مطالعه پدیدارشناختی تجربه زیستة کلیشههای جنسیتی در خانواده توسط زنان و دختران بندر لنگه با استفاده از مدل کلایزی
الموضوعات : فرهنگیصادق زحمت زاد خوری 1 , علیرضا خدامی 2 , کرامت اله راسخ 3
1 - دانشجوی دکتری ،گروه علوم اجتماعی،واحد جهرم، دانشگاه آزاد اسلامی، جهرم، ایران
2 - استادیار گروه جامعه شناسی، واحدجهرم، دانشگاه ازاد اسلامی، جهرم، ایران.
3 - دانشیار گروه علوم اجتماعی، واحد جهرم، دانشگاه آزاد اسلامی، جهرم، ایران.
الکلمات المفتاحية: کلیشة جنسیتی, تجربه زیسته, پدیدارشناسی, مدل کلایزی, زنان و دختران. ,
ملخص المقالة :
هـدف پـژوهش حاضـر مطالعه پدیدارشناختی تجربه زیستة کلیشههای جنسیتی در خانواده توسط زنان و دختران بندر لنگه با استفاده از مدل کلایزی است. برای این کار از روش پدیدارشناسی توصیفی استفاده شده است. در مطالعه حاضر نیز محدودیتی در مورد محل جمعآوری اطلاعـات وجـود نداشت و شرکتکنندگان در پـژوهش از افـرادی که تجربه زیستی کلیشه جنسیتی داشتند انتخاب شدند. ایـن افـراد زنـان و دختران 15 تا ۲۴ساله شهر بندر لنگه بودند که واجد معیارهای ورود به پژوهش بوده و تمایل به شرکت در این مطالعه داشتند. زمـان دسترسی محقق به اشباع دادهها ادامه یافت. در نهایـت تعداد 12 نفر در این مطالعه شرکت نمودند. بهاینترتیب بر اساس سـه مرحلـه اول روش کلایـزی، مفاهیم استنباط شده از مصاحبه با شرکتکنندگان در کدهای متفاوت قرار گرفت. در مرحله بعد سعی شد تا کدهای استخراج شده در دستهبندیهای خاص موضوعی قرار داده شود. به این منظور، ابتدا زیر مجموعههایی ایجـاد شد که از ادغام آنها دستههای فرعی شکل گرفـت و از ترکیب چند دسته فرعی نهایتاً مفاهیم اصـلی پـژوهش به وجود آمد. در نهایت کلیه مفاهیم استنباط شده در دو مفهوممحوری «نگرش جنسیتی» و «موقعیت نابرابر» جای گرفت. نتایج پژوهش نشان داد: باور افراد به تفاوتهای جنسیتی در تواناییهای مختلف و تقسیم کار اجتماعی به نابرابری جنسیتی تبدیل شده و آن همواره توسط کلیشههای جنسیتی موجبات طبقهبندی جنسی و برچسبزنی جنسیتی را فراهم کرده است. در جامعه در حال گذار ایران با اختلال در ساختارها و شالودههای سنتی حاکم بر جامعه، تغییر و دگرگونی در نگرشها و نقشهای اجتماعی زنان و دختران به وجود آمده است. خانواده و نقشهای درون آن دستخوش دگرگونیهای معناداری شده است. پذیرش کلیشههای جنسیتی توسط افراد و شکلگیری نگرش جنسیتی در آنها میتواند موجب گردد تا آنها با اتخاذ نگرش و موضعی خاص، احساس، ادراک و ارزیابی متفاوتی از پدیدههای اجتماعی و فرهنگی داشته و بالطبع رفتارهای متفاوت و متمایزی در قبال آن انجام دهند.
منابع
اعزازی، شهلا (1389)، جامعه شناسی خانواده (با تاکید بر نقش، ساختار و کارکرد خانواده در دوران معاصر)، تهران، ناشر روشنگران و مطالعات زنان.
بشارده، شیدا (1400)، پیشبینی کیفیت زندگی بر اساس تجربه رویدادهای تبعیضآمیز جنسیتی و همنوایی با هنجارهای زنانه باواسطه گری خود خاموشی، کازرون، دانشکده ادبیات و علومانسانی.
راسخ، کرامت اله (1391) فرهنگ جامع جامعه شناسی و علوم انسانی، جهرم، دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم، چاپ اول، جلد دوم.
عراقیان، سپیده (1398)، بررسی رابطه بین کلیشههای جنسیتی و رضایت زناشویی: نقش میانجی سوگیری شناختی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه خیام.
عبداللهزاده، نسیم، بلند همتان، کیوان، زبردست، محمد امجد (1397) تحلیل روایتِ زنان از نابرابری های جنسیتی در میدانِ آموزش مورد مطالعه: زنانِ مناطقِ حاشیه ای نایسر ِشهرِ سنندج، برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، پاییز ، شماره ۳۶، 175 -20 .
رضوانی، مهدیه و زنجانی زاده، هما (1394): بررسی عوامل موثر بر تقسیم کار در خانواده؛ مطالعه موردی: زنان متاهل شاغل در آموزش و پرورش شهر مشهد، مجله: مطالعات اجتماعی روانشناختی زنان.
سفیری خدیجه، زارع زهرا (1396)، بررسی ارتباط کلیشههای جنسیتی و تضاد نقشهای زناشویی در زوجهای جوان، پژوهشنامه علوم انسانی، بهار.
فلیک، اووه (1400)، درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه هادی جلیلی. تهران: نشر نی.
گرت، استفانی (1396)، جامعه شناسی جنسیت، ترجمه کتایون بقایی، تهران، نشر دیگر.
لطف آبادی، حسین (1388)، روش شناسی پژوهش درروان شناسی و علوم تربیتی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
معقول، محمدرضا (1400)، بررسی رابطه ارتقای شغلی و تبعیض جنسیتی با تاکید بر نقش میانجب عدالت سازمانی و تعدیلگری اعتقادات ضد مردان، لنگرود، موسسه آموزش عالی قدیر.
میر شمس شهشهانی، شهلا؛ طباطبایی، آسیه السادات؛ امینیان، احسان (1397)، بازنمایی کلیشههای جنسیتی در موسیقی رپ فارسی مسائل اجتماعی ایران، سال نهم، شماره 1، بهار و تابستان، صص 146-125.
Bussy, Kay & Bandora, Albert(2004)ThePsychologyofGender,Editors:Alice H. Eagly, Ann E. Beall, Robert J. Sternberg; New York & London
Casey, Neil [et.al] (2021) Television Studies: The Key Concepts, London & New York: Routledg.
Correll, S.J. (2006) Gender and the Career Choice Process: The Role of Biased Self Assessments. American Journal of Sociology 106, 1691– 1730.
Hyde, Janet Shibley, and Marcia C. Linn (1988) ''Gender Differences in Verbal Ability: A Meta-Analysis.'' Psychological Bulletin 104(1):53-69.
Meyers, Diana Tietjens (2020) Gender in the Mirror: Cultural of Imagery and Womens Agency, USA: New York: Oxford University Press.
Stanley L. and Wise S.2021 What's wrong with Socialization? In: S. Jackson and S.
