اقتصادی.
• یارمحمدیان، محمود. (1390). تحریمهای اقتصادی و تأثیر آن بر اقتصاد ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
• National Security Strategy of the United States of America. (2010). Retrieved from https://history.defense.gov/Historical-Sources/National-Security-Strategy/
• Afesorgbor, S. K. (2019). The Impact of Economic Sanctions on International Trade: How do Threatened Sanctions Compare with Imposed Sanctions? European Journal of Political Economy, 56, 11–26. https://doi.org/10.1016/j.ejpoleco.2018.06.002
• Baldwin, R. E. (1985). Ineffectiveness of Protection in Promoting Social Goals. The World Economy, 8(2), 109–118.
• Bayne, N., & Woolcock, S. (2003). The New Economic Diplomacy: Decision-Making and Negotiation in International Economic Relations. Ashton.
• Benko, G. (1997). Space and Social Theory: Interpreting Modernity and Postmodernity. Wiley-Blackwell.
• Berridge, G. R., & James, A. (2003). Dictionary of Diplomacy (2nd ed.). Palgrave Macmillan.
• Bromley, S. (2005). The United States and the Control of World Oil. Government and Opposition, 40(2), 225–255.
• Drury, A. C. (2005). Economic sanctions and presidential decisions: Models of political rationality. Palgrave Macmillan.
• Economides, S., & Wilson, P. (2001). The Economic Factor in International Relations. I.B. Tauris. http://digital.casalini.it/9780857712325
• Egger, P., Syropoulos, C., & Yotov, Y. V. (2024). Analyzing the effects of economic sanctions: Recent theory, data, and quantification. Review of International Economics, 32(1), 1–11. https://doi.org/10.1111/roie.12724
• Eyler, R. (2007). Economic sanctions: International Policy and Political Economy at work. Palgrave Macmillan.
• Galtung, J. (1976). Three Approaches to Peace: Peacekeeping, Peacemaking, and Peacebuilding. In Peace, war and defense: Essays in peace research II (pp. 292–304). Christian Elders.
• Gilpin, J. M., & Gilpin, R. (1987). Global Political Understanding the International Economy. Princeton University Press.
• Gurvich, E., & Prilepskiy, I. (2015). The Impact of Financial Sanctions on The Russian Economy. Russian Journal of Economics, 1(4), 359–385. https://doi.org/10.1016/j.ruje.2016.02.002
• Hufbauer, G. C., & Schott, J. J. (1985). Economic Sanctions and U.S. Foreign Policy. Political Science & Politics, 18(4), 727–735. https://doi.org/10.2307/419135
• Hutabarat, L. F. (2023). Vegetable Oil Economic Diplomacy as An Instrument of Indonesian Foreign Policy. Jurnal Global & Strategis, 17(1), 131–152. https://doi.org/10.20473/jgs.17.1.2023.131-152
• James, A. (1980). Diplomacy and International Society. International Relations, 6(6), 931–948. https://doi.org/10.1177/004711788000600604
• Lamotte, O. (2012). The Impact of Economic Sanctions on International Trade. In Sanctions and Economic Growth (pp. 45–60). Springer.
• Markova, J. (2019). The Importance of Economic Diplomacy in The Further Development of the EU. International Journal of Public Administration, Management and Economic Development, 29–38.
• Mulder, N. (2022). The Economic Weapon: The Rise of Sanctions as A Tool of Modern War. Yale University Press.
• Ndakaripa, M. (2020). Zimbabwe is Open for Business: Aspects of Post-Mugabe Economic Diplomacy. South African Journal of International Affairs, 27(3), 363–389. https://doi.org/10.1080/10220461.2020.1826355
• Oatley, T. (2019). International Political Economy. Routledge.
• Olsen, K. B. (2022). Diplomatic Realisation of the EU’s “Geoeconomic Pivot”: Sanctions, trade, and development policy reform. Politics and Governance, 10(1), 5–15. https://doi.org/10.17645/pag.v10i1.4739
• Pollins, B. M. (1989). Conflict, Cooperation, and Commerce: The Effect of International Political Interactions on Bilateral Trade Flows. American Journal of Political Science, 33(3), 737–761. https://doi.org/10.2307/2111070
• Ramadan, I., & Anggraeni, S. D. (2022). Recovering Stronger: Indonesia’s Economic Diplomacy Towards Ethiopia in the Post-Pandemic Era. African Studies Quarterly, 21(3), 50–60. https://doi.org/10.32473/asq.21.3.135955
• Rana, K. S. (2002). Bilateral Diplomacy. Diplo Foundation.
• Rose, A. K. (2007). The Foreign Service and Foreign Trade: Embassies as Export Promotion. The World Economy, 30(1), 22–38. https://doi.org/10.1111/j.1467-9701.2007.00870.x
• Saner, R., & Yiu, L. (2003). International Economic Diplomacy: Mutations in Post-Modern Times. Discussion Paper No. 84. Retrieved from businessdiplomats.com
• Timilsana, B. K. (2024). Soft Power and Small States: A Theoretical Discussion. Journal of Political Science, 139–158. https://doi.org/10.3126/jps.v24i1.62860
• Van Bergeijk, P. A. G. (2021). Research Handbook on Economic Sanctions. Edward Elgar Publishing.
• Vukadinović, R. (1995). Diplomacija: Strategija Političnih Pogajanj. Arah Consulting.
• Wang, Y., Wang, K., & Chang, C.-P. (2019). The Impacts of Economic Sanctions on Exchange Rate Volatility. Economic Modelling, 82, 58–65. https://doi.org/10.1016/j.ecommod.2019.07.004
