مسئولیت حقوقی ناشی از تصمیمگیری الگوریتمی در تریاژ اورژانس
الموضوعات : حقوق پزشکیسوگند خدابنده 1 , فاطمه مهدوی 2
1 - کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 - استادیار فقه و مبانی حقوق اسلامی ، گروه الهیات، فقه و مبانی حقوق اسلامی، داتشکده علوم انسانی، واحد قائم شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائم شهر، ایران.
الکلمات المفتاحية: هوش مصنوعی, تریاژ اورژانس, مسئولیت حقوقی, الگوریتمهای تصمیمگیری, حقوق پزشکی, خطای پزشکی,
ملخص المقالة :
هوش مصنوعی به عنوان ابزاری مؤثر در بهبود تصمیمگیری پزشکی، به ویژه در فرایند تریاژ اورژانس، نقش بسزایی دارد و میتواند سرعت و دقت تشخیص را افزایش دهد. با این حال، استفاده از الگوریتمهای تصمیمگیری در محیط بالینی چالشهای حقوقی و اخلاقی متعددی ایجاد کرده است، از جمله تعیین مسئولیت مدنی و قانونی در صورت بروز خطاهای پزشکی. مسئولیت ناشی از استفاده از هوش مصنوعی میتواند میان پزشک، طراح الگوریتم و مؤسسه درمانی تقسیم شود و نیازمند چارچوبهای قانونی روشن است. از منظر فقهی و حقوق اسلامی، شخصیت حقوقی و مسئولیت مدنی هوش مصنوعی موضوعی نوظهور و محل بحث است و مستلزم تحلیل دقیق است. این مقاله با هدف بررسی مسئولیت حقوقی ناشی از تصمیمگیری الگوریتمی در تریاژ اورژانس، مروری بر مبانی نظری، مطالعات خارجی و داخلی و چالشهای حقوقی و اخلاقی ارائه میدهد و در نهایت راهکارهایی برای کاهش ریسکهای حقوقی و حفاظت از بیماران پیشنهاد میکند.
1. Abassi, M., & Teymouri, M. (2023). A review of the ethical and legal challenges of applying artificial intelligence in the health system. Journal of Medical Ethics, 17(48), 1–11. [In Persian]
2. Abualruz, H., Yasin, I., Abu Sabra, M. A., Abunab, H. Y., Azayzeh, R., Zubidi, Y., Emad, S., & Alriyati, B. (2025). The role of artificial intelligence in enhancing triage decisions in healthcare settings: A systematic review. Applied Nursing Research, 86, 152024. [In Persian]
3. Almulihi, Q. A., Alquraini, A. A., Almulihi, F. A. A., Alzahid, A. A., Al Qahtani, S. S. A. J., Almulhim, M., Alqhtani, S. H. S., Alnafea, F. M. N., Mushni, S. A. S., Alaqil, N. A., Assiri, M. I. F., & Maghraby, N. H. (2024). Applications of artificial intelligence and machine learning in emergency medicine triage: A systematic review. Medical Archives, 78(3), 198–206.
4. Alomari, L. M., Alshammari, M. M., Arbaeen, A. O., Alshehri, R. A., & Almalki, H. S. (2025). Safety and accuracy of AI in triaging patients in the emergency department. International Journal of Emergency Medicine, 18(1), 243.
5. Bagheri, P. (2024). Legal personality and civil liability of artificial intelligence: Legal challenges and solutions. Journal of Law and Legal Policies. [In Persian]
6. Bottomley, D., & Thaldar, D. (2023). Liability for harm caused by AI in healthcare: An overview of the core legal concepts. Frontiers in Pharmacology, 14, 1297353.
7. Camacho Clavijo, S. (2024). AI assessment tools for decision-making on telemedicine: Liability in case of mistakes. Discover Artificial Intelligence, 4, 24.
8. Delshad, S., Dontaraju, V. S., & Chengat, V. (2021). Artificial intelligence-based application provides accurate medical triage advice when compared to consensus decisions of healthcare providers. Cureus, 13(8), e16956. [In Persian]
9. Golparvar, B. (2025). The impacts of artificial intelligence on medical law. In Proceedings of the 14th International and National Conference on Management, Accounting and Law Studies, Tehran, Iran.
10. Hamedi, H., Moradi, A., & Aghaei Bejestani, M. (2024). Civil liability arising from the use of intelligent robots in the field of medical science. Journal of Law and Theology, 3(2). [In Persian]
11. Iravani, A., Khorsand, A., & Mohammadi, S. B. (2025). Jurisprudential foundations of civil liability arising from the application of artificial intelligence. Journal of Fiqh and Law.
12. Jalali, A. A., & Ghadim Zamaneh, N. (2024). Interaction between artificial intelligence and the right to privacy of medical data. Journal of Law and Higher Education, 2(3). [In Persian]
13. Nateghi, Z., & Badini, H. (2024). An analytical view of civil liability arising from the use of artificial intelligence in medicine with a comparative study. Journal of Medical Law, 18(59), 99–112. [In Persian]
14. Nikbakht Nasrabadi, M., & Abbasi, M. (2024). Feasibility of civil liability arising from the application of artificial intelligence in the medical field. Journal of Health Law. [In Persian]
15. Price, W. N. II, Gerke, S., & Cohen, I. G. (2024). Liability for use of artificial intelligence in medicine. In S. B. Solaiman & I. G. Cohen (Eds.), Research Handbook on Health, AI and the Law (Chap. 9). Edward Elgar Publishing Ltd.
16. Tahernejad, A., Sahebi, A., Salehi Sahl Abadi, A., & Safari, M. (2024). Application of artificial intelligence in triage in emergencies and disasters: A systematic review. BMC Public Health, 24, 3203. [In Persian]
