واکاوی عوامل مؤثر بر خشونت روانی زناشویی علیه زنان بر اساس تجربه¬های مشاوران خانواده و روانشناسان شهر بجستان
الموضوعات : Social issues and injuries related to women and the family
محمدعلی طالبی
1
,
راضیه شیبانی بجستان
2
1 - استادیار گروه جامعهشناسی دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور تهران، ایران
2 - دانش آموخته کارشناسی ارشد روانسنجی، دانشکده علوم اجتماعی و روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، گناباد، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: خشونت روانی, زنان, خانواده, مشاوران خانواده و روانشناسان.,
ملخص المقالة :
خشونت روانی علیه زنان در خانواده، پدیدهای پیچیده است که سلامت روان و جایگاه اجتماعی زنان را تهدید میکند. این پژوهش کیفی با رویکرد پدیدارشناسی و مصاحبههای نیمهساختاریافته با بیست مشاور و روانشناس در ایران انجام شد و با نرمافزار MAXQDA ، ۱۰۲۴ کد استخراج گردید. یافتهها نشان داد که خشونت روانی شامل تحقیر کلامی، کنترلگری رفتاری، طرد عاطفی، تهدیدهای غیر مستقیم و خشونت روانی دیجیتال است. عوامل مؤثر شامل ویژگیهای فردی (ناامنی عاطفی مرتکبان و وابستگی مالی قربانیان)، عوامل خانوادگی (نابرابری قدرت و نبود گفتوگوی سالم) و نگرشهای اجتماعی (باورهای مردسالارانه و عادیسازی خشونت) بود. پیامدها شامل افسردگی، اضطراب، کاهش عزتنفس، اختلال استرس پس از سانحه، انزوای اجتماعی و قطع روابط خانوادگی است. راهکارها شامل آموزش مهارتهای ارتباطی، حمایتهای اجتماعی و قانونی، مداخلات درمانی مانند CBT و استفاده از فناوری برای پیشگیری و حمایت بود. پژوهش بر لزوم رویکردهای جامع و توسعۀ برنامههای آموزشی، قوانین حمایتی و پلتفرمهای آنلاین برای خروج زنان از چرخه خشونت تأکید میکند.
اعزازی، شهلا (1383) «ساختار جامعه و خشونت علیه زنان»، رفاه اجتماعی، سال چهارم، شماره 14 (سلامت روان در ایران))، صص 47-84.
--------- (۱۳۸۰) خشونت خانوادگی یا زنان کتکخورده، تهران، سالی.
امیری فرد، زهرا و دیگران (1403) «مدلیابی خشونت خانگی بر اساس عوامل استرسزا و راهبردهای مقابلهای با نقش میانجی دشواری تنظیم هیجان در زنان قربانی همسرآزاری از منظر فرهنگی»، روانشناسی فرهنگی زن، سال پانزدهم، شماره 60، صص 51-69.
بستان، حسین (۱۳۸۲) «کارکردهای خانواده از منظر اسلام و فمینیسم»، مجموعه مقالات حوزه و دانشگاه، سال نهم، شماره ۳۵، صص 1-۲۰.
بشیری، یاسر و شیوا کوهی (1396) «بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر خشونت روانی علیه زنان (مطالعه موردی: شهر سنندج)، کنفرانس بینالمللی فرهنگ آسیبشناسی روانی و تربیت، تهران، دانشگاه الزهرا.
توسلی، افسانه و نشمیل بیگ محمد بالانجی (1402) «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر در بروز خشونت خانگی علیه زنان در شهرستان ارومیه»، مطالعات توسعه اجتماعی - اقتصادی، ۱(۲)، صص 243-262.
doi:10.22051/ijosed.2024.46774.1037.
خدایی، علی و رضا رحیمی (1402) خشونت خانگی علیه زنان به عنوان قربانیان خشونت بر اساس رویکردی دلبستگی محور، مطالعات اجتماعی روان¬شناختی زنان، 21(3)، صص 116-134.
doi: 10.22051/jwsps.2023.42367.2702 .
شربتیان، محمدحسن و پروانه دانش و پویا طوافی (1396) تحلیل جامعهشناختی خشونت خانگی علیه زنان و رابطة آن با احساس امنیت در خانه (مطالعة موردی زنان 18- 54 سال شهر میانه). پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی، 6(1)، صص 47-72.
doi:10.22108/ssoss.2017.21280.
شیرعلی، اسماعیل (1400) فهم و تفسیر زنان از خشونت خانوادگی و ابعاد چندگانه آن با رویکرد پدیدارشناسانه ونمانن (مطالعه موردی: زنان در معرض طلاق مراجعهکننده به دادگاه خانواده مجتمع قضائی شهید باهنر تهران)، پژوهشنامه زنان، 12(38)، صص 107-136.
Doi: 10.30465/ws.2020.29219.2900.
راس، آلن (۱۳۷۳) روانشناسی شخصیت، ترجمه سیاوش جمال¬فر، تهران، مرکز.
رئیسی، جمال (۱۳۸۲) «جوانان و ناهنجاریهای رفتاری»، فصلنامه علوم اجتماعی علامه طباطبایی، شماره ۲۱، صص 1-۱۵.
زمانیمقدم، مسعود و صبا حسنوندی (۱۳۹۸) «مطالعة کیفی خشونت خانگی علیه زنانِ خانهدار در شهر خرمآباد»، فصلنامه زن و جامعه، سال دهم، شماره ۳۹، صص ۱۴۵-۱۷۰.
ساروخانی، باقر (1386) مقدمهای بر جامعهشناسی خانواده، تهران، سروش.
ساعیارسی، ایرج و زهرا نیکنژاد (1391) «تحلیل جامعهشناختی خشونت علیه زنان»، پژوهشهای کاربردی در علوم رفتاری، شماره 3، صص 93-118.
سهرابزاده، مهران و فاطمه منصوریانراوندی (۱۳۹۶) «تجربة زیستة زنان از خشونت کلامی در خانواده (مطالعۀ موردی: زنان شهر کاشان)»، زن در فرهنگ و هنر، ۹(۲)، صص 245-۲۶۴.
doi:https://doi.org/10.22059/jwica.2017.234644.883.
شاهحسینی، فرشته (۱۳۷۳) «میزگرد خشونت: بحثی در علل و ابعاد»، جامعه سالم، شماره ۱۷، صص 1-۱۰.
عباسزاده، محمد و رضا حیدری (1392) سرمایه اجتماعی و سلامت روانی در بین زنان متأهل شهر تبریز، فصلنامه علمی مطالعات امنیت اجتماعی، ۴(۳۳)، صص 129-162.
غلاملو، جمشید و ساهره سکوتی علیآبادی (۱۳۹۸) «خشونت خانگی علیه زنان؛ مطالعۀ تطبیقی سنت زنبرادرستانی و خواهرزنستانی از منظر حقوق و فرهنگ»، مطالعات حقوق تطبیقی، 10(2)، صص 569-۵۹۶.
doi:10.22059/jcl.2019.276138.633800.
کاظمی، زهرا و قاسم قاسمی (1402) «عوامل اجتماعی مؤثر بر خشونت خانگی علیه زنان (مطالعه موردی: شهرستان کرج)»، پژوهشهای حقوق جزا و جرمشناسی، 11(21)، صص 131-163.
doi: 10.22034/jclc.2022.329765.1653.
محمدی جورکویه، علی (۱۴۰۲) «عوامل خشونت در خانواده از منظر قرآن»، فصلنامه تمدن حقوقی، ۶(۱۴)، صص 27-42.
Doi: 10.22034/lc.2023.170805.
محمدی، فائزه و رحمت میرزایی (۱۳۹۱) «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر خشونت علیه زنان: مطالعه شهرستان روانسر»، مجله مطالعات اجتماعی ایران، سال ششم، شماره ۱، صص 101-129.
مروت، برزو (1397) «نقش بسترها و فرایندهای اجتماعی در هویت و فرایند هویتیابی کودکان (خانواده، مدرسه، همسالان، جامعه و...)»، دومین همایش ملی هویت کودکان ایران اسلامی در دوره پیشدبستانی، آموزشوپرورش قزوین.
میرخلیلی، سید محمود (1379) «خشونت و مجازات»، کتاب نقد، شماره 14 و 15، بهار و تابستان، صص 124-153.
میرزایی، ابراهیم و فائزه محمدی و معصومه موسیزاده (1399) «مطالعه جامعهشناختی میزان خشونت علیه زنان در خانواده و عوامل مؤثر بر آن (مطالعه موردی: شهر کرمانشاه)»، فصلنامه زن و جامعه، سال یازدهم، شماره 43، صصص 279-322.
نورمحمدی، غلامرضا (۱۳۸۹) کتاب نفی خشونت علیه زنان از نگاه علم و دین، تهران، ریاست جمهوری، مرکز امور زنان و خانواده.
Akhmedshina, f. (2020) violence against women: a form of discrimination and human rights violations. mental enlightenment scientific-methodological journal, (1): 13-23.
Cepeda, I., Lacalle-Calderon, M., & Torralba, M. (2022) Measuring violence against women: a global index. Journal of interpersonal violence, 37(19-20), NP18614-NP18638.
Kelmendi, K. (2015) Domestic violence against women in Kosovo: A qualitative study of women's experiences. Journal of Interpersonal Violence, 30(4), 680–702.
Lutwak, N. (2024) The psychology of health and illness: The mental health and physiological effects of intimate partner violence on women. In The Psychology of Health and Illness (pp. 105-119). Routledge.
Mojahed, A., Alaidarous, N., Shabta, H., Hegewald, J., & Garthus-Niegel, S. (2022) Intimate partner violence against women in the Arab countries: a systematic review of risk factors. Trauma, Violence, & Abuse, 23(2), 390-407.
Navarro-Mantas, L., Velásquez, M. J., Lemus, S. D., & Megías, J. L. (2021) Prevalence and sociodemographic predictors of intimate partner violence against women in El Salvador. Journal of interpersonal violence, 36(7-8), NP3547-NP3573.
Rollero, C., Bergagna, E., & Tartaglia, S. (2021) What is violence? The role of sexism and social dominance orientation in recognizing violence against women. Journal of interpersonal violence, 36(21-22), NP11349-NP11366.
Stewart, S. H., & Passarotti, A. M. (2024) Sexual abuse and women's mental health. Frontiers in Psychology, 15, 1491803.
Turkcu, S. G., Uludag, E., Sercekus, P., & Ozkan, S. (2024) Psychological Violence Against Women by their Spouse as Predictive Factors for Anxiety Levels of Women during COVID-19 Pandemic Lockdown. International Journal of Caring Sciences, 17(2).
World Health Organization. (2018a) WHO: Addressing violence against women: Key achievements and priorities. Retrieved from: https://apps.who.int/iris/handle/10665/275982.
World Health Organization. (2018b) Violence against Women Prevalence Estimates, 2018. Retrieved from Geneva: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/341604/WHO-SRH- 21.6-eng.pdf.
Wood, J. T. (2004) Monsters and victims: Male felons' accounts of intimate partner violence. Journal of Social and Personal Relationships, 21(5), 555–576. https://doi.org/10.1177/0265407504045889.
