امکانسنجی زیستجهان دینی در عصر سکولار: نقدی بر مبانی سکولار در اندیشه تیلور با تاکید بر معماری اسلامی
الموضوعات : کلام اسلامی
1 - دکتری معماری اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
الکلمات المفتاحية: زیستجهان دینی, عصر سکولار, چارلز تیلور, معماری اسلامی, توحید فضایی.,
ملخص المقالة :
پژوهش حاضر به بررسی امکان تحقق زیستجهان دینی در عصر سکولار میپردازد و با نقد راهحل انسانمحور چارلز تیلور شامل احیای منابع معنوی در چارچوب مسیحیت یا اومانیسم غیرسکولار، ظرفیت معماری اسلامی را به مثابه بدیل متافیزیکی برای غلبه بر محدودیتهای گفتمان سکولار تحلیل میکند. این پژوهش با روش بینرشتهای ترکیب هرمنوتیک فلسفی، تحلیل فضایی لفور و حکمت اسلامی به نقد راهحل چارلز تیلور برای بحرانهای عصر سکولار -شامل فردگرایی اتمیشده، عقلانیت ابزاری و زوال امر قدسی- میپردازد. یافتهها نشان میدهد راهحل تیلور به دلیل سه محدودیت بنیادین تکیه بر الهیات طبیعی، نسبیانگاری حقیقت و غفلت از وحی بهمثابه برنامه حیات طیبه، قادر به ارائه بدیل رادیکال برای اومانیسم نیست. در مقابل، معماری اسلامی با تجلی سه اصل وحدت در کثرت (مرکزیت مسجد و جهتگیری قبله)، تعادل حریمی (سلسلهمراتب فضای عمومی/خصوصی در خانههای حیاطدار) و اقتصاد اخلاقمحور (پیوند ساختاری بازار و مسجد) نه تنها زیستجهان غیرسکولار را عینیت میبخشد، بلکه با جایگزینی توحید بهجای اومانیسم (نمادپردازی گنبد بهمثابه ربوبیت الهی، نور بهمثابه تجلی نور الانوار) بدیل متافیزیکی برای درمان بحرانهای فضایی عصر سکولار از قبیل بیهویتی، کالاییشدن فضا و گسست اجتماعی ارائه میدهد.
قرآن کریم. (ترجمه محمدمهدی فولادوند). تهران: دارالقرآن الکریم.
اردلان، نادر و لاله بختیار (۱۳۸۰). حس وحدت. ترجمه حمید شاهرخ، اصفهان: نشر خاک.
بورکهارت، تیتوس (1381)، هنر مقدس (اصول و روشها)، ترجمه جلال ستاری، تهران: سروش.
پیرنیا، محمدکریم (1390). آشنایی با معماری اسلامی ایران، چاپ هفدهم، تهران: سروش دانش.
قدردان قراملکی، رضا و فرزین حقپرست و پریسا هاشمپور (1403)، جایگاه معماری مسکن در سبک زندگی اسلامی و مدرن، پژوهشهای اخلاقی، سال 15، شماره 2، صص 379-399.
میرباقری، سید محمدمهدی، (1402)، هنر دین تجدد (گفتارهایی در مبانی هنر)، چاپ پنجم، قم: تمدن نوین اسلامی.
نصر، سیدحسین (1375). هنر و معنویت اسلامی، ترجمه رحیم قاسمیان، تهران: دفتر مطالعات دینی هنر.
نصیرپور، مرضیه الزهرا و محمد نقیزاده و زهرا سادات سعیده زرآبادی (1402)، جایگاه اصل هویت در تبیین مفهوم مجله اسلامی، فصلنامه علمی مطالعات هنر اسلامی، دوره 20، شماره 51، صص 729-754.
Guidetti, M. (2017). The Contiguity of Churches and Mosques. In The Shadow of the Church. Leiden: Brill.
Habermas, J. (2010). An Awareness of What is Missing: Faith and Reason in a Post-Secular Age. Polity Press.
Lefebvre, H. (1991). The Production of Space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Blackwell.
Norberg-Schulz, C. (1980). Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture. Rizzoli.
Taylor, C. (191). The Malaise of Modernity. House of Anansi Press.
Taylor, C. (2007). A Secular Age. Harvard University Press.
