مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری فصلنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران 2717-0411 18 68 2026 9 11 Identification and Analysis of Key Drivers of AI Development شناسایی و تحلیل پیشرانهای کلیدی توسعه هوش مصنوعی 215 227 fa لیلا منصوری فر پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات سید سروش قاضی نوری دانشگاه علامه طباطبایی 2026 1 27 <p style="direction: ltr;">Taking advantage of the innovative opportunities and economic benefits inherent in artificial intelligence, especially after 2022, requires the development of artificial intelligence and sound policymaking and careful planning for it. An important question that arises is what are the drivers of the development of artificial intelligence? Which obstacles and bottlenecks does this development face that, if resolved, can act as a driver for the development of artificial intelligence? And another question is whether there is a connection between these drivers? Among these drivers, which ones play a key role and influence others, and which ones have less influence on other drivers? The answers to these questions help policymakers to focus on key drivers in formulating policies that play a key role and have a decisive impact on other drivers, or play a strategic role in the system due to their influence on other drivers and their strong influence on them. In this study, nineteen key drivers were identified based on a study of research sources and obtaining expert opinions. Then, the direct and indirect relationships between these drivers were examined based on the interaction analysis (CIS) method and in the MICMAC software. Accordingly, two key drivers and eight strategic drivers were identified that need to be focused on by policymakers in the development of artificial intelligence. Also, eight independent and unrelated drivers were identified that neither have an impact on the system nor are they affected by it, and one variable was identified as being strongly affected by the system but without any impact on it.</p> <p>بهره&zwnj;مندی از فرصت&zwnj;های نوآورانه و منافع اقتصادی مستتر در هوش مصنوعی به&zwnj;ویژه پس از سال 2022، مستلزم توسعه هوش مصنوعی و سیاستگذاری صحیح و برنامه&zwnj;ریزی دقیق برای آن است. سوال مهمی که مطرح می&zwnj;گردد این است که پیشران&zwnj;های توسعه هوش مصنوعی چیست؟ این توسعه با چه موانع و تنگناهایی مواجه است که رفع آنها می&zwnj;تواند به عنوان پیشران توسعه هوش مصنوعی عمل کند؟ و سوال دیگر اینکه چه ارتباطی میان این پیشران&zwnj;ها با یکدیگر وجود دارد؟ در میان این پیشران&zwnj;ها کدامیک نقش کلیدی داشته و بر سایرین تاثیر می&zwnj;گذارند و کدامیک تاثیر کمتری بر سایر پیشران&zwnj;ها دارند؟ پاسخ این سوالات به سیاستگذاران کمک می&zwnj;کند که در تدوین سیاست&zwnj;ها، بر پیشران&zwnj;های کلیدی متمرکز گردند که نقش کلیدی داشته و تاثیر تعیین&zwnj;کننده&zwnj;ای بر سایر پیشران&zwnj;ها دارند، یا به دلیل تاثیرگذاری بر سایر پیشران&zwnj;ها و تاثیرپذیری شدید از آنان نقش راهبردی در سیستم ایفا می&zwnj;کنند. در این تحقیق، نوزده پیشران کلیدی بر مبنای مطالعه منابع مطالعاتی و اخذ نظرات خبرگان شناسایی شدند. سپس روابط مستقیم و غیر مستقیم میان این پیشران&zwnj;ها بر اساس روش تحلیل اثرات متقابل (CIS) و در نرم&zwnj;افزار میک&zwnj;مک مورد بررسی قرار گرفت. بر این اساس، دو پیشران کلیدی و هشت پیشران راهبردی شناسایی شدند که لازم است مورد تمرکز سیاستگذاران توسعه هوش مصنوعی قرار گیرند. همچنین هشت پیشران مستقل و غیر مرتبط با سیستم شناخته شدند که نه تاثیری بر سیستم دارند و نه از آن تاثیر می&zwnj;پذیرند و یک متغیر به شدت متاثر از سیستم اما بدون تاثیر بر آن شناخته شد.</p> توسعه هوش مصنوعی، اثرات متقابل، AI، میک‌مک و STEEPV http://jour.aicti.ir/en/Article/Download/52827