نانوکامپوزیتهای پلیمری پیشرفته برای جذب انتخابی CO₂ : از طراحی تا کاربرد در کاهش گازهای گلخانهای
الموضوعات :
1 - کارشناسی ارشد مهندسی شیمی دانشگاه باهنر کرمان
الکلمات المفتاحية: نانوکامپوزیت پلیمری, جذب انتخابی, دیاکسید کربن, گازهای گلخانهای, عاملیت آمینی ,
ملخص المقالة :
افزایش غلظت دیاکسید کربن در اتمسفر به عنوان اصلیترین گاز گلخانهای، نیاز به فناوریهای کارآمد و جدید جذب را ضروری ساخته است. روشهای سنتی مانند جذب با آمینهای مایع دارای معایبی مانند مصرف انرژی بالا، خوردگی تجهیزات و تخریب حلال هستند. در این میان، جاذبهای جامد به ویژه نانوکامپوزیتهای پلیمری به دلیل سطح ویژه بالا، قابلیت عاملیتدهی و سهولت بازیافت اهمیت گستردهای یافتهاند. در این مقاله مروری، اصول طراحی، مکانیسمهای جذب (فیزیکی، شیمیایی و ترکیبی)، انواع ماتریسهای پلیمری (پلیایمید، پلیسولفون، پلیاتیلنایمین) و نانوپرکنندههای مؤثر (چارچوبهای آلی‑فلزی، اکسید گرافن، نانولولههای کربنی، نانوسیلیکای متخلخل) بررسی شده است. نتایج نشان میدهد که با عاملیتدهی آمینی، انتخاب بهینه نانوپرکننده و همچنین، ترکیب همزمان جذب فیزیکی و شیمیایی، میتوان بهبود قابل توجهی در عملکرد مشاهده کرد. روشهای ساخت شامل اختلاط محلولی، قالبگیری مذاب و پلیمریزاسیون درجا هستند. چالشهای اصلی شامل پایداری در برابر رطوبت، هزینه بالای نانوپرکنندهها و مقیاسپذیری فرآیند میباشد. کاربردهای مهم این فناوری عبارتند از جداسازی دیاکسید کربن از دودکش نیروگاهها، شیرینسازی گاز طبیعی و جذب مستقیم از هوا. با پیشرفت سنتز سبز و توسعه غشاهای ماتریس ترکیبی، نانوکامپوزیتهای پلیمری چشماندازی امیدبخش برای داشتن آیندهای کم کربن ارائه میدهند. بهینهسازی همزمان اجزاء و شرایط عملیاتی، کلید دستیابی به عملکرد صنعتی مطلوب خواهد بود.
1. Forster P. M., et al., Indicators of Global Climate Change 2023: annual update of large-scale indicators of the state of the climate system and human influence, Earth System Science Data, 16(6), 2625-2658, 2024.
2. Lee H., Romero J. (Eds.), IPCC, 2023: Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC, Geneva, Switzerland, 2023.
3. Dutcher B., Fan M., Russell A. G., Amine-based CO₂ capture technology development from the beginning of 2013—a review, ACS Applied Materials & Interfaces, 7, 2137-2148, 2015.
4. Wang Q., Luo J., Zhong Z., Borgna A., CO₂ capture by solid adsorbents and their applications: current status and new trends, Energy & Environmental Science, 4, 42-55, 2011.
5. Samanta A., Zhao A., Shimizu G. K., Sarkar P., Gupta R., Post-combustion CO₂ capture using solid sorbents: a review, Industrial & Engineering Chemistry Research, 51, 1438-1463, 2012.
6. Xu X., Song C., Andresen J. M., Miller B. G., Scaroni A. W., Novel polyethylenimine-modified mesoporous molecular sieve of MCM-41 type as high-capacity adsorbent for CO₂ capture, Energy & Fuels, 16, 1463-1469, 2002.
7. Lin Y. S., Polymer nanocomposite membranes for CO₂ capture, Journal of Membrane Science, 639, 119763, 2021.
8. Hoffman J., et al., Role of polymer architecture in CO₂ capture from air using supported poly(alkylenimine)s: linear vs branched polymers, ACS Applied Polymer Materials, 7, 15671-15681, 2025.
9. Furukawa H., Cordova K. E., O'Keeffe M., Yaghi O. M., The chemistry and applications of metal-organic frameworks, Science, 341, 1230444, 2013.
10. Zhao D. L., Zhao Y. G., Graphene oxide–polyethylenimine composite for CO₂ capture: effect of loading and crosslinking, Journal of CO₂ Utilization, 39, 101166, 2020.
11. Bai L., Jiang X., Deng Y., Wang S., Liu H., Amine-functionalized CNTs@mSiO₂ with short radical mesochannels for fast and efficient CO₂ capture, Journal of Materials Chemistry A, 13, 30065-30072, 2025.
12. Chung T. S., Jiang L. Y., Li Y., Kulprathipanja S., Mixed matrix membranes (MMMs) comprising organic polymers with dispersed inorganic fillers for gas separation, Progress in Polymer Science, 32, 483-507, 2007.
13. Samanta A., Zhao A., Shimizu G. K. H., Sarkar P., Gupta R., Post-Combustion CO2 Capture Using Solid Sorbents: A Review, Industrial & Engineering Chemistry Research, 51, 1438-1463, 2012.
14. Kishor R., Ghoshal A. K., Amine‐Impregnated Mesoporous Silica for CO2 Capture: A Review, Chemical Engineering Journal, 413, 127757, 2021.
15. Xu X., Song C., Andresen J. M., Miller B. G., Novel polyethylenimine-modified mesoporous molecular sieve of MCM-41 type as high-capacity adsorbent for CO2 capture, Energy & Fuels, 16, 1463-1469, 2002.
16. Zhang Z., Yao Z. Z., Xiang S., Chen B., Perspective of microporous metal–organic frameworks for CO2 capture and separation, Energy & Environmental Science, 7, 2868-2899, 2014.
17. Robeson L. M., The upper bound revisited, Journal of Membrane Science, 320, 390-400, 2008.
18. Furukawa H., Cordova K. E., O'Keeffe M., Yaghi O. M., The Chemistry and Applications of Metal-Organic Frameworks, Science, 341, 1230444, 2013.
19. Zhao D. L., Zhao Y. G., Zhang Y. H., Graphene oxide–polyethylenimine composite for CO2 capture: effect of loading and crosslinking, Journal of CO2 Utilization, 39, 101166, 2020.
20. Su F., Lu C., Polyethylenimine-functionalized multi-walled carbon nanotubes for CO2 capture, Chemical Engineering Journal, 215-216, 749-755, 2013.
21. Ma P. C., Siddiqui N. A., Marom G., Kim J. K., Dispersion and functionalization of carbon nanotubes for polymer-based nanocomposites: A review, Composites Part A, 41, 1345-1367, 2010.
22. Pavlidou S., Papaspyrides C. D., A review on polymer–layered silicate nanocomposites, Progress in Polymer Science, 33, 1119-1198, 2008.
23. Liu Y., Wang J., Zhang Y., Wu H., In situ polymerization of polyamide 6/functionalized MWCNT nanocomposites for CO2 separation, Journal of Applied Polymer Science, 137, 48956, 2020.
24. Pang S. H., Lively R. P., Water-Enhanced CO2 Capture by Solid Amine Sorbents, ChemSusChem, 12, 2121-2125, 2019.
25. Jana A., Modi A., Recent progress on functional polymeric membranes for CO₂ separation from flue gases: A review, Carbon Capture Science & Technology, 11, 100204, 2024.
26. Sun L., Li Q., Li K., et al., State-of-the-art polymeric membranes and polymer derived membranes for simultaneous CO₂ and H₂S removal from sour natural gas, Frontiers of Chemical Science and Engineering, 19, 40, 2025.
27. Robertson M., et al., Polymer Sorbent Design for the Direct Air Capture of CO₂, ACS Applied Polymer Materials, 6, 14169-14189, 2024.
28. Sharma S., et al., Recent advances in sustainable biopolymer-based nanocomposites for smart food packaging: A review, International Journal of Biological Macromolecules, 278, 135-150, 2024.
29. Rahman M. M., et al., A review of nanostructured carbon dioxide sensors based on electrical and thermal conductivity, Results in Engineering, 25, 102-118, 2025.
