مسئولیت مدنی پزشکان در خطاهای پزشکی در سیستمهای قضایی و فقه امامیه
الموضوعات : Medical law
1 - کارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، موسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران.
الکلمات المفتاحية: مسئولیت مدنی پزشکان, خطای پزشکی, فقه امامیه, سیستم های قضایی.,
ملخص المقالة :
این پژوهش با رویکردی تطبیقی-تحلیلی، مسئولیت مدنی پزشکان را در سه عرصه حقوقی، فقهی و قضایی واکاوی کرده و با روش شناسی ترکیبی(کتابخانه ای، تحلیلی و تطبیقی)، نظام مسئولیت پزشکی را در سه محور اصلی (مبانی نظری، چالشهای دادرسی و آسیب شناسی رویه قضایی) بررسی میکند. و با پیشنهاد یک نظام ترکیبی با تأکید بر راهکارهای عملی مانند بیمه مسئولیت حرفهای، صندوق جبران خسارت ملی و دادگاههای تخصصی پزشکی، الگویی بهینه ارائه میدهد که هم چالشهای نظام حقوقی ایران (مانند تلفیق ناقص فقه و حقوق مدون و ضعف جبران خسارات معنوی) را پوشش میدهد و هم از تجارب بین المللی (کاهش ۴۰% هزینه دادرسی در سیستمهای بدون تقصیر و کارآمدی نظامهای مختلط) بهره میبرد. نوآوری تحقیق در ارائه "مدل بومی مسئولیت سلسله مراتبی" (تفکیک مسئولیت پزشک، نهادهای درمانی و دولت) و طراحی مکانیسم ضمانت اجرای حکیمانه تلفیق کننده قاعده اتلاف، ماده ۱ مسئولیت مدنی و عدالت ترمیمی است. این الگوی آینده نگر، راهبردی جامع برای اصلاح دادرسی پزشکی، همسو با فقه امامیه و استانداردهای جهانی، پیش میکشد.
1. Accident Compensation Act 1972 (New Zealand).
2. Ahmadi Esfahani, S. M. M., & Rajabzadeh Baghi, M. (2023). [Legal explanation of the nature of obtaining acquittance (Barā’at) and its effect on the civil liability of physicians and medical centers]. Tehran: Journal of Legal Studies, 35(New), 333–351. [In Persian]
3. Al-Hilli, I. (1989). Qawa'id al-Ahkam [The Rules of Jurisprudence] (Vol. 1). Qom: Islamic Publishing Foundation. [In Arabic]
4. Al-Hurr al-Amili, M. (1995). Wasa'il al-Shi'a [The Means of the Shi'a] (Vol. 19). Qom: Mu'assasat Āl al-Bayt. [In Arabic]
5. Al-Najafi, M. H. (1983). Jawahir al-Kalam [The Jewels of Discourse] (Vol. 37). Beirut: Dar Ihya' al-Turath al-Arabi. [In Arabic]
6. Annual Judicial Performance Report. (2022). Tehran: General Prosecutor's Office of Iran. [In Persian]
7. Annual Report on the Medical Expert System (2022). Tehran: Ministry of Justice Publications. [In Persian]
8. Bismark, M. M., & Paterson, R. (2021). No-fault compensation for medical injury: A review of international systems. New Zealand: Health Policy, 125(7), 891-899.
9. Bolam v. Friern Hospital Management Committee [1957]. (London, UK)
10. Brennan, T. A., et al. (1991). Incidence of Adverse Events and Negligence in Hospitalized Patients. Boston, MA: New England Journal of Medicine, 324(6), 370-376.
11. Brennan, T. A., et al. (2006). The Nature and Frequency of Medical Error in Primary Care. London, UK: BMJ, 332(7538), 1958-1960.
12. Civil Liability Law of Iran (1960). Tehran: Iranian Parliament. [In Persian]
13. Code of Criminal Procedure of Iran (2013). Tehran: Islamic Parliament Research Center. [In Persian]
14. Disciplinary Regulations for Medical Practitioners (1999). Tehran: Iranian Medical Council. [In Persian]
15. European Court of Human Rights (2006). Case of Z v. Finland, Application No. 22009/93, (Strasbourg, France)
16. European Court of Human Rights. (2006). Case of Öneryıldız v. Turkey, no. 48939/99. (Strasbourg, France)
17. French Civil Code. Paris: Legifrance.
18. German Civil Code. Berlin: Federal Ministry of Justice.
19. https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/38472. Tehran: Retrieved March 26, 2025.
20. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/patient-safety. Geneva, Switzerland: Retrieved March 28, 2025 ,
21. International Covenant on Civil and Political Rights (1966). New York: United Nations.
22. Islamic Penal Code of Iran (2013). Tehran: Islamic Parliament Research Center. [In Persian]
23. Jafari Nadoushan AA, Rahmani Manshadi H. Civil Liability Arising from Health and Medical Research. Tehran: J Community Health Research. 2023; 12(2): 285-296. [In Persian]
24. Judicial Statistics Center. (2021). Annual Judicial Performance Report. Tehran: Iranian Judiciary Press. [In Persian]
25. Kachalia, A., et al. (2010). Liability Claims and Costs Before and After Implementation of a Medical Error Disclosure Program. Philadelphia, PA: Annals of Internal Medicine, 153(6), 358-365.
26. Loi n° 2002-303 du 4 mars 2002 relative aux droits des malades et à la qualité du système de santé. (Paris, France)
27. Maboudi, J., Fallah, A., & Faghihi, A. (2023). Civil liability of physicians from the perspective of Imamiyyah jurisprudence and Iranian law. Tehran: Iranian Journal of Political Sociology, 5(11), 3809–3823.
28. Makarem Shirazi, N. (2007). Anwar al-Fiqaha [Lights of Jurisprudence] (Vol. 1). Qom: Imam Ali ibn Abi Talib School.
29. Mello, M. M., Frakes, M. D., Blumenkranz, E., & Studdert, D. M. (2020). Medical malpractice litigation in the United States. Boston, MA: New England Journal of Medicine, 382(3), 212-223.
30. Mello, M. M., Frakes, M. D., Blumenkranz, E., & Studdert, D. M. (2020). Medical malpractice litigation in the United States. Boston, MA: New England Journal of Medicine, 382(3), 212-223.
31. Mohammadi, A. (2021). Medical liability in Iran: Between Islamic law and civil law. Tehran : International Journal of Health Policy, 10(2), 80-92. [In Persian]
32. Mohammadi, A. (2021). Medical liability in Iran: Between Islamic law and civil law. Tehran: International Journal of Health Policy, 10(2), 80-92. [In Persian]
33. OECD (2020). Paris, France: "Medical Malpractice Systems: A Comparative Study"
34. Oliphant, K. (2019). No-fault compensation in the EU: A comparative perspective. Oxford, UK: Hart Publishing.
35. Prosser, W. L., & Keeton, W. P. (1984). Prosser and Keeton on Torts (5th ed.). West Publishing. p. 244. St. Paul, Minnesota
36. Sharifi, A. (2010). The foundations of physicians’ civil liability in Imamiyyah jurisprudence Qom: Juristic Research Journal, 2(2), 123–162. Al-Mustafa International University. [In Persian]
37. Studdert, D. M., et al. (2006). Claims, Errors, and Compensation Payments in Medical Malpractice Litigation. Boston, MA: New England Journal of Medicine, 354(19), 283-291.
38. Studdert, D. M., et al. (2023). Medical malpractice reform in the U.S.: A systematic review. Chicago, IL: JAMA, 329(5), 456-468.
39. Tabatabai Yazdi, S. M. (1999). Al-Urwa al-Wuthqa [The Firmest Bond] (Vol. 2). Qom: Islamic Publishing Foundation.
40. United Nations Human Rights Committee. (2007). General Comment No. 32 (para. 35). New York: UN.
41. Yazdi, S. M. K. (2008). Qawa'id fiqh (Civil Section) (Vol. 2). Qom: Islamic Publications. [In Persian]
42. Zahedi, F., & Larijani, B. (2022). Medical error disclosure and mediation in Iran: Challenges and opportunities. Tehran: Journal of Medical Ethics, 48(3), 180-187.
