بررسی نقش رسانهها در مشارکت فعال جامعه در توسعه پایدار: طراحی مدل مفهومی برای ایران
الموضوعات : فرهنگیعلیرضا تاجریان 1 , افسانه مظفری 2 , حسینعلی جاهد 3 , هادی خانیکی 4
1 - دانشجوی دکتری ، گروه علوم ارتباطات، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران.
2 - دانشیار، گروه علوم ارتباطات، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران
3 - دانشیار، گروه مدیریت آموزشی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 - استاد، گروه علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
الکلمات المفتاحية: توسعه پایدار, رسانههای سنتی, رسانههای نوین, مشارکت اجتماعی, سواد رسانهای, مدل مفهومی.,
ملخص المقالة :
مشارکت عمومی، یکی از ارکان اساسی تحقق توسعه پایدار است و رسانهها نقش کلیدی در تسهیل و تقویت آن ایفا میکنند. با این حال، در ایران، علیرغم وجود زیرساختهای ارتباطی گسترده، مشارکت فعال جامعه در توسعه پایدار همچنان با چالشهایی مواجه است. هدف این پژوهش، طراحی مدل مفهومی برای تبیین نقش رسانههای سنتی و نوین در مشارکت فعال جامعه در توسعه پایدار ایران است. این مقاله، با بهرهگیری از مرور نظاممند ادبیات، تحلیل نظریههای ارتباطات و توسعه و همچنین دیدگاههای خبرگان حوزه رسانه و توسعه، به شناسایی متغیرهای کلیدی مؤثر بر مشارکت اجتماعی پرداخته است. روش پژوهش، کیفی از نوع تحلیل تماتیک بوده و دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با 20 نفر از خبرگان حوزه رسانه، توسعه پایدار و سیاستگذاری فرهنگی و همچنین تحلیل ۱۵ سند سیاستی داخلی و بینالمللی جمعآوری و با استفاده از نرمافزار MAXQDA تحلیل شده است. یافتهها نشان میدهد که مؤلفههایی همچون سواد رسانهای، اعتماد عمومی، شفافیت اطلاعات و تعامل دوسویه، نقش میانجیگر در رابطه میان رسانهها و مشارکت عمومی دارند. همچنین، همگرایی رسانههای سنتی و نوین به عنوان بستری برای افزایش اثربخشی پیامهای توسعهای و تقویت مشارکت فعال شناسایی شده است. تحلیل اسناد نیز نشان داد که بین دیدگاههای خبرگان و محتوای سیاستهای موجود، شکاف قابلتوجهی وجود دارد؛ بهگونهای که در اسناد داخلی، نقش رسانههای نوین، سواد رسانهای، اعتماد عمومی و همگرایی رسانهای به طور کامل مورد توجه قرار نگرفته است. این مقاله با ارائه مدل مفهومی، مسیر پژوهشهای آتی را برای آزمون تجربی روابط شناساییشده هموار میسازد و پیشنهادات سیاستی مشخصی را در قالب مدل زنجیرهای «آگاهیبخشی، توانمندسازی، اعتمادسازی، همافزایی و بسترسازی» برای بهبود نقش رسانهها در تقویت مشارکت عمومی در ایران ارائه میدهد.
فهرست منابع:
احمدی، س. (۱۴۰۲). نقش رسانههای نوین در ترویج فرهنگ توسعه پایدار. مجله علوم ارتباطات، ۱۲(۴)، ۶۰-۷۵.
رضایی، ع. (۱۴۰۳). بررسی تأثیر رسانههای جمعی بر مشارکت شهروندان در برنامههای توسعه پایدار. مجله مطالعات رسانهای، ۱۸(۲)، ۸۵-۱۰۲.
رضاپور نیازی، م.، و درجزی، س. (۱۳۹۷). شکاف دیجیتال و نقش آن در نابرابری اطلاعاتی در ایران. فصلنامه پژوهشهای ارتباطی، ۲۵(۳)، ۴۵-۶۸.
سامآرام، ع.، و جعفری، ا. (۱۳۸۹). رسانههای سنتی و نوین راهگشای ارتباطهای مشارکتی در جامعه روستایی ایران. مجله توسعه روستایی، ۳(۲)، ۳۵-۵۵.
سازمان ملل متحد. (۱۳۹۴). اهداف توسعه پایدار (SDGs): دستور کار ۲۰۳۰ برای توسعه پایدار. نیویورک: انتشارات سازمان ملل متحد.
شریفی، م. (۱۴۰۰). تحلیل تطبیقی رسانههای سنتی و نوین در ارتقای شاخصهای توسعه پایدار. مجله علوم ارتباطات، ۱۱(۳)، ۳۰-۵۲.
کریمی، ز. (۱۴۰۱). بررسی نقش رسانههای جمعی در توسعه پایدار شهری. فصلنامه مدیریت شهری، ۲۱(۱)، ۵۰-۷۰.
گزارش بروندتلند. (۱۹۸۷). آینده مشترک ما: گزارش کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه. سازمان ملل متحد.
موسوی، م. س. (۱۴۰۲). بررسی تطبیقی کارکرد رسانههای سنتی و نوین در آموزش توسعه پایدار. پژوهشهای ارتباطی، ۲۹(۳)، ۷۰-۹۵.
یونسکو. (۲۰۲۰). رسانه و توسعه پایدار: چشماندازی جهانی (ترجمه م. حسینی). تهران: انتشارات سازمان یونسکو.
منابع انگلیسی
American Psychological Association. (2017). Ethical principles of psychologists and code of conduct. Washington, DC: American Psychological Association.
Atanasova, D. (2019). Framing sustainability: The role of media in shaping public attitudes toward climate change. Journal of Environmental Communication, 13(2), 210-228. https://doi.org/10.1080/17524032.2018.1533498
Ball-Rokeach, S. J., & DeFleur, M. L. (1976). A dependency model of mass-media effects. Communication Research, 3(1), 3-21. https://doi.org/10.1177/009365027600300101
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Castells, M. (2012). Communication power (2nd ed.). Oxford University Press.
Choi, H., & Kessler, M. (2025). The role of Korean media in sustainable tourism attitudes: The impact of K-dramas on American consumers. Journal of Sustainable Tourism, 33(2), 112-130.
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
Fetters, M. D., Curry, L. A., & Creswell, J. W. (2013). Achieving integration in mixed methods designs—Principles and practices. Health Services Research, 48(6pt2), 2134-2156. https://doi.org/10.1111/1475-6773.12117
Gale, N. K., Heath, G., Cameron, E., Rashid, S., & Redwood, S. (2013). Using the framework method for the analysis of qualitative data in multi-disciplinary health research. BMC Medical Research Methodology, 13(1), 117. https://doi.org/10.1186/1471-2288-13-117
Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Chicago: Aldine Publishing Company.
Godwin, S. (2023). Traditional media in the digital age: Continuity and change. London: Routledge.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis (7th ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.
IPCC. (2021). Climate change 2021: The physical science basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge: Cambridge University Press.
Jakobsson, P., Lindgren, S., & Svensson, J. (2024). The future of the Nordic media model: Challenges and opportunities in the digital age. Nordicom Review, 45(1), 105-125.
Jenkins, H. (2006). Convergence culture: Where old and new media collide. New York: New York University Press.
Kim, H. N., Park, S., & Lee, J. (2020). Media trust and public participation in sustainable development: A comparative study of South Korea and Singapore. Asian Journal of Communication, 30(2), 95-115. https://doi.org/10.1080/01292986.2020.1717956
Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). New York: Guilford Press.
Kvale, S., & Brinkmann, S. (2015). InterViews: Learning the craft of qualitative research interviewing (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
Lim, S. S. (2025). Youth participation in new media: Promoting green behaviors in Singapore. Journal of Youth Studies, 28(1), 45-62.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Beverly Hills, CA: Sage Publications.
Livingstone, S. (2009). Media literacy: Ambiguities and challenges. In S. Livingstone (Ed.), Children and the media (pp. 32-48). London: Routledge.
Lugmayr, A., & Dal Zotto, C. (2021). Media convergence: A comprehensive framework for understanding the digital transformation of media. Journal of Media Business Studies, 18(1), 30-50.
McCombs, M. E., & Shaw, D. L. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36(2), 176-187. https://doi.org/10.1086/267990
McQuail, D. (2011). McQuail's mass communication theory (6th ed.). London: Sage Publications.
Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). San Francisco: Jossey-Bass.
Napoli, P. M. (2011). Audience evolution: New technologies and the transformation of media audiences. New York: Columbia University Press.
Nordenstreng, K. (2017). Media policy in a changing world: The Nordic model and beyond. Nordicom Review, 38(2), 65-85.
Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1-13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
Oh, K., & Larson, J. (2020). Digital development and media in Korea: A historical-network analysis. Korean Journal of Communication Studies, 28(4), 78-95.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York: Simon & Schuster.
Servaes, J. (2015). Communication for development and social change. London: Sage Publications.
Syvertsen, T., Enli, G., Mjøs, O. J., & Moe, H. (2014). The media welfare state: Nordic media in the digital era. Ann Arbor: University of Michigan Press.
UNESCO. (2020). Media and sustainable development: A global perspective. Paris: UNESCO Publishing.
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. New York: United Nations.
United Nations. (2018). Singapore national SDG report: Progress and challenges. Singapore: UN Office for Sustainable Development.
United Nations. (2023). The sustainable development goals report 2023. New York: United Nations.
