مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری آموزه های فقه اسلامی 1 1 2026 6 19 A Reflection on the Application of Qiyās in the Jurisprudence of al-ʿAllāmah al-Ḥillī تأمّلی بر کاربست قیاس در فقه علامه حلّی(ره) 26 38 fa محمد گنج‌خانلو 2026 8 6 <p>Analogy (qiyās) and personal reasoning (raʾy) have been among the issues addressed by all Imāmī scholars in their works on the principles of jurisprudence (uṣūl al-fiqh), where they have discussed both prohibited and non-prohibited forms of analogy. Among them, al-ʿAllāmah al-Ḥillī, like other Imāmī jurists, devoted considerable attention to this issue. However, a noteworthy point is that although he explicitly rejected and criticized prohibited analogy and personal reasoning in his uṣūlī writings, his juristic works nevertheless contain instances in which he appears to have relied on prohibited analogy. By examining al-ʿAllāmah's uṣūlī works, including *Tahdhīb al-Wuṣūl*, *Mabādiʾ al-Wuṣūl*, and *Nihāyat al-Wuṣūl ilā ʿIlm al-Uṣūl*, and comparing them with his legal discussions in works such as *Qawāʿid al-Aḥkām*, *Mukhtalaf al-Shīʿa*, and *Nihāyat al-Aḥkām*, we identified several cases indicating his application of prohibited analogy. Understanding this issue highlights the need for greater precision in analyzing al-ʿAllāmah al-Ḥillī's legal opinions. It also suggests that researchers should primarily rely on his uṣūlī principles when interpreting his jurisprudential views and exercise careful scrutiny when applying those principles to specific legal rulings.</p> <p>قیاس و رأی بین علمای امامیه جزو مسائلی است که همه ایشان در آثار اصولی خود به آن پرداخته&zwnj;اند و قیاس منهی از غیر منهی را بحث کرده&zwnj;&zwnj;اند. در این میان علامه حلی ره نیز هم&zwnj;چون سایر اصولیون به این مسأله پرداخته است. اما نکته&zwnj;ی حائز اهمیت این است که با اینکه ایشان در مباحث اصولی به رد و طرح قیاس منهی و رای پرداخته&zwnj;، لکن در مباحث فقهی خود مبتلا به قیاس منهی شده است. با بررسی آثار اصولی علامه مانند تهذیب الوصول، مبادی الوصول و نهایه الوصول الی علم الاصول و تطبیق آن بر مباحث فقهی ایشان در آثاری چون قواعد الاحکام، مختلف الشیعه و نهایه الاحکام به مواردی بر خوردیم که نشان از ابتلای ایشان به قیاس منهی بود. فهم این مسأله سبب شد که دقت نظر بیشتری در تحلیل نظرات علامه صورت پذیرد و محققین تکیه گاه اصلیشان بر مبانی اصولی علامه باشد و در تطبیق مصادیق با نکته سنجی به مباحث فقهی ایشان بر رسند.</p> http://amoozehfegh.ir/en/Article/Download/53906