مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران) 2383-3279 16 4 2026 5 28 Analysis of legal rules governing contracts related to the development of joint oil and gas fields تحلیل قواعد حقوقی ناظر بر قراردادهای مربوط به توسعه میادین مشترک نفت و گاز 29 71 fa مریم اسکندری دانش آموخته رشته حقوق خصوصی، مقطع دکتری، دانشگاه عدالت، تهران، ایران محمد بهمنی گروه حقوق خصوصی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 2025 8 11 <p>Environmental conditions, legal system, domestic and international developments, and even changes in reservoir conditions, require the design of new contractual models in the exploration, development, and exploitation activities of joint oil and gas fields. From the discovery of the first oil well in Iran to the present, examining the process of changes in contracts related to the development of joint oil and gas fields shows that, except for the first oil contracts, which were concession contracts and had a long lifespan, almost no conventional and long-term contracts had been concluded until 1371 AH. However, in the years 1393-1372 AH, three generations of mutual purchase contracts were designed and implemented. Every government is trying to exploit these non-renewable resources in the best possible way and use the proceeds from them to develop and improve the livelihoods of its citizens. The oil and gas industry, as the main sources of energy, has had many ups and downs since the date of discovery until today. Many countries, based on their ownership and sovereignty rights over shared oil and gas fields, unilaterally exploit these fields based on the principle of possession. This independent and uncoordinated performance, which is contrary to the principles of conservation production from shared oil and gas reservoirs, will cause irreparable damage to the reservoir and will lead to a sharp decrease in the recovery coefficient of the reservoir and non-conservative production. Therefore, countries, taking into account the principle of maintaining the integrity of the reservoir and.</p> <p>شرایط محیطی، نظام قانونی و تحولات داخلی و بینالمللی و حتی تغییرات شرایط مخزنها، الزام به طرح مدل&zwnj;های قراردادی جدید در فعالیت&zwnj;های اکتشاف، توسعه و بهرهبرداری میادین مشترک نفت و گاز را ایجاب میکند. از اكتشاف اوّلین چاه نفت در ایران تاکنون، بررسی روند تغییرات قرارداد&zwnj;های مربوط به توسعه&zwnj;ی میادین مشترک نفت و گاز، نشاندهندهی آن است که به جز اوّلین قرارداد&zwnj;های نفتی که قرارداد&zwnj;های امتیازی بودند و از طول عمر بالایی برخوردار بودند، تا سال ۱۳۷۱ه.ش، تقریباً هیچ نوع قرارداد متعارف و بلندمدتی منعقد نشده بود. لکن در سال&zwnj;های ۱۳۹۳-۱۳۷۲ ه.ش تاکنون، سه نسل از قرارداد&zwnj;های بیع متقابل، طراحی و عملیاتی شدند. هر دولتی تلاش دارد تا با بهترین شیوهی ممکن از این منابع تجدیدناپذیر بهرهبرداری کرده و عواید حاصل از آن را برای توسعه و بهبود معیشت شهروندان خود به کار گیرد. صنعت نفت و گاز به عنوان منابع اصلی انرژی از تاریخ کشف تا به امروز فراز و فرود&zwnj;ه&zwnj;ای فراوانی داشتهاند. بسیاری از کشورها بر اساس حقوق مالکیتی و حاکمیتی خود نسبت به میادین مشترک نفت و گاز اقدام به بهرهبرداری یکجانبه از این میادین براساس قاعدهی حیازت مینمایند. این عملکرد مستقل و ناهماهنگ که مغایر با اصول تولید صیانتی از مخازن مشترک نفت و گاز است باعث ایراد لطمات جبرانناپذیری به مخزن شده و کاهش شدید ضریب بازیافت مخزن و تولید غیرصیانتی را به همراه خواهد داشت. لذا کشورها با در نظر گرفتن اصل حفظ یکپارچگی مخزن و بهرهوری به قاعدهی همکاری در خصوص انجام عملیات نفتی در میادین مشترک روی آوردهاند. ایران دارای بیشترین میادین مشترک نفت و گاز با کشور&zwnj;&zwnj;های همسایه در سطح منطقهی خاورمیانه است. کشور&zwnj;&zwnj;های پیرامون ایران به طور یکجانبه و با سرعت زیادی از مخازن مشترک برداشت مینمایند که این موضوع در طولانیمدت ضرر&zwnj;های بسیاری به منافع تجاری و اقتصادی کشور وارد خواهد نمود. در بخش&zwnj;هایی از مناطق مرزی ایران که مورد ادعا&zwnj;های متلاقی و مناقشات مرزی نیست، انعقاد موافقتنامه&zwnj;های یکپارچهسازی با استفاده از مدل&zwnj;های منعقده در سطح بینالمللی میتواند راهکاری مناسب باشد.</p> http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53688