تحلیل ساختار فضایی و خوشهبندی جغرافیایی خودکشی در ایران در سطح شهرستانها
الموضوعات : پژوهش مسائل اجتماعی ایران
1 - استادیار گروه روانشناسی اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاددانشگاهی، تهران، ایران
2 - استادیار گروه پژوهشی توسعه اجتماعی جهاد دانشگاهی، اراک، ایران
الکلمات المفتاحية: خودکشی, تحلیل فضایی, خوشههای جغرافیایی, همبستگی فضایی محلی, نقاط داغ فضایی.,
ملخص المقالة :
خودکشی به عنوان یکی از چالشهای مهم سلامت اجتماعی، در سطح جغرافیایی به طور یکنواخت توزیع نمیشود و الگوهای مکانی متمایزی را نشان میدهد. هدف این پژوهش، تحلیل ساختار فضایی و شناسایی خوشههای مکانی نرخ خودکشی در شهرستانهای ایران طی سال ۱۴۰۲ است. مطالعه حاضر از نوع کمّی با رویکرد تحلیل فضایی مقطعی بوده، واحد تحلیل آن ۴۵۰ شهرستان کشور است. متغیر اصلی، نرخ خودکشی به ازای هر صدهزار نفر جمعیت بود که پس از پالایش دادهها و اتصال به لایههای جغرافیایی بررسی شد. برای تحلیل الگوهای مکانی، مجموعهای از روشهای تحلیل فضایی اکتشافی شامل شاخص خودهمبستگی فضایی کلی موران، شاخصهای خودهمبستگی فضایی محلی و تحلیل نقاط داغ و سرد به کار گرفته شد. نتایج آزمون موران نشان داد که توزیع نرخ خودکشی در سطح شهرستانها دارای خودهمبستگی فضایی مثبت و معنادار است و از الگوی تصادفی تبعیت نمیکند. یافتههای تحلیل محلی نیز وجود خوشههای پرخطر و کمخطر فضایی و الگوهای واگرای مکانی را در بخشهایی از کشور آشکار ساخت. علاوه بر این، نتایج تحلیل نقاط داغ و سرد بیانگر تمرکزهای مکانی معنادار نرخهای بالا و پایین خودکشی بود که در برخی نواحی با خوشههای شناساییشده همپوشانی داشتند. این نتایج بر ناهمگنی و تمرکز فضایی نرخ خودکشی در ایران دلالت داشته، ضرورت توجه به بعد مکانی در تحلیلها و سیاستگذاریهای پیشگیرانه را برجسته میسازد.
جهانی دولت¬آباد، اسماعیل و اسماعیل، عشایری، طاها، محمد شیری (1402) «بررسی رابطۀ شاخصهای کلان اقتصادی با نرخ خودکشی در استانهای کشور: تحلیل ثانویۀ آمارهای 1390-1400»، پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی، سال دوازدهم، شماره 3، صص 41-62.
10.22108/srspi.2023.138482.1921.
Ackermann, K., Erhardt, J., & Freitag, M. (2023) Crafting Social Integration? Welfare State and Volunteering Across Social Groups and Policy Areas in 23 European Countries. Köln Z Soziol, 1(75), 283–304. https://doi.org/10.1007/s11577-023-00881-8.
Asadiyun, Mahboobeh, and Salman Daliri (2023) “Suicide Attempt and Suicide Death in Iran: A Systematic Review and Meta-Analysis Study.” Iran J Psychiatry 18(2): 191–212. https://doi.org/10.18502/ijps. v18i2.12370.
Baller, R. D., & Richardson, K. K. (2009) The "moral" of the story: Applying a narrative framework to the evolution of suicide in small cities. Social Forces, 87(3), 1281–1306.
Berkman, L. F., Glass, T., Brissette, I., & Seeman, T. E. (2000) From social integration to health: Durkheim in the new millennium. Social Science & Medicine, 51(6), 843–857.
Bianca, D. S., Cadet, K., & Terrinieka, W. P. (2025) Exploring spatial dynamics of trauma and substance use among suicide deaths in the United States (2017–2021). Injury Epidemiology, 22(12).
Cheung, Y. T., Spittal, M. J., Parkis, J., & Yip, P. S. F. (2022).Spatial epidemiology of suicide in Hong Kong: associations with urban density and socioeconomic factors. International Journal of Environmental Research and Public Health. https://doi.org/10.3390/ijerph19127369.
Chung, W. H., et al. (2022).Spatiotemporal analysis of suicide clusters for suicide prevention in Hong Kong. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19.
https://doi.org/10.3390/ijerph19.
Fathollahi Sheikh, M., Gorgi, Z., Vazirinejad, R., & Rezaeian, M. (2017) Epidemiology of Self—Burning in Iranian Townships Covered by Shiraz University of Medical Sciences. International Journal of High-Risk Behaviors and Addiction, 7(1), 1–7. https://doi.org/10.5812/ijhrba.67610.
Feizi, R., Panahi, M., Hashemi Nazari, S., & Hajmanouchehri, R. (2025) A Spatial-Temporal Study of the Incidence of Fatal Suicide during the Years 2009 to 2023. Iran J Public Health, 54(10), 2251–2262. https://doi.org/10.18502/ijph.v54i10.20143.
Getis, A. (2010) Spatial autocorrelation. Progress in Human Geography, 19(2), 255–278. https://doi.org/10.1007/978-3-642-03647-7_14.
Gorgi, Z., Sheikh Fathollahi, M., Vazirinejad, R., & Rezaeian, M. (2019) A Comprehensive Spatial Epidemiology of Suicide and Suicide Attempts in Fars Province. Journal of Suicide Prevention, 1. https://doi.org/10.1007/s00127-019-01706-7.
Hashemi Nazari, S. S., Mansori, K., Nazari Kangavari, H., Shojaei, A., & Arsang-Jang, S. (2022) Spatial-temporal analysis of suicide mortality in Iran: Bayesian modeling at the provincial level. Preventive Medicine & Public Health, 55(2), 164–172. https://doi.org/10.3961/jpmph.21.385.
Jiahui, Q., Stephanie, Z., Mark, L., & Michelle, T. (2023) The application of spatial analysis to understanding the association between area-level socio-economic factors and suicide: A systematic review. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol, 58(6), 843-859. https://doi.org/0.1007/s00127-023-02441-z.
Kandula, Sasikiran et al. (2023) County-level estimates of suicide mortality in the USA: a modelling study. The Lancet Public Health, 8(3), 184–193. https://doi.org/10.1016/S2468-2667(22)00290-0.
Kim, D, and Kawachi (2023) “Spatial Inequality and Suicide Risk.” Spatial inequality and health: A structural perspective. 44: 85–104. https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-25246-7.
Kumar, R. (2025) Space-time clustering and Bayesian network modelling of suicide. Journal of Computational Social Science, 8(84). https://doi.org/10.25318/82-003-x201700700001-eng.
Kurita, N., Sugawara, T., Nakamura, F., et al. (2020).Spatiotemporal clusters of suicide in Japan and their association with socioeconomic characteristics. International Journal of Environmental Research and Public Health https://doi.org/10.3390/ijerph17093067.
Lee, J., & Kim, H. (2022) Spatially clustered patterns of suicide mortality rates in South Korea: A geographically weighted regression analysis. BMC Public Health, 22(1), 1234–1245. https://doi.org/10.1186/s12889-022-13433-8.
Maimon, D., & Kuhl, D. C. (2008) Social control and youth suicidality: Situating Durkheim's ideas in a multilevel framework. American Sociological Review, 73(6), 921–943. https://doi.org/10.1177/000312240807300603.
Matthews, S. A., & Yang, T. C. (2012) Exploring the role of the built and social neighborhood environment in moderating stress and health. Annals of Behavioral Medicine, 43(1), 39–47. https://doi.org/10.1007/s12160-012-9384-7.
Rey, G., Jugal, E., Feuillet, A., & Hemon, D. (2009).Ecological association between a deprivation index and mortality in France over the period 1997–2001: variations with spatial scale, degree of urbanicity, age, gender and cause of death. BMC Public Health, 9, 33. https://doi.org/10.1186/1471-2458-9-33.
Rezaeian, M., Dunn, G., St Leger, S., & Appleby, L. (2007).Geographical epidemiology of suicide in the world: a spatial analysis. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology,42(9), 719–726. https://doi.org/10.1007/s00127-007-0225-0.
Rostami, M., Ja lilian, A., Mahdavi, S. A., & Bagheri, N. (2021) Spatial heterogeneity in gender and age of fatal suicide in Iran. J Res Health Sci, 22(1), 1–8. https://doi.org/10.34172/jrhs.2022.76.
Rouzrokh, P., Abbasi Feijani, F., & Moshiri, Y. (2025) The Pooled Prevalence of Attributed Factors of Suicide in Iran: A Systematic Review and Meta-analysis. Arch Iran Med, 44–60. https://doi.org/10.34172/aim.31276.
Sampson, R. J. (2012) Great American City: Chicago and the Enduring Neighborhood Effect. University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/chicago/9780226734569.001.0001.
Soja, E. W. (2010) Seeking spatial justice. in Neapolis: University of Minnesota Press. 978-0-8166-6674-9.
Von Hoene, E., Roess, A., Leah, M. A., Yang, R., & Anderson, T. (2025). Identifying Geographic Disparities in Suicide Determinants Across United States Counties with Spatial Modeling. Proceedings of the International Cartographic Association, 7(14), 1–8. https://doi.org/10.5194/ica-proc-6-146-2025.
Wang, Y., Wang, L., Li, Z., et al. (2021).Spatiotemporal clustering of suicide mortality in mainland China, 2013–2018. BMC Public Health https://doi.org/10.1186/s12889-021-11293-7.
WHO (2021) LIVE LIFE: An implementation guide for suicide prevention in countries. https://www.who.int/publications/i/item/9789240026629.
Yang, Xie, Zhang Jie & Chen Xiao (2022) The identification, logic and enlightenments of intra-urban place communities in China, Scientific Reports,12(247), https://doi.org/10.1038/s41598-021-03917-1.
Yoshioka, E., Sharon, J. B. H., Yukihiro, S., & Yasuaki, S. (2020) Geography of suicide in Japan: Spatial patterning and rural–urban differences. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 56, 731–746. https://doi.org/10.1007/s00127-020-01872-6.
Zangeneh, A., Khademi, N., & Farahmand Moghadam, N. (2023) Spatiotemporal clustering of suicide attempt in Kermanshah, West-Iran. Public Mental Health, 14. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1174071.
