مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری مطالعات شهر ایرانی-اسلامی 2228-639X 16 62 2026 10 10 Assessing Urban Façades and Townscape Based on Islamic Jurisprudential Principles Case Study: Eram Street in the Vicinity of the Shrine of Hazrat Masoumeh (S) Qom ارزیابی نما و سیمای شهری براساس قواعد فقهی مطالعه موردی: خیابان ارم، محدوده حرم حضرت معصومه (س) در شهر قم 117 144 fa حامد حیاتی دانشگاه قم عارف عباسی دانشگاه قم 2026 6 1 Islamic jurisprudence, as a systematic body of knowledge, provides an effective framework for developing criteria to guide and regulate urban space. The contemporary crisis of urban townscape and the growing departure from authentic spatial patterns have further underscored the need to assess the conformity of building façades with jurisprudential principles. Employing a qualitative, descriptive–analytical approach, this study draws on library research, jurisprudential content analysis, and field observations to address the following question: To what extent do the existing façades along Eram Street conform to the physical and spatial criteria derived from the principles of Shi'a jurisprudence? The findings demonstrate that, by translating abstract jurisprudential concepts into tangible physical criteria, a two-layer analytical model can be developed. The first layer comprises “indicator-generating principles,” such as lā ḍarar (the prohibition of harm), taslīṭ (the principle of ownership and authority), tasbīb (causation), and itlāf (destruction or liability for loss), which can be employed to assess safety, privacy and spatial boundaries, and resource efficiency. The second layer consists of “regulatory principles,” including nafy al-sabīl (the negation of domination) and maṣlaḥah (public interest), which serve to guide the preservation of authenticity and visual identity. The assessment of the Eram Street corridor indicates that the absence of a “jurisprudential conformity matrix” within regulatory and supervisory processes has resulted in significant conflicts, including obstruction of public passage, violations of ḥaqq al-nās (the rights of others), visual disorder, and light pollution. Accordingly, the study proposes the establishment of a specialized “Islamic Jurisprudence and Urban Landscape” committee within Qom Municipality, prioritizing the collective rights of pilgrims based on the principle of al-ahamm wa al-muhimm (the hierarchy of greater and lesser importance), and requiring the use of indigenous material patterns as a means of counteracting architectural domination and dependency, in accordance with the principle of nafy al-sabīl. فقه اسلامی به&zwnj;مثابه علمی نظام&zwnj;مند، چارچوبی کارآمد برای تدوین سنجه&zwnj;های هدایت و ساماندهی فضای شهری فراهم می&zwnj;آورد. بحران کنونی در سیمای شهری معاصر و دوری از الگوهای اصیل، ضرورت ارزیابی انطباق کالبدی نماها با مبانی فقهی را دوچندان کرده است. این پژوهش کیفی با روش توصیفی - تحلیلی و برپایه مطالعات کتابخانه&zwnj;ای، تحلیل محتوای فقهی و مشاهدات میدانی، درپی پاسخ به این پرسش است که نماهای موجود در خیابان ارم، تا چه میزان با شاخص&zwnj;های کالبدی مستخرج از قواعد فقهی شیعه انطباق دارند؟ یافته&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهد با تبدیل مفاهیم انتزاعی به سنجه&zwnj;های کالبدی، می&zwnj;توان مدل تحلیلی دو لایه&zwnj;ای تدوین کرد: نخست، «قواعد شاخص&zwnj;ساز» (نظیر لاضرر، تسلیط، تسبیب و اتلاف) جهت ارزیابی ایمنی، حریم و بهره&zwnj;وری منابع؛ و دوم، «قواعد تنظیم&zwnj;گر» (نظیر نفی&zwnj;سبیل و مصلحت) برای هدایت اصالت و هویت بصری. نتایج ارزیابی محور ارم حاکی از آن است که فقدان «ماتریس انطباق فقهی» در فرآیندهای نظارتی، منجر به تعارضاتی جدی نظیر سد معبر، تضییع حق&zwnj;الناس، آشفتگی بصری و آلودگی نوری شده است. درنهایت، تشکیل کمیته تخصصی «فقه و منظر شهری» در شهرداری قم، اولویت&zwnj;بخشی به حقوق عمومی زائران (قاعده اهم و مهم) و الزام به بهره&zwnj;گیری از الگوی مصالح بومی جهت مقابله با سلطه معماری بیگانه (قاعده نفی&zwnj;سبیل) پیشنهاد می&zwnj;گردد.

http://iic.ihss.ac.ir/ar/Article/Download/53741