فراتحلیل مطالعات شبکه‌های اجتماعی مجازی و مشارکت سیاسی در ایران

ملخص المقالة :

چکیده

مشارکت سیاسی یکی از شاخص‌های توسعه اجتماعی، توسعه فرهنگی، توسعه سیاسی و از ویژگی‌های جامعه مدنی است. شبکه‌های مجازی نقش گسترده‌ای بر فرآیند مشارکت سیاسی افراد دارند. در پژوهش حاضر تحقیقات داخلی از سال 1388 تا  1402 درمورد مشارکت سیاسی و شبکه‌های مجازی بررسی شده است. در این مسیر از روش کمی فراتحلیل استفاده شده و یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تمامی مطالعات در سطح اطمینان 99% معنادار هستند؛ به‌جز مطالعه خواجه سروری و نوربخش. اریب انتشار وجود دارد. میانگین اندازه اثر استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی (اثرات ترکیبی تصادفی) بر مشارکت سیاسی در مطالعات موردبررسی معادل 0. 297 است. اندازه اثر برآورد شده در محدوده اطمینان است، بنابراین تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر مشارکت سیاسی تأیید می‌شود. برآورد نقطه‌ای محاسبه‌شده مطابق با معیار کوهن، حاکی از اثر در حد کم رو به متوسط است. نتایج حاصل از آزمون فرض ناهمگنی اندازه اثر در مطالعات اولیه را تأئید می‌کند. نتایج نشان می‌دهد ترس برخی حکومت‌ها از مشارکت سیاسی توجیه‌پذیر است. چرا که شبکه‌های مجازی سبب آگاهی راستین بیشتر افراد جامعه شده و آنان را در قالب انجمن‌ها، گروه‌ها و جامعه‌ی مدنی شکل می‌دهد که مشارکت سیاسی را فرامی‌خواند و مشارکت سیاسی افراد، کنترل آن‌ها را بر اعمال صاحبان منابع سیاسی بیشتر می‌گرداند.

المصادر:

منابع 1) ابراهیمی، شهروز؛ نجفی، داوود؛ محموداوغلی، رضا؛ صادقی نقدعلی، زهرا (1392)، رابطه شبکه‌های اجتماعی و مشارکت سیاسی در میان دانشجویان دانشگاه اصفهان، نشریه راهبرد، 22 (66)، صص 284-263.
2) ابولی، عابدین؛ حقیقی، علی محمد؛ زارعی، غفار (1399)، تاثیر شبکه های اجتماعی مجازی بر رویکرد و مشارکت سیاسی کارکنان وزارت کشور (مطالعه موردی انتخابات دوره دوازدهم ریاست جمهوری)، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 3 (1)، صص922-900.
3) احمدی، یعقوب؛ علی‌پور، پروین (1398)، شبکه های مجازی، گزینش عقلانی و مشارکت سیاسی آنلاین، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 8 (1)، صص 57-33.
4) اشتریان، کیومرث؛ امیرزاده، محمدرضا (1394)، بررسی تأثیرات شبکه‌های اجتماعی مجازی بر مشارکت سیاسی (مطالعه موردی: شهر تهران)، سیاست، 45 (4)، صص 841-825.
5) الهی منش، محمدحسن؛ قدیری، طاهره؛ فرجامی‌کیا، هادی (1397)، تأثیر فضای مجازی بر مشارکت سیاسی شهروندان جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی شهر تهران)، علوم اجتماعی شوشتر، 12 (4)، صص 272-247.
6) امیدی، علی؛ مرادی‌فر، سعیده (1397)، تبیین تأثیر رسانه‌های اجتماعی بر مشارکت سیاسی (مطالعه موردی استان مازندران)، مجله جهانی رسانه، 13 (2)، صص 275-254.
7) امینی، سلام؛ کواکبیان، مصطفی؛ شیری، طهمورث (1399)، مطالعه عوامل اجتماعی موثر بر مشارکت سیاسی مردم استان ایلام، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، (11)، صص 243-215.
8) بهشتی، یاسر (1397)، مطالعه تطبیقی نقش تلویزیون و شبکه‌های اجتماعی مجازی در مشارکت سیاسی مسالمت آمیز و غیرمسالمت آمیز دانشجویان دانشگاه‌های شهر تهران، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد علوم ارتباطات، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشکده صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
9) بیات، مصطفی (1397)، استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی و نرم‌افزارهای پیام‌رسان و رابطه آن با مشارکت سیاسی (مورد مطالعه دانشجویان دانشگاه سوره)، پایان نامه کارشناسی ارشد ارتباطات گرایش تبلیغ، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه سوره.
10) پیرو، فریبرز؛ متقی، ابراهیم؛ نوابخش، مهرداد (1397)، تحلیل جامعه شناختی نقش رسانه اجتماعی تلگرام به مثابه حوزه عمومی درانتخابات دهمین دوره مجلس شورای اسلامی ایران، مطالعه موردی تهران، نشریه جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، دوره 5 (12)، صص 245-213.
11) حاجی‌پور، حسین؛ امینی، یوسف؛ کردزنگنه، منوچهر؛ حسین‌زاده، علی‌حسین (1401) بررسی مشارکت سیاسی شهروندان بالای 18 سال شهر اهواز، ماهنامه جامعه شناسی سیاسی ایران، 5 (5)، صص 539-516.
12) خانیکی،هادی خجیر، یوسف (1397) رسانه های اجتماعی و مشارکت سیاسی،فراتحلیل مشارکت سیاسی کاربران رسانه های اجتماعی. فصل نامه مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی.شماره پیاپی41.زمستان.
13) خردمند، جمشید (1398)، بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی (با تأکید بر تلگرام) بر مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری ایران در دوره دوازدهم (مورد مطالعه؛دانشجویان دانشگاه‌های دولتی تهران)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی.
14) خفری، ندا؛ یحیایی، سبحان (1400)، مطالعه تاثیر رسانه های داخلی و خارجی بر مشارکت سیاسی دانشجویان در انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ (مطالعه موردی: دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی)، راهبرد، 30 (100)، صص 652-621.
15) خواجه سروری، غلامرضا؛ نوربخش، سیدمسعود (1397)، نحوه تأثیر رسانه‌های جمعی در مشارکت سیاسی شهروندان تهرانی، 9 (2)، صص 81-55.
16) دولت‌آبادی فراهانی، میثم؛ محمدپور، سارا (1399)، تأثیر شبکه اجتماعی توئیتر بر مشارکت سیاسی کاربران شهر تهران، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 12 (4)، صص 451-426.
17) رضایی، حسین .(1392).نظریه های مشارکت سیاسی با رویکرد انتخابات .فصلنامه مطالعات انتخابات، سال دوم، شماره 5و6.
18) ساروخانی، باقر (1370)، مدل‌های علی، نامه علوم اجتماعی، (5).
19) سهراب‌زاده، امیدعلی (1400)، نقش شبکه‌های اجتماعی در مشارکت سیاسی دانشجویان (مورد مطالعه انتخابات ریاست جمهوری یازدهم)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه پیام نور، مرکز سنندج.
20) شهرام‌نیا، امیرمسعود؛ ابراهیمی‌پور، حوا؛ محموداوغلی، رضا؛ ملکان، مجید (1396)، سنجش تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر مشارکت سیاسی: مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه مازندران، جامعه‌شناسی کاربردی، سال 28 (1)، صص 32-19.
21) عارف، بیژن؛ اعجازی، احسان؛ لکزی، مهدی (1398)، واکاوی میزان تأثیرگذاری شبکه‌های اجتماعی بر مشارکت سیاسی (مطالعه موردی: ایران و روسیه در سال‌های 220-2010)، 14 (4)، صص 80-37. 22) عبداللهی‌نژاد، علیرضا؛ قاسمی‌نژاد، ابوذر؛ صادقی، جواد (1395)، رسانه‌های اجتماعی و مشارکت سیاسی در انتخابات رابطه استفاده از فیس‌بوک، تلگرام و اینستاگرام و مشارکت سیاسی دانشجویان در انخابات هفتم اسفند 1394، فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، 2 (5).
23) عدلی‌پور، صمد؛ قاسمی، وحید؛ قصابی، رضوان؛ طاهری، نقی (1393)، تأثیر استفاده از شبکة اجتماعی فیس بوک بر اعتماد و مشارکت سیاسی جوانان، مطالعات فرهنگ-ارتباطات، سال 15 (28).
24) عزیزی، یاسمن (1396)، نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در میزان مشارکت سیاسی زنان مطالعه موردی: زنان 18 تا 45 ساله ساکن شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی.
25) غفاری، غلامرضا؛ نیازی، محسن (1385)، جامعه‌شناسی مشارکت، چاپ یکم، تهران: نشر نزدیک.
26) عیسی‌نژاد، امید؛ محموداوغلی، رضا؛ امام جمعه‌زاده، سیدجواد (1389)، بررسی رابطه میان دینداری و مشارکت سیاسی دانشجویان دانشگاه اصفهان، نشریه پژوهشنامه علوم سیاسی، (1).
27) کاظمی‌زاد حیدرباغی، علیرضا؛ احمدی سفیدان، حسین؛ جوان‌پور هروی، عزیز؛ شاکری، احسان (1402)، تأثیر راهبردهای مدیریت فضای مجازی بر مشارکت سیاسی شهروندان، مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، دوره 7 (26)، صص 218-185.
28) محمدی ، ایوب .یاوری ، امیرحسین . جوانمرد ، محمد . نقش شبکه های اجتماعی مجازی در ایجاد بحران های اجتماعی .فصلنامه پژوهش های دانش انتظامی ،سال نوزدهم ،بهار 1396.
29) مرادی‌فر، سعیده؛ امیدی، علی؛ بصیری، محمدعلی (1397)، تبیین تأثیر تلگرام بر رویکرد مشارکت سیاسی (مطالعه موردی دانشگاه اصفهان)، فصلنامه علمی رسانه، دوره 29 (2)، صص 126-105.
30) مهدی‌زاده طالشی، سیدمحمد؛ خالدیان، اقبال؛ فردوسی، مهراوه (1396)، نقش نرم‌افزار اجتماعی «تلگرام» در تبلیغات دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری از منظر رأی دهندگان، مطالعات رسانه‌های نوین، (10)، صص 39-1.
31) هرسیج، حسین؛ محموداوغلی، رضا؛ رهبرقاضی، محمودرضا؛ عباس‌زاده باقی، هادی (1391)، بررسی رابطه مصرف رسانه‌ای با مشارکت سیاسی دانشجویان دانشگاه اصفهان، پژوهش‌های ارتباطی، سال 19 (2).