چارچوب سیاستی چندلایه برای مواجهه با خشونت جنسیتی: تلفیق حقوق بشر و عدالت در پرتو الزامات هنجاری
الموضوعات : اخلاق و تربیت اسلامیمهدی مرادزاده 1 , محمدعلی کفایی فر 2 , حجت اله ابراهیمیان 3
1 - گروه حقوق عمومی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
2 - گروه حقوق بین الملل، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
3 - گروه حقوق عمومی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
الکلمات المفتاحية: خشونت مبتنی بر جنسیت, حقوق بشر, عدالت کیفری, عدالت ترمیمی, عدالت اجتماعی, چارچوب سیاستی چندلایه, کرامت انسانی, بزه دیده محوری.,
ملخص المقالة :
خشونت مبتنی بر جنسیت در دهههای اخیر به یکی از کانونیترین موضوعات نظام بینالمللی حقوق بشر تبدیل شده است. این پدیده، فراتر از یک رفتار مجرمانه منفرد، ریشه در ساختارهای نابرابر قدرت، کلیشههای جنسیتی نهادینه و کاستیهای نظامهای حقوقی و حمایتی دارد. اتکای صرف به عدالت کیفری سنتی به دلیل تمرکز واکنشی، بار اثبات سنگین و غفلت از ابعاد روانی و اجتماعی خشونت، با ناکارآمدی مواجه است. در مقابل، رهیافتهای عدالت ترمیمی و عدالت اجتماعی نیز به تنهایی قادر به پاسخگویی جامع نیستند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و تکیه بر اسناد بینالمللی حقوق بشر، نظریههای عدالت و رویههای نهادهای نظارتی، به دنبال طراحی چارچوبی سیاستی و چندلایه مبتنی بر تلفیق حقوق بشر و عدالت است. یافتهها نشان میدهد الگوی مطلوب باید بر چهار لایه اصلی استوار باشد: پیشگیری ساختاری، پاسخ کیفری حمایتمحور، جبران و بازتوانی، و پایش مستمر. مؤلفه محوری، قراردادن بزهدیده در مرکز هندسه تحلیلی است؛ بزهدیدهای که صاحب حق و کرامت تلقی میشود. چارچوب پیشنهادی با عبور از منطق واکنشهای حداقلی و بازآرایی عقلانیت حقوقی، الگویی هنجاری برای ارزیابی سیاستهای ملی و اصلاح نظامهای حقوقی ارائه میدهد.
فارسی
آلستون، فیلیپ و گودمن، رایان. (۲۰۱۳). حقوق بشر بینالمللی. تهران: انتشارات مجد.
بانچ، شارلوت. (۲۰۰۱). حقوق زنان به عنوان حقوق بشر. مجله حقوق بشر، شماره ۲، صص ۴۸۵-۵۰۲.
بوردیو، پیر. (۲۰۰۱). سلطه مردانه. تهران: نشر ثالث.
بریثویت، جان. (۲۰۰۲). عدالت ترمیمی و تنظیم پاسخگو. تهران: انتشارات میزان.
برگمان، نیلس. (۲۰۱۳). مقابله با خشونت خانگی در اروپا. فصلنامه حقوق تطبیقی، شماره ۲۰، صص ۲۱۶-۲۳۲.
چارلزوورث، هیلاری. (۲۰۰۵). توسعه جنسیتی در حقوق بینالملل. مجله حقوق بینالملل، شماره ۱۸، صص ۵-۲۵.
دالی، کاتلین. (۲۰۰۶). عدالت ترمیمی و تعرض جنسی. فصلنامه جرمشناسی، شماره ۴۶، صص ۶۰۳-۶۳۸.
دالی، کاتلین. (۲۰۱۱). پاسخهای عدالت به خشونت جنسی. تهران: نشر میزان.
دالی، کاتلین و استابز، جولی. (۲۰۰۶). درگیری فمینیستی با عدالت ترمیمی. نظریه جرمشناسی، شماره ۱۰، صص ۹-۲۸.
داف، آنتونی و همکاران. (۲۰۰۷). عدالت کیفری و حقوق بشر. تهران: انتشارات سمت.
دوگان، کالین و ابوشرف، روضه. (۲۰۰۶). جبران خشونت جنسی در گذارهای دموکراتیک. در: جبران در عدالت انتقالی، تهران: نشر میزان، صص ۶۲۳-۶۴۹.
زهر، هوارد. (۲۰۰۲). عدالت ترمیمی. تهران: انتشارات جنگل.
سازمان ملل متحد. (۱۹۴۸). اعلامیه جهانی حقوق بشر.
سازمان ملل متحد. (۱۹۶۶). میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی.
سازمان ملل متحد. (۱۹۷۹). کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان (سِداو).
سازمان ملل متحد. (۱۹۸۵). اعلامیه اصول بنیادین عدالت برای بزهدیدگان جرم و سوءاستفاده از قدرت.
سازمان ملل متحد. (۲۰۰۵). اصول و رهنمودهای اساسی حق جبران برای قربانیان نقض فاحش حقوق بشر.
سازمان ملل زنان. (۲۰۲۰). راهنمای قانونگذاری در زمینه خشونت علیه زنان. نیویورک: انتشارات سازمان ملل.
سازمان ملل زنان. (۲۰۲۱). اندازهگیری همهگیری خاموش: خشونت علیه زنان در دوران کووید-۱۹. نیویورک: انتشارات سازمان ملل.
سازمان بهداشت جهانی. (۲۰۱۳). پاسخ به خشونت شریک صمیمی و خشونت جنسی. ژنو: انتشارات سازمان بهداشت جهانی.
سن، آمارتیا. (۱۹۹۹). توسعه به مثابه آزادی. تهران: نشر نی.
شلتون، دینا. (۲۰۱۵). جبران در حقوق بینالملل. تهران: انتشارات خرسندی.
شورای اروپا. (۲۰۱۱). کنوانسیون استانبول: پیشگیری و مبارزه با خشونت علیه زنان و خشونت خانگی.
سازمان کشورهای آمریکایی. (۱۹۹۴). کنوانسیون بِلِم دو پارا: منع، پیشگیری و مجازات خشونت علیه زنان.
گارسیا‑مورنو، کلودیا و همکاران. (۲۰۱۵). پاسخ نظام سلامت به خشونت علیه زنان. مجله لانست، شماره ۳۸۵، صص ۱۵۶۷-۱۵۷۹.
گاوریلیدس، تئو. (۲۰۰۷). نظریه و عمل عدالت ترمیمی. تهران: انتشارات جنگل.
فردمن، ساندرا. (۲۰۱۱). تبعیض و حقوق بشر: مطالعه موردی جنسیت. تهران: نشر میزان.
فریزر، نانسی. (۲۰۰۹). عدالت در مقیاس جهانی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
کاسینز، آن. (۲۰۰۶). ایجاد توازن میان حقوق قربانیان تعرض جنسی و متهمان. مجله حقوقی ملبورن، شماره ۳۰، صص ۶۹-۱۰۴.
کانل، رابین. (۲۰۰۵). مردانگیها. تهران: نشر آگه.
کمیته سِداو. (۱۹۹۲). توصیه عمومی شماره ۱۹: خشونت علیه زنان.
کمیته سِداو. (۲۰۱۵). توصیه عمومی شماره ۳۳: دسترسی زنان به عدالت.
کمیته سِداو. (۲۰۱۷). توصیه عمومی شماره ۳۵: خشونت مبتنی بر جنسیت علیه زنان.
دیوان اروپایی حقوق بشر. (۲۰۰۹). رأی پرونده Opuz در برابر ترکیه.
دیوان اروپایی حقوق بشر. (۲۰۱۳). رأی پرونده Eremia در برابر مولداوی.
دفتر سازمان ملل در امور مواد مخدر و جرم. (۲۰۲۰). راهنمای پاسخهای عدالت کیفری حساس به جنسیت به خشونت علیه زنان. وین: انتشارات سازمان ملل.
دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر. (۲۰۱۸). چارچوب حقوقی و پاسخ به خشونت علیه زنان. ژنو: انتشارات سازمان ملل.
تمکین، جنیفر و کراهه، باربارا. (۲۰۰۸). تعرض جنسی و شکاف عدالت. تهران: انتشارات میزان.
جردن، جان. (۲۰۰۴). سخن یک زن: پلیس، تجاوز و فرآیند گزارشدهی. مجله جرمشناسی بریتانیا، شماره ۴۱، صص ۶۷۹-۷۰۶.
هرمان، جودیت لوئیس. (۲۰۰۵). عدالت از منظر قربانی. خشونت علیه زنان، شماره ۱۱، صص ۵۷۱-۶۰۲.
استابز، جولی. (۲۰۰۷). خشونت خانگی و ایمنی زنان: چالشهای فمینیستی با عدالت ترمیمی. مجله حقوقی سیدنی، شماره ۲۹، صص ۱۶۵-۱۹۰.
والکلیت، ساندرا. (۲۰۱۸). قربانی جرم. تهران: نشر میزان.
مککوئیگ، روناک. (۲۰۱۱). حقوق بشر بینالمللی و خشونت خانگی. تهران: انتشارات خرسندی.
مری، سالی انگل. (۲۰۰۶). حقوق بشر و خشونت جنسیتی. تهران: نشر نی.
مری، سالی انگل. (۲۰۰۹). خشونت جنسیتی: چشماندازی فرهنگی. تهران: انتشارات جامعهشناسان.
مارشال، تونی. (۱۹۹۹). عدالت ترمیمی: مروری کلی. تهران: انتشارات میزان.
نوسبام، مارتا. (۲۰۱۱). ظرفیتهای انسانی و عدالت اجتماعی. تهران: نشر نی.
نوواک، مانفرد. (۲۰۰۵). میثاق حقوق مدنی و سیاسی: تفسیر. تهران: انتشارات خرسندی.
لاتین
Connell, R. W. (2005). Masculinities (2nd ed.). Berkeley: University of California Press.
ECtHR (European Court of Human Rights). (2014). T.M. and C.M. v. Moldova. Application No. 11/26608.
IACtHR (Inter-American Court of Human Rights). (2009). González et al. ("Cotton Field") v. Mexico.
