مدلسازی مفهومی چرخش کارآفرینانه در استارتاپهای اینترنتی خدماتی ایرانی: رویکرد تحلیل مضمون
الموضوعات : اخلاق و تربیت اسلامی
آرش رادمهر
1
,
مهرداد حسینی شکیب
2
,
علی داوری
3
1 - دانشجوی دکتری مدیریت کارآفرینی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
2 - دانشیار گروه مديريت صنعتي، واحد كرج، دانشگاه آزاد اسلامي، كرج، ايران
3 - دانشیار گروه کسب وکار جدید، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: چرخش کارآفرینانه, پیوت استراتژیک, استارتاپ اینترنتی خدماتی, تحلیل مضمون, اخلاق کارآفرینی, اکوسیستم استارتاپی ایران.,
ملخص المقالة :
چرخش کارآفرینانه به عنوان تغییر جهتدهی استراتژیک مبتنی بر یادگیری تأییدشده، به یک قابلیت حیاتی برای استارتاپهای اینترنتی خدماتی در مواجهه با محیطهای متغیر و عدماطمینان بالا تبدیل شده است. در حالی که پژوهشهای پیشین عمدتاً بر اکوسیستمهای کارآفرینی غربی و استارتاپهای محصولمحور متمرکز بودهاند، پویاییهای زمینهای چرخش در اقتصادهای نوظهور مانند ایران، بهویژه در استارتاپهای خدماتی، همچنان کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. از سوی دیگر، چرخش بهعنوان یک تصمیم سرنوشتساز، همواره با مسئولیت پذیری مدیران و بنیانگذاران استارتاپ ها و ملاحظات اخلاقی در قبال ذینفعان (کارکنان، مشتریان، سرمایهگذاران و جامعه) همراه است که در مدلها و ادبیات موجود کمتر به آن پرداخته شده است. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این شکاف، به تدوین یک مدل مفهومی زمینهمند از چرخش کارآفرینانه برای استارتاپهای اینترنتی خدماتی در ایران میپردازد. این مطالعه با بهرهگیری از چارچوب تحلیل مضمون شش مرحلهای براون و کلارک (۲۰۰۶)، مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیقی با ۱۵ نفر از بنیانگذاران و مدیران استارتاپهای خدماتی اینترنتی در تهران انجام داد که از طریق نمونهگیری هدفمند و گلولهبرفی انتخاب شدند. مصاحبهها منجر به استخراج ۴۳۰ نقلقول معنادار گردید که از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی، به ۱۳۵ کد مجزا، ۳۲ مضمون سازماندهنده (شاخص) و ۸ مضمون فراگیر (بعد) تقلیل یافت. یافتهها یک مدل مفهومی هشتبعدی شامل: (۱) محرکهای درونی و بیرونی چرخش، (۲) انواع چرخش، (۳) فرآیند تصمیمگیری چرخش، (۴) اثرات تعامل با ذینفعان، (۵) اکوسیستم استارتاپ، (۶) نهادینهسازی تغییر، (۷) هوش رقابتی، و (۸) پیامدها و عملکرد چرخش را آشکار میسازد. علاوه بر این، یک مدل فرآیندی از چرخش ترسیم شد که مراحل متوالی از شناسایی محرک تا پیامدهای عملکردی را نشان میدهد. این پژوهش با زمینهمندسازی چرخش کارآفرینانه در چشمانداز نهادی و فرهنگی منحصربهفرد ایران، به توسعه نظریه کارآفرینی کمک میکند و پیامدهای عملی برای بنیانگذاران، سرمایهگذاران و سیاستگذاران ارائه میدهد. تحلیل مضامین نشان میدهد که ملاحظات اخلاقی (شفافیت با ذینفعان، مسئولیتپذیری و حمایت در قبال کارکنان و مشتریان، و انصاف در تخصیص منابع) بهطور ضمنی در بطن ابعاد «تعامل با ذینفعان»، «رهبری»، «پیامدها» و «نهادینهسازی تغییر» حضور دارند. مدل ارائهشده چارچوبی جامع برای درک زمان، چرایی و چگونگی چرخش در استارتاپهای اینترنتی خدماتی در ایران فراهم میآورد.
رحمتسرشت، ح.، دهدشتی، ز.، و خاشعی، و. (۱۴۰۱). مدل تابآوری استارتاپها در صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات: مطالعه چندموردی با رهیافت تاریخی. نشریه مدیریت بهبود، ۴۱ (۲)، ۱-۳۲.
Bajwa, S. S., Wang, X., & Nguyen, D. A. (2020). Pivoting in startups: A systematic review and research agenda. *Journal of Business Venturing Insights, 14*, e00188.
Bajwa, S. S., Wang, X., Nguyen Duc, A., & Abrahamsson, P. (2017). Failures to be celebrated: An analysis of major pivots of software startups. *Empirical Software Engineering, 22*, 2373-2408.
Blank, S. (2013). Why the lean start-up changes everything. *Harvard Business Review, 91*(5), 63-72.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. *Qualitative Research in Psychology, 3*(2), 77-101.
Bruton, G. D., Ahlstrom, D., & Li, H. L. (2010). Institutional theory and entrepreneurship: Where are we now and where do we need to move in the future? *Entrepreneurship Theory and Practice, 34*(3), 421-440.
Buonocore, F., et al. (2024). Digital transformation and social change: A qualitative study of entrepreneurial narratives. Journal of Engineering and Technology Management, 74, 101843.
Camuffo, A., Cordova, A., Gambardella, A., & Spina, C. (2020). A scientific approach to entrepreneurial decision making: Evidence from a randomized control trial. *Management Science, 66*(2), 564-586.
Christensen, C. M. (2020). The theory of pivoting: Integrating qualitative studies. *Strategic Management Journal, 41*(8), 1423-1447.
Ghezzi, A. (2018). Digital startups and the adoption and implementation of Lean Startup Approaches. *Technological Forecasting and Social Change, 146*, 945-960.
Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). *The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research*. Aldine.
Grimes, M. G. (2018). The pivot: How founders respond to feedback through idea and identity work. *Academy of Management Journal, 61*(5), 1692-1715.
Hägg, G., Haataja, V., Kurczewska, A., & McKelvie, A. (2024). Entrepreneurial Responsibility: A Conceptual Framework to Understand Ethical Dualism Throughout the Entrepreneurial Process. Entrepreneurship Theory and Practice, 48(4), 1110-1126
Hampel, C. E., Tracey, P., & Weber, K. (2020). The art of the pivot: How new ventures manage identity relationships when undergoing strategic change. *Academy of Management Journal, 62*(2), 440-471.
McDonald, R., & Gao, C. (2019). Pivoting isn't just for startups: How established firms navigate strategic ambiguity. *Strategic Management Journal, 40*(12), 2024-2051.
Morgan, T., Anokhin, S., Kretinin, A., & Frishammar, J. (2020). SME response to major exogenous shocks: The bright and dark sides of business model pivoting. *International Small Business Journal, 38*(5), 369-379.
Nelson, R. R. (2012). Service startup pivoting: Unique challenges and strategies. *California Management Review, 56*(5), 1-862.
North, D. C. (1990). *Institutions, institutional change and economic performance*. Cambridge University Press.
Ries, E. (2011). *The lean startup: How today's entrepreneurs use continuous innovation to create radically successful businesses*. Crown Business.
Shepherd, D. A., & Gruber, M. (2020). The lean startup framework: Closing the academic–practitioner divide. *Entrepreneurship Theory and Practice, 45*(5), 967-998.
Teece, D. J. (2014). A dynamic capabilities-based entrepreneurial theory of the multinational enterprise. *Journal of International Business Studies, 45*(1), 8-37.
Zahediannezhad, A., Valikhani, M., & Shirvani, A. (2025). Ethical Business Model in Lean Startups. Ethics in Science and Technology, 20(3), 110-118
Zenger, T. (2021). Cognitive biases in pivot decision-making. *Administrative Science Quarterly, 47*(3), 38-374.
